Khai thác lợi thế sản xuất trái vụ ở xã vùng cao đặc biệt khó khăn

Khai thác lợi thế sản xuất trái vụ

Rời xã Bắc Hà, nơi đã có thời gian xây dựng và duy trì hoạt động sản xuất, chế biến sản phẩm nông nghiệp, ông Đỗ Đình Phước quyết định lên xã Lùng Phình đầu tư trồng rau, dưa chuột. Theo ông Phước, đây là quyết định không ít rủi ro bởi rau, củ, quả vốn là những mặt hàng phổ biến, nhiều vùng có thể sản xuất, trong khi Lùng Phình còn hạn chế về giao thông, việc vận chuyển nông sản gặp không ít bất lợi.

Tuy nhiên, qua tìm hiểu, ông Phước nhận thấy điều kiện khí hậu tại địa phương có thể phát triển một số loại cây trồng trái mùa so với các vùng sản xuất khác. Đây là lợi thế để cơ sở lựa chọn thời điểm xuống giống, thu hoạch, đưa sản phẩm ra thị trường khi nguồn cung từ những vùng trồng khác giảm.

“Đối với rau, củ, việc vận chuyển từ vùng cao xuống mất nhiều thời gian, chi phí cao nên khó cạnh tranh. Tuy nhiên, lợi thế ở đây là xã vùng cao, có khí hậu mát mẻ quanh năm, thổ nhưỡng phù hợp với nhiều loại cây trồng ôn đới, phù hợp với sản xuất hai vụ trái mùa. Tôi cũng đã kết nối được với một số đầu mối tiêu thụ nên quyết định lên đây tham gia sản xuất, vừa khai thác điều kiện tự nhiên, vừa tìm hướng phát triển kinh tế địa phương”, ông Phước chia sẻ.

Năm 2023, ông Phước mua gần 3ha đất để xây dựng cơ sở sản xuất. Nhận thấy diện tích này chưa đủ để tổ chức sản xuất với quy mô lớn, ông tiếp tục đầu tư, thuê đất của người dân. Đến nay, tổng diện tích sản xuất của cơ sở đạt hơn 13ha.

Theo ông Phước, với các loại rau, củ, quả, lợi nhuận trên mỗi cân sản phẩm không lớn. Vì vậy, muốn duy trì hoạt động, cơ sở phải tổ chức sản xuất với sản lượng đủ lớn, đồng thời tính toán thời điểm thu hoạch để có đầu ra phù hợp. Nếu sản xuất manh mún, chi phí nhân công, đầu tư và vận chuyển sẽ khó được bù đắp.

“Làm nông nghiệp, nếu chỉ làm ít thì lợi nhuận không đáng kể. Muốn có hiệu quả phải có sản lượng. Với điều kiện thuận lợi, mỗi kilogram rau, củ, quả có thể mang lại lợi nhuận khoảng 1.000-2.000 đồng. Mình làm số lượng lớn, chấp nhận lợi nhuận trên từng sản phẩm thấp để có thể tiêu thụ đồng loạt”, ông Phước chia sẻ.

Một trong những loại cây được cơ sở lựa chọn là dưa chuột. Đây là cây trồng có năng suất khá, thị trường tiêu thụ tương đối ổn định. Tuy nhiên, dưa chuột cũng dễ phát sinh sâu bệnh, nhất là trong điều kiện độ ẩm cao, mưa kéo dài. Khi sản xuất trái vụ, việc kiểm soát thời tiết và sâu bệnh càng đòi hỏi kỹ thuật chăm sóc phù hợp.

Bên cạnh dưa chuột, cơ sở còn bố trí luân canh các loại rau khác như su hào, bắp cải, súp lơ và rau cải xoăn Kale... để đa dạng sản phẩm, tận dụng diện tích và sắp xếp lịch sản xuất trong năm. Theo ông Phước, nếu chỉ tập trung vào hai vụ trái mùa, thời gian còn lại người lao động có thể thiếu việc làm, trong khi cơ sở vẫn phải duy trì lực lượng lao động thường xuyên. Vì vậy, việc lựa chọn thêm những loại cây phù hợp, có đầu ra tương đối ổn định cũng được tính đến trong quá trình sản xuất.

Hiện cơ sở cho ra thị trường sản phẩm nông sản trên 100 tấn mỗi năm, doanh thu khoảng 2 tỷ đồng. Các sản phẩm được tiêu thụ tại thị trường trong nước, thông qua các chợ đầu mối và đầu mối thu mua tại một số khu chung cư ở các tỉnh, thành phía Bắc. Cơ sở cũng đang tìm hiểu việc đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị để mở rộng kênh tiêu thụ.

Đầu tư công nghệ, kỹ thuật để chủ động thời vụ

Để sản xuất trái vụ, chỉ dựa vào lợi thế khí hậu là chưa đủ. Thời gian đầu, hợp tác xã chỉ canh tác trên diện tích khoảng 3ha, hoàn toàn theo phương thức tự nhiên, chưa có màng phủ. Vụ đầu tiên không thuận lợi khi mưa kéo dài khiến cây trồng không phát triển, nhiều diện tích mất mùa. Kỹ thuật canh tác khi đó còn hạn chế, chủ yếu trồng ngoài trời nên khi gặp thời tiết bất lợi, ông Phước và những người cùng làm chưa biết cách xử lý, cây không ra hoa, đậu quả.

Sau những khó khăn ban đầu, khi mở rộng quy mô canh tác lên hơn 13ha, ông Phước quyết định đầu tư cơ sở vật chất, máy móc và áp dụng kỹ thuật phù hợp để chủ động hơn trong sản xuất. Đến nay, cơ sở đã đầu tư gần chục tỷ đồng cho đất đai, nhà màng, hệ thống tưới và các thiết bị phục vụ canh tác. Những khu vực có nhà màng giúp hạn chế nước mưa tác động trực tiếp lên cây trồng, lưới bao quanh ngăn một phần côn trùng gây hại. Qua đó, cơ sở có thêm điều kiện kiểm soát sâu bệnh, chủ động hơn trong bố trí thời vụ, nhất là khi sản xuất rau vào thời điểm các vùng khác giảm sản lượng.

Bên cạnh nhà màng, hệ thống tưới tự động được lắp đặt để chủ động cung cấp nước cho cây trồng, giảm công lao động và hạn chế phụ thuộc vào việc tưới thủ công. Đây cũng là giải pháp cần thiết khi tổ chức sản xuất trên diện tích lớn, với nhiều loại cây trồng có nhu cầu chăm sóc khác nhau.

Cùng với việc điều chỉnh kỹ thuật chăm sóc, HTX định hướng sản xuất theo hướng hữu cơ, ưu tiên phân bón hữu cơ và các chế phẩm sinh học, từng bước hạn chế sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hóa học.

Hiện cơ sở có khoảng 18 lao động làm việc thường xuyên, với mức thu nhập từ 6-7 triệu đồng/người/tháng. Vào những thời điểm thu hoạch tập trung, tùy sản lượng, cơ sở thuê thêm khoảng 4-5 lao động thời vụ để thu hái, phân loại và đóng gói sản phẩm.

Với diện tích sản xuất hơn 13ha, việc bố trí lịch trồng, chăm sóc và thu hoạch các loại rau, củ, quả được thực hiện theo từng thời điểm trong năm. Ông Phước cho biết, thời gian tới, HTX tiếp tục hoàn thiện quy trình canh tác, nâng cao hiệu quả sử dụng nhà màng, hệ thống tưới và kỹ thuật chăm sóc, đồng thời tìm kiếm thêm đầu ra cho sản phẩm.

Nhờ những hiệu quả thực tế của HTX, người dân có thêm việc làm, được hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc rau an toàn và tiếp cận phương thức sản xuất mới. Một số hộ đã tận dụng diện tích đất vườn, đất nương để trồng rau theo hướng hàng hóa, nâng cao giá trị thu nhập trên cùng một đơn vị diện tích.

Bà Lê Hải Yến, Chủ tịch UBND xã Lùng Phình cho biết, trên địa bàn hiện có một số hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, phát triển các mô hình trồng rau, cây ăn quả và cây dược liệu. Dù điều kiện giao thông còn khó khăn, khoảng cách đến các trung tâm tiêu thụ lớn, chi phí vận chuyển cao, các hợp tác xã vẫn mạnh dạn đầu tư sản xuất, tìm hướng phát triển kinh tế. Một số đơn vị đã có sản phẩm cung ứng cho các cửa hàng, chợ đầu mối tại nhiều tỉnh, thành phố. Tuy nhiên, đầu ra và khả năng mở rộng thị trường vẫn là những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ.

Theo bà Yến, thời gian tới, cùng với phát huy hiệu quả các mô hình kinh tế do hợp tác xã triển khai, xã sẽ tiếp tục lồng ghép, thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia, hỗ trợ người dân nhân rộng những mô hình sản xuất hiệu quả. Trong đó, xã xác định phát triển sản xuất rau sạch theo hướng hàng hóa là một trong những hướng đi quan trọng, gắn với chuỗi liên kết từ trồng, chăm sóc đến thu hoạch và tiêu thụ sản phẩm, từng bước bảo đảm đầu ra ổn định cho người dân. Bên cạnh đó, địa phương cần được hỗ trợ về vốn, đất đai, nhân lực, xúc tiến thương mại và kết nối thị trường để tháo gỡ khó khăn trong phát triển sản xuất nông nghiệp.