Bám bản, đưa pháp luật đến với đồng bào
Con đường dẫn lên nhà văn hóa thôn Bản Vàng, xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang, nham nhở những vết xói lở. Từ trục đường chính vào dốc dựng đứng, mặt đường nham nhở những vết xói lở. Người đi bộ phải nghiêng mình leo lên triền dốc, còn xe máy gần như chỉ có thể bò lên bằng lên số 1.
Dẫn chúng tôi vượt con dốc đến nhà văn hóa để dự buổi tuyên truyền pháp luật, bà Mua Thị Máy, Chủ tịch Hội Nông dân xã Yên Minh kể, địa bàn chủ yếu là đồng bào dân tộc Mông, đời sống còn nhiều khó khăn, dân cư sống phân tán trên những triền núi. Muốn đưa chủ trương, chính sách đến với người dân phải mất rất nhiều công sức mà không thể phổ biến theo cách thông thường.
"Muốn bà con nghe, hiểu và làm theo thì nội dung tuyên truyền phải gắn với thực tế, dễ nghe, dễ hiểu, không thể nói chung chung như trong văn bản. Có những việc phải cầm tay chỉ việc, phải cùng ăn, cùng làm, hòa mình vào cuộc sống của bà con thì người dân mới tin tưởng", bà Máy chia sẻ.
Theo bà Máy, rào cản ngôn ngữ là một trong những khó khăn lớn nhất. Nhiều quy định pháp luật nếu chỉ được truyền đạt bằng tiếng phổ thông, sử dụng những thuật ngữ chuyên môn, sẽ khó đến được với người dân. Vì thế, cán bộ làm công tác Hội ở cơ sở, nhất là tại những thôn bản người Mông, phải biết tiếng đồng bào, am hiểu phong tục và có đủ kiên trì để giải thích nhiều lần.
Buổi tuyên truyền hôm ấy, nhà văn hóa thôn Bản Vàng chật kín người. Hàng trăm hội viên, người dân ngồi ngay ngắn, chăm chú theo dõi. Không cần những lời dẫn dài dòng, bà Máy bắt đầu trao đổi bằng tiếng Mông. Bà Máy tóm lược nội dung tuyên truyền hôm ấy là phòng, chống bạo lực gia đình và tảo hôn. Sau phần phổ biến pháp luật, bà tranh thủ trao đổi thêm với bà con về chăn nuôi, sản xuất và cách phát triển kinh tế gia đình.
Những câu chuyện được đưa ra không xa lạ mà gắn với chính đời sống của người dân: kết hôn đúng độ tuổi để bảo vệ tương lai con trẻ, giữ rừng để bảo vệ nguồn nước, hạn chế tranh chấp đất đai để giữ tình đoàn kết trong thôn bản, phát triển chăn nuôi để có thêm thu nhập.
Bà Máy cho biết, từ đầu năm đến nay, Hội Nông dân xã Yên Minh đã phối hợp tổ chức 33 buổi tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật, thu hút trên 2.273 lượt hội viên tham gia. Các nội dung tập trung vào pháp luật đất đai, phòng, chống bạo lực gia đình, bảo vệ rừng, hôn nhân và gia đình.
"Thông qua các buổi tuyên truyền pháp luật, tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết đã giảm đi rất nhiều. Hội viên nông dân trên địa bàn chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số nên chúng tôi phải áp dụng tiếng dân tộc, lựa chọn những nội dung liên quan trực tiếp đến đời sống để bà con nắm được", bà Máy nói.
Người bản địa làm cầu nối chính sách
Không chỉ có Chủ tịch Hội Nông dân xã, ở những thôn bản xa trung tâm, các chi hội trưởng, người có uy tín cũng là những người trực tiếp đưa kiến thức đến từng hộ gia đình. Lầu Mí Páo (38 tuổi), Chi hội trưởng Chi hội Nông dân thôn Bản Vàng, là một trong những cán bộ cơ sở có trình độ chuyên môn. Tốt nghiệp Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, anh trở về địa phương, tham gia công tác Hội và gắn bó với bà con trong thôn.
Páo kể, ở địa bàn vùng cao, trình độ dân trí không đồng đều, nhiều người chỉ học hết lớp 9 rồi nghỉ. Các hộ dân lại sống rải rác trên những triền núi đá, đường đi lại khó khăn. Bởi vậy, việc tuyên truyền pháp luật muốn hiệu quả phải bắt đầu từ sự thấu hiểu. Người tuyên truyền không chỉ biết tiếng Mông mà còn phải hiểu tập quán, biết người dân đang cần gì, vướng mắc ở đâu.
Thay vì đọc những điều khoản trong văn bản pháp luật, Páo thường giải thích bằng những câu chuyện gần gũi. Những quy định về bảo vệ rừng, đất đai, hôn nhân và gia đình được anh chuyển tải bằng tiếng Mông, gắn với lợi ích thiết thực của từng gia đình.
"Con trai phải đủ từ 20 tuổi, con gái từ 18 tuổi mới được kết hôn. Bảo vệ rừng là để có nguồn nước sạch cho bà con sử dụng, chứ không phải bảo vệ cho ai cả. Nếu không có rừng, nguồn nước sẽ ít đi, không đủ phục vụ sinh hoạt", anh Páo nói.
Theo anh Páo, có những nội dung phải tuyên truyền nhiều lần, có khi gặp bà con ở nhà, ngoài nương hay trong các buổi sinh hoạt thôn mới có dịp giải thích. Khi người dân hiểu được lợi ích, họ sẽ chủ động thực hiện thay vì chỉ nghe cán bộ phổ biến rồi để đó. Cùng với tuyên truyền, cán bộ chi hội còn phối hợp với người có uy tín, lãnh đạo thôn và công an viên hòa giải những mâu thuẫn phát sinh ngay tại cơ sở.
Ông Ly Giống Na, người có uy tín ở thôn Bản Vàng cho hay, ông lựa chọn cách vận động nhẹ nhàng, kiên trì, lấy tình cảm và lợi ích chung để giải thích cho các bên. "Người dân đôi khi muốn tranh đất để có thêm diện tích canh tác. Tôi cùng lãnh đạo thôn, công an viên đến giải quyết, hòa giải ngay tại cơ sở. Không phải việc gì cũng đẩy lên chính quyền cấp trên", ông Na chia sẻ.
Những người như bà Máy, anh Páo hay ông Na là cầu nối đưa chính sách đến với người dân. Họ không chỉ xuất hiện trong các buổi họp mà còn có mặt tại thôn bản, nắm bắt những vướng mắc trong đời sống, sản xuất để cùng bà con tìm cách tháo gỡ.
Từ đàn lợn, 6 con bò đến nghề dệt lanh
Sự đồng hành của cán bộ Hội không chỉ dừng ở việc giúp người dân hiểu pháp luật mà còn hướng tới thay đổi cách nghĩ, cách làm trong phát triển kinh tế. Tại xã Yên Minh, những mô hình chăn nuôi, sản xuất của hội viên đang cho thấy hiệu quả của việc gắn tuyên truyền với hướng dẫn thực tế.
Tại thôn Chi Sang, chị Dương Thị Sinh là một trong những hội viên tích cực phát triển kinh tế gia đình từ chăn nuôi lợn. Trước đây, gia đình chị phải tìm kiếm hướng sản xuất phù hợp với điều kiện thực tế. Qua những buổi tuyên truyền, trao đổi và hướng dẫn của Hội Nông dân xã về trồng trọt, chăn nuôi, chị từng bước chuyển hướng, đầu tư phát triển đàn lợn.
Hiện gia đình chị duy trì khoảng 15-20 con lợn, trong đó có đàn lợn nái phục vụ sinh sản. Đây là nguồn thu nhập quan trọng, giúp gia đình từng bước cải thiện đời sống. Chị Sinh cho biết: "Sau khi được Hội Nông dân xã tuyên truyền, hướng dẫn về trồng trọt, chăn nuôi, gia đình tôi chuyển sang phát triển chăn nuôi lợn. Hiện nay, mỗi năm gia đình thu nhập khoảng 50-60 triệu đồng".
Từ một hộ gia đình còn loay hoay tìm hướng làm ăn, chị Sinh đã có mô hình chăn nuôi tương đối ổn định. Kết quả ấy trước hết đến từ sự chịu khó, quyết tâm của gia đình, đồng thời có sự hỗ trợ về thông tin, kiến thức và định hướng sản xuất từ cán bộ Hội.
Ở thôn Bản Vàng, ông Ly Giống Na cũng là một tấm gương biết tận dụng lợi thế sẵn có để phát triển kinh tế. Không chỉ tích cực tham gia công việc chung của thôn, gia đình ông còn duy trì đàn bò 6 con và nghề dệt vải từ cây lanh.
Từ đàn lợn của chị Sinh đến 6 con bò và nghề dệt lanh của ông Na, mỗi mô hình là một câu chuyện về sự nỗ lực vươn lên của người nông dân vùng cao. Những kết quả ấy không chỉ đến từ sự cần cù của từng gia đình mà còn có đóng góp từ quá trình tuyên truyền, vận động, đồng hành của cán bộ xã, thôn bản.
Khi cán bộ nói được tiếng của bà con, hiểu phong tục và có mặt ở những nơi người dân cần, khoảng cách giữa chính sách với đời sống được thu hẹp. Và khi người nông dân biết áp dụng kiến thức vào sản xuất, những mô hình kinh tế hiệu quả sẽ trở thành động lực để các gia đình vùng cao từng bước thoát nghèo, vươn lên ổn định cuộc sống.
