Gieo niềm tin để bà con cùng làm du lịch
Điều gì đã giúp chị bén duyên với du lịch cộng đồng Cơ Tu? Hành trình của chị bắt đầu như thế nào?
Chị Đinh Thị Thìn: Tôi sinh ra trong một ngôi làng Cơ Tu ở vùng thấp, từ nhỏ đã được tiếp xúc với những nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Nhưng theo thời gian, không gian văn hóa, phong tục và tập quán ở quê hương dần có những thay đổi, nhiều giá trị truyền thống không còn được duy trì.
Sau khi lập gia đình, tôi chuyển đến sinh sống tại làng Bhơ Hôồng (xã Sông Kôn, TP. Đà Nẵng) - nơi cộng đồng Cơ Tu vùng cao vẫn còn lưu giữ khá nhiều nét văn hóa truyền thống đặc sắc.
Mặc dù cùng là người Cơ Tu nhưng người Cơ Tu vùng thấp và vùng cao có những khác biệt nhất định về phong tục, tập quán, ngôn ngữ và cách sinh hoạt. Vì vậy, khi đến sinh sống tại Bhơhôồng, tôi phải học hỏi, tìm hiểu văn hóa và ngôn ngữ của bà con để có thể giao tiếp, hòa nhập và hiểu hơn về cộng đồng nơi mình sinh sống.
Tôi đã có hơn 5 năm tham gia hoạt động tình nguyện trong lĩnh vực du lịch cộng đồng tại làng Bhơ Hôồng. Ban đầu, việc tiếp cận và vận động bà con tham gia không hề dễ dàng.
Nhiều người chưa hiểu du lịch cộng đồng là gì, chưa hình dung được những ý tưởng mà tôi muốn thực hiện. Tôi phải kiên trì giải thích, xây dựng niềm tin và chứng minh rằng du lịch có thể mang lại những lợi ích thiết thực cho người dân.
Bà con chưa có khả năng giao tiếp bằng tiếng Anh, trong khi khách quốc tế lại mong muốn được tìm hiểu sâu về văn hóa bản địa. Vì vậy, tôi trở thành cầu nối để phiên dịch, thuyết minh và hướng dẫn khách trải nghiệm các hoạt động văn hóa.
Từ những trải nghiệm đó, tôi nhận thấy muốn phát triển du lịch cộng đồng một cách bền vững thì không thể chỉ dựa vào sự nhiệt tình, mà cần có kiến thức, kỹ năng và sự chuẩn bị lâu dài.
Khó khăn lớn nhất trong quá trình phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương là gì? Chị đã vượt qua như thế nào?
Chị Đinh Thị Thìn: Khó khăn lớn nhất là làm sao để bà con hiểu, tin tưởng và chủ động tham gia. Khi mới bắt đầu, nhiều người chưa nhận thức rõ giá trị của du lịch cộng đồng. Họ quen với các hoạt động sản xuất, sinh hoạt thường ngày và chưa thấy được việc gìn giữ văn hóa có thể tạo ra sinh kế.
Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, kỹ năng phục vụ khách, khả năng giao tiếp ngoại ngữ và việc kết nối thị trường còn nhiều hạn chế. Đặc biệt, khi đón khách quốc tế, tôi phải trực tiếp đảm nhận nhiều công việc từ giới thiệu văn hóa, phiên dịch đến hướng dẫn trải nghiệm.
Trong giai đoạn COVID-19, khi hoạt động du lịch gần như đóng băng, tôi không chọn cách dừng lại mà tiếp tục học tập, nâng cao năng lực bản thân. Tôi học thêm chương trình đại học chuyên ngành Ngôn ngữ Anh với mong muốn có thể giao tiếp tốt hơn, giới thiệu văn hóa Cơ Tu đến với du khách quốc tế và từng bước chuyên nghiệp hóa hoạt động du lịch cộng đồng.
Cũng trong thời gian này, tôi và chồng quyết định xây dựng ACu Homestay. Chúng tôi nghĩ rằng, nếu du khách quay trở lại thì sẽ có nơi lưu trú để phục vụ; còn nếu du lịch chưa phát triển như kỳ vọng, ngôi nhà vẫn là tài sản của gia đình.
Đó là một quyết định có nhiều trăn trở, nhưng cũng thể hiện niềm tin và sự kiên trì với con đường đã lựa chọn. Với tôi, điều quan trọng nhất để vượt qua khó khăn chính là sự kiên trì, tinh thần học hỏi và niềm tin vào giá trị văn hóa của dân tộc mình.
Du lịch cộng đồng đã góp phần thay đổi đời sống của người dân và giảm nghèo tại địa phương như thế nào?
Chị Đinh Thị Thìn: Ở làng Bhơ Hôồng, du lịch cộng đồng đang từng bước tạo ra sinh kế bổ sung, giúp người dân cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống. Khi du khách đến trải nghiệm, những giá trị văn hóa vốn gắn liền với đời sống thường ngày của người Cơ Tu như: dệt thổ cẩm, đan lát, ẩm thực truyền thống, múa tâng tung da dá, cồng chiêng và các hoạt động tại nhà Gươl trở thành những sản phẩm du lịch có giá trị.
Người dân không phải rời bỏ công việc truyền thống để làm du lịch. Họ tận dụng những kiến thức, kỹ năng và tài sản văn hóa sẵn có để tạo thêm thu nhập. Những người biết dệt thổ cẩm, đan gùi, nấu món ăn truyền thống hoặc biểu diễn nghệ thuật dân gian đều tham gia vào chuỗi hoạt động phục vụ khách.
Đối với ACu Homestay và Cơ Tu Tours, chúng tôi mong muốn tạo ra những trải nghiệm chân thực, để du khách không chỉ đến tham quan mà còn hiểu, trân trọng và có sự kết nối với văn hóa Cơ Tu.
Với mô hình du lịch cộng đồng, bà con địa phương sẽ được phân công luân phiên tham gia phục vụ khách, không cố định một người hay một hộ gia đình nào. Việc kết nối tour và đưa khách về làng đã tạo thêm việc làm, tăng thu nhập cho bà con và góp phần duy trì các nghề truyền thống, văn hóa bản địa.
Tuy nhiên, tôi không cho rằng du lịch là con đường duy nhất để giảm nghèo. Du lịch cộng đồng cần được phát triển song song với các hoạt động sản xuất, nông nghiệp và những sinh kế phù hợp khác. Điều quan trọng là người dân có thêm lựa chọn, chủ động hơn trong cuộc sống và không phải đánh đổi các giá trị văn hóa để phát triển kinh tế.
Giữ bản sắc, tạo sinh kế lâu dài
Theo chị, phụ nữ và thanh niên người Cơ Tu có vai trò như thế nào trong phát triển du lịch cộng đồng?
Chị Đinh Thị Thìn: Phụ nữ và thanh niên là những lực lượng rất quan trọng trong phát triển du lịch cộng đồng. Phụ nữ Cơ Tu có nhiều lợi thế trong việc gìn giữ và truyền tải văn hóa truyền thống, đặc biệt là dệt thổ cẩm, ẩm thực, chăm sóc homestay và các hoạt động đón tiếp khách. Đây cũng là cơ hội để phụ nữ có thêm thu nhập, nâng cao sự tự tin và khẳng định vai trò trong cộng đồng.
Các bạn thanh niên có thể trở thành hướng dẫn viên địa phương, người kể chuyện văn hóa, người tổ chức trải nghiệm hoặc tham gia quảng bá du lịch trên các nền tảng số. Những người trẻ nên được đào tạo bài bản để có thể trực tiếp giới thiệu văn hóa dân tộc cho du khách. Tôi mong muốn các bạn mạnh dạn học ngoại ngữ, công nghệ, kỹ năng giao tiếp và nghiệp vụ du lịch.
Du lịch cộng đồng không nên chỉ là hoạt động của một vài cá nhân hay doanh nghiệp mà cần có sự tham gia của cả cộng đồng. Khi phụ nữ và thanh niên được trao cơ hội, được học tập và được hưởng lợi công bằng, họ sẽ có nền tảng để thoát nghèo, phát triển kinh tế bền vững hơn.
Chị có đề xuất gì để du lịch cộng đồng Cơ Tu phát triển và tạo sinh kế bền vững cho người dân địa phương trong thời gian tới?
Chị Đinh Thị Thìn: Theo tôi, để du lịch cộng đồng Cơ Tu phát triển và tạo sinh kế bền vững cho người dân, cần có sự đồng hành của chính quyền địa phương, doanh nghiệp, cộng đồng và các đơn vị hỗ trợ.
Trước hết, cần quan tâm đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu tại các điểm du lịch cộng đồng, đặc biệt là giao thông, điện, nước sạch, vệ sinh môi trường và các điều kiện phục vụ khách. Đây là những yếu tố cơ bản để người dân có thể phát triển hoạt động du lịch một cách thuận lợi.
Thứ hai, cần tổ chức các chương trình đào tạo thực tế về kỹ năng đón tiếp khách, vận hành homestay, chế biến ẩm thực, hướng dẫn trải nghiệm, ngoại ngữ và ứng dụng công nghệ trong quảng bá du lịch.
Thứ ba, cần hỗ trợ người dân và các cơ sở du lịch cộng đồng tiếp cận nguồn vốn phù hợp, đặc biệt là nguồn vốn ưu đãi để đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và phát triển sản phẩm du lịch.
Thứ tư, cần tăng cường kết nối thị trường, hỗ trợ quảng bá các điểm du lịch cộng đồng Cơ Tu đến với các công ty lữ hành, du khách trong nước và quốc tế. Một điểm đến có văn hóa đặc sắc nhưng thiếu kết nối thị trường thì rất khó duy trì hoạt động lâu dài.
Cuối cùng, điều tôi quan tâm nhất là phát triển du lịch phải gắn liền với bảo tồn văn hóa và đảm bảo lợi ích của cộng đồng. Văn hóa Cơ Tu không chỉ là sản phẩm để giới thiệu cho du khách mà còn là tài sản tinh thần. Việc khai thác văn hóa cần có sự tôn trọng, đồng thuận của người dân và tránh thương mại hóa quá mức.
Tôi mong muốn trong tương lai, người Cơ Tu có thể chủ động làm du lịch trên chính quê hương mình, tự hào giới thiệu bản sắc dân tộc và tạo ra sinh kế bền vững từ những giá trị văn hóa mà cha ông đã gìn giữ.
Xin cảm ơn chị!
