Cây chè mở hướng sinh kế bền vững
Giữa những dãy núi trùng điệp của xã Đồng Phúc, những cây chè Shan Tuyết cổ thụ vươn mình trong sương sớm, mang theo hương vị đặc trưng của vùng đất miền núi.
Từ lâu, chè đã gắn bó với đời sống người dân nơi đây, vừa là thức uống quen thuộc, vừa là nguồn sinh kế quan trọng của nhiều gia đình.
Trong bối cảnh đó, cây chè Shan Tuyết được xác định là một trong những nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế, tạo sinh kế và giảm nghèo bền vững.
Theo thống kê, xã Đồng Phúc có 505 hộ nghèo và 643 hộ cận nghèo. Đây là thách thức lớn đối với địa phương trong quá trình nâng cao đời sống người dân, nhất là tại các thôn vùng cao, nơi điều kiện sản xuất, tiếp cận thị trường và cơ hội việc làm còn nhiều hạn chế.
Gia đình bà Nông Thị Thăm (xã Đồng Phúc) đã có hơn 20 năm gắn bó với cây chè Shan Tuyết. Với diện tích hơn 2ha, những nương chè không chỉ đem lại nguồn thu mà còn trở thành tài sản được gia đình chăm sóc, gìn giữ qua nhiều năm.
Theo bà Thăm, chè Shan Tuyết có sức sống tốt, phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Tuy nhiên, để cây chè sinh trưởng ổn định, cho chất lượng tốt, người trồng phải chú trọng chăm sóc, từ tỉa cành, bón phân đến làm cỏ, bảo vệ cây theo quy trình kỹ thuật.
“Gia đình tôi chú trọng chăm sóc để cây phát triển khỏe, giữ chất lượng búp. Chè thu hái được bán cho hợp tác xã nên đầu ra ổn định hơn, người trồng có điều kiện đầu tư lại cho nương chè”, bà Thăm chia sẻ.
Câu chuyện của gia đình bà Thăm cũng phản ánh sự chuyển biến trong cách làm kinh tế của người trồng chè ở Đồng Phúc. Thay vì chỉ dựa vào kinh nghiệm truyền thống, nhiều hộ đã chủ động tiếp cận kỹ thuật chăm sóc, nâng cao chất lượng nguyên liệu, từng bước tham gia các mô hình sản xuất theo hướng an toàn, hữu cơ, VietGAP và liên kết tiêu thụ.
UBND xã Đồng Phúc cho biết, hiện địa phương có 316,79ha chè đang cho sản phẩm, tạo sinh kế cho gần 1.000 lao động địa phương. Đáng chú ý, bên cạnh diện tích chè sản xuất, xã còn có 740 cây chè Shan Tuyết cổ thụ được ghi nhận.
Những cây chè Shan Tuyết cổ thụ không chỉ là nguồn nguyên liệu để sản xuất loại chè nức tiếng, mà còn là dấu ấn đặc biệt của vùng đất Đồng Phúc. Cuối năm 2025, có 12 cây chè tại Đồng Phúc được công nhận Cây Di sản Việt Nam. Cùng với đó, làng nghề chè Bằng Phúc được UBND tỉnh công nhận, tạo cơ sở để bảo tồn, phát huy nguồn tài nguyên đặc hữu; đồng thời nâng cao nhận thức của người dân về giá trị kinh tế, văn hóa và sinh thái của cây chè.
Lợi thế của cây chè không chỉ ở khả năng thích nghi với điều kiện tự nhiên mà còn ở giá trị sản phẩm, tiềm năng xây dựng thương hiệu và khả năng kết nối với các hoạt động dịch vụ, du lịch.
Để khai thác nguồn lực này, địa phương đang từng bước chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp đơn thuần sang phát triển kinh tế nông nghiệp, chú trọng giá trị gia tăng, tổ chức sản xuất và liên kết thị trường.
Việc hỗ trợ người dân phát triển vùng nguyên liệu, tiếp cận kỹ thuật, nâng cao chất lượng sản phẩm và tham gia các tổ chức liên kết được xem là những giải pháp quan trọng. Khi người trồng chè có đầu ra ổn định, sản phẩm được chế biến, tiêu thụ theo chuỗi, hiệu quả kinh tế sẽ không chỉ phụ thuộc vào diện tích hay sản lượng mà còn được nâng lên từ giá trị thương phẩm.
Cùng với cây chè, Đồng Phúc triển khai các dự án hỗ trợ phát triển sản xuất, tạo sinh kế cho người dân. Trong năm 2025, địa phương thực hiện 3 dự án hỗ trợ sinh kế nông nghiệp với tổng kinh phí hơn 4,9 tỷ đồng, tập trung hỗ trợ chăn nuôi trâu, bò, ngựa. Những mô hình này góp phần đa dạng hóa nguồn thu, tạo điều kiện để các hộ nghèo, cận nghèo từng bước phát triển sản xuất.
Với những cây chè cổ thụ được công nhận di sản, làng nghề chè Bằng Phúc và các sản phẩm OCOP, Đồng Phúc có cơ sở để từng bước xây dựng hình ảnh một vùng chè đặc trưng của miền núi Thái Nguyên. Đây cũng là cơ hội để địa phương chuyển hóa những giá trị vốn có thành nguồn lực phát triển, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo theo hướng bền vững.
Đánh thức hương trà, mở lối phát triển du lịch cộng đồng
Nếu những nương chè là nền tảng của sinh kế, thì cảnh quan và văn hóa bản địa chính là không gian để Đồng Phúc mở rộng giá trị của cây chè. Trên địa bàn xã, những thửa ruộng bậc thang mùa vàng, các bản làng nép mình bên sườn núi, những hang động, thác nước và hồ nước tạo nên hệ thống cảnh quan đa dạng, có tiềm năng kết nối thành các tuyến trải nghiệm.
Từ lợi thế đó, địa phương đang từng bước hình thành các sản phẩm du lịch gắn với nông nghiệp, văn hóa và thiên nhiên. Tuyến trải nghiệm “Đồng Phúc - Chạm mùa vàng” hướng tới kết nối vùng chè, ruộng bậc thang vào mùa lúa chín, các điểm cảnh quan như hang Thẳm Thinh, hang Hua Mạ, thác Tát Mạ và hồ Ba Bể.
Những điểm đến này có thể bổ trợ cho nhau, tạo nên hành trình trải nghiệm thay vì các hoạt động tham quan đơn lẻ. Du khách đến Đồng Phúc có thể bắt đầu từ không gian bản làng, tìm hiểu đời sống người dân, trải nghiệm vùng chè Shan Tuyết, thưởng thức trà, khám phá cảnh quan và văn hóa truyền thống trước khi tiếp tục hành trình đến những điểm du lịch lân cận.
Cùng với cảnh quan, văn hóa cộng đồng là yếu tố tạo nên sức hấp dẫn riêng của Đồng Phúc. Những làn điệu Then, tiếng đàn Tính, múa bát, ẩm thực truyền thống và sinh hoạt tại nhà sàn có thể được giới thiệu thông qua các hoạt động trải nghiệm phù hợp. Khi được tổ chức bài bản, những giá trị ấy vừa góp phần gìn giữ bản sắc, vừa tạo thêm nguồn thu cho người dân.
Đặc biệt, tại Festival Trà Quốc tế - Thái Nguyên 2026, lần đầu tiên địa phương có cơ hội đưa các sản phẩm chè Shan Tuyết, sản phẩm làng nghề và câu chuyện về cây chè di sản đến gần hơn với thị trường.
Ông Triệu Quang Hùng, Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc cho biết, địa phương định hướng đưa Shan Tuyết từ sản phẩm của núi rừng trở thành đặc sản có giá trị cao; chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển theo chuỗi giá trị. Việc kết hợp kinh nghiệm truyền thống với khoa học, công nghệ và chuyển đổi số được xác định là hướng đi quan trọng để nâng cao chất lượng, sức cạnh tranh của sản phẩm.
Đồng thời, cây chè cổ thụ cần được nhìn nhận không chỉ là nguồn nguyên liệu mà còn là tài sản sinh thái, văn hóa và du lịch. Bảo tồn những cây chè di sản, phát triển vùng nguyên liệu bền vững và xây dựng các sản phẩm du lịch gắn với văn hóa cộng đồng sẽ tạo nền tảng để địa phương khai thác lợi thế lâu dài.
Ông Đinh Quang Tuyên, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ tỉnh Thái Nguyên cho biết, để phát triển kinh tế gắn với du lịch cộng đồng, xã Đồng Phúc cần chú trọng tồn, phát huy bền vững giá trị chè Shan Tuyết. Chính quyền địa phương, doanh nghiệp và người dân cần chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp, nâng cao giá trị cây chè và gắn sản phẩm với văn hóa, du lịch.
Theo các chuyên gia, đây là hướng tiếp cận có ý nghĩa đối với một địa phương miền núi còn nhiều khó khăn. Bởi khi cây chè được nâng tầm, giá trị kinh tế không chỉ thuộc về người trồng mà còn lan tỏa tới các dịch vụ, sản phẩm và hoạt động cộng đồng. Một vùng chè có thương hiệu, một làng nghề được bảo tồn, một tuyến du lịch có bản sắc có thể cùng tạo nên những cơ hội việc làm mới, giúp người dân chủ động hơn trong phát triển sinh kế.
Từ nương chè đến sản phẩm mang thương hiệu, từ sinh kế của từng hộ gia đình đến những trải nghiệm du lịch bản địa, Đồng Phúc đang từng bước tìm lời giải cho bài toán phát triển kinh tế miền núi.
Hương trà Shan Tuyết vì thế không chỉ lan tỏa từ những đồi chè mà còn mở ra kỳ vọng về một vùng đất giàu bản sắc, nơi di sản được gìn giữ, sinh kế được nâng lên và những giá trị bản địa trở thành động lực cho tương lai.
