Đánh thức tiềm năng đất đai, rừng núi
Với khoảng cách gần 200km đến khu vực trung tâm tỉnh Thái Nguyên, Bằng Thành là một trong những địa bàn xa xôi, khó khăn nhất của tỉnh. Toàn xã có 16 thôn, 2.871 hộ với hơn 13.000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Kinh và Sán Chỉ. Trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm trên 98,2% dân số.
Địa bàn rộng, giao thông còn nhiều trở ngại, điều kiện tự nhiên không thuận lợi khiến việc phát triển kinh tế, tổ chức sản xuất và tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản của người dân gặp không ít khó khăn. Sinh kế của nhiều hộ vẫn dựa chủ yếu vào nông nghiệp, trong khi sản xuất phụ thuộc lớn vào thời tiết, khả năng tích lũy hạn chế, thiếu vốn đầu tư và chưa hình thành được những mô hình kinh tế có giá trị cao.
Theo kết quả điều tra, rà soát hộ nghèo, hộ cận nghèo cuối năm 2025 theo chuẩn nghèo giai đoạn 2022 - 2025, Bằng Thành có 850 hộ nghèo, chiếm 29,61% tổng số hộ; 460 hộ cận nghèo, chiếm 16,02%. Những con số này cho thấy khoảng cách lớn trong phát triển kinh tế - xã hội, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tìm hướng giảm nghèo phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Thay vì chỉ trông chờ vào hỗ trợ trước mắt, Bằng Thành đang từng bước chuyển hướng tiếp cận, lấy phát triển sinh kế làm trọng tâm, khai thác tiềm năng đất đai, rừng núi và nguồn lực tại chỗ để tạo nền tảng cho người dân tự vươn lên.
Trên những thửa ruộng vốn gắn bó với tập quán canh tác truyền thống, người dân đã chủ động đưa các giống cây trồng có năng suất cao vào sản xuất, từng bước ứng dụng khoa học - kỹ thuật, chuyển từ sản xuất tự cung tự cấp sang hướng hàng hóa.
Toàn xã hiện có 506ha đất lúa. Năng suất lúa đạt khoảng 50 tạ/ha, ngô đạt 39 tạ/ha. Năm 2025, tổng sản lượng lương thực có hạt đạt gần 6.500 tấn, bình quân 483kg/người/năm. Những kết quả này góp phần bảo đảm an ninh lương thực, tạo nền tảng để các hộ gia đình ổn định cuộc sống và phát triển kinh tế.
Đáng chú ý, gần 50ha đất sản xuất kém hiệu quả đã được chuyển đổi sang trồng rau, cỏ voi, gừng, dâu tằm và cây ăn quả. Việc chuyển đổi không chỉ giúp khai thác tốt hơn diện tích đất sẵn có mà còn mở ra hướng đa dạng hóa sinh kế, giảm phụ thuộc vào một loại cây trồng.
Tại thôn Nà Muồng, mô hình nuôi ốc nhồi bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế. Ở thôn Nà Mỵ, các mô hình chăn nuôi gia súc, gia cầm cũng đang được người dân phát triển, từng bước hình thành những hướng sản xuất phù hợp với điều kiện địa phương.
Từ những mô hình ban đầu, điều quan trọng không chỉ nằm ở thu nhập trước mắt mà còn là sự thay đổi trong tư duy sản xuất. Người dân bắt đầu quan tâm nhiều hơn đến lựa chọn cây, con phù hợp, hiệu quả đầu tư và khả năng tiêu thụ sản phẩm, thay vì chỉ duy trì phương thức canh tác quen thuộc.
Nguồn vốn mở đường cho những hộ nghèo
Theo ông Cà Văn Thưởng, Chủ tịch UBND xã Bằng Thành, tỷ lệ hộ nghèo cao phản ánh những khó khăn kéo dài về sinh kế, việc làm, điều kiện sống và khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. Trong đó, thiếu vốn sản xuất là một trong những nguyên nhân khiến nhiều hộ chưa thể phát triển kinh tế, dù có đất đai và kinh nghiệm canh tác.
Để tháo gỡ điểm nghẽn này, địa phương phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội tạo điều kiện cho người dân tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Tuy nhiên, theo lãnh đạo xã, vốn vay chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được sử dụng đúng mục đích, gắn với phương án sản xuất cụ thể và sự chủ động của từng hộ gia đình.
Câu chuyện của ông Hoàng Văn Páo (thôn Khâu Vai, xã Bằng Thành) là một minh chứng. Năm 2015, từ 30 triệu đồng vốn vay, ông Páo đầu tư mua một cặp trâu để phát triển sản xuất. Có thêm sức kéo, gia đình ông từng bước mở mang ruộng bãi, cải thiện điều kiện canh tác, tăng khả năng chủ động trong sản xuất nông nghiệp.
Từ khoản đầu tư ban đầu, gia đình từng bước tích lũy, mở rộng đàn vật nuôi. Đến nay, ông Páo đã có 5 con trâu, 9 con bò, vừa phục vụ sản xuất, vừa tạo nguồn thu từ chăn nuôi sinh sản. Quan trọng hơn, gia đình đã thoát nghèo, từng bước xây dựng nền tảng kinh tế ổn định.
Từ câu chuyện ấy có thể thấy, đối với những hộ nghèo ở địa bàn miền núi, một nguồn vốn phù hợp, được sử dụng đúng hướng có thể trở thành điểm khởi đầu cho quá trình thay đổi cuộc sống. Khi người dân có điều kiện đầu tư vào tư liệu sản xuất, phát triển đàn vật nuôi hoặc chuyển đổi cây trồng, khả năng tạo thu nhập và tích lũy sẽ được cải thiện.
Giảm nghèo từ những thiếu hụt cụ thể
Năm 2026, Bằng Thành đặt mục tiêu giảm số hộ nghèo từ 850 hộ xuống còn 560 hộ, tương ứng giảm 290 hộ. Tỷ lệ hộ nghèo dự kiến giảm từ 29,61% xuống còn 19,5%, tức giảm hơn 10 điểm phần trăm.
Đây là mục tiêu đầy thách thức đối với một địa bàn miền núi có tỷ lệ hộ nghèo cao, điều kiện sản xuất và tiếp cận thị trường còn hạn chế. Để hiện thực hóa mục tiêu, xã xây dựng kế hoạch giảm nghèo theo từng nhóm cụ thể.
Theo đó, đối với nhóm thiếu hụt về việc làm, địa phương tiếp nhận nhu cầu của người dân, phối hợp với các doanh nghiệp uy tín tổ chức tư vấn, giới thiệu việc làm; kết nối Trung tâm Dịch vụ việc làm để định hướng người lao động tham gia các chương trình việc làm trong nước và xuất khẩu lao động có thời hạn ở nước ngoài.
Công tác tuyên truyền, giới thiệu việc làm được triển khai tại 16/16 thôn, bản, nhằm giúp người dân tiếp cận thông tin, lựa chọn công việc phù hợp với năng lực và điều kiện gia đình tạo thêm nguồn thu ổn định, giảm áp lực phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp.
Với những hộ thiếu hụt do có nhiều người phụ thuộc, xã tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ đối với người cao tuổi, trẻ em dưới 3 tuổi thuộc hộ nghèo, cận nghèo.
Đối với nhóm thiếu hụt về trình độ giáo dục của người lớn, địa phương định hướng phổ cập giáo dục, tổ chức đào tạo nghề nông thôn, nâng cao trình độ và tay nghề cho người dân. Đây cũng là giải pháp nhằm hạn chế tình trạng tảo hôn, từng bước cải thiện chất lượng nguồn nhân lực tại chỗ.
Cùng với đó, các vấn đề về nhà ở, vệ sinh môi trường và khả năng tiếp cận thông tin tiếp tục được quan tâm, giải quyết thông qua các chương trình, chính sách phù hợp.
Chuyển đổi số mở rộng cơ hội thoát nghèo
Một hướng đi mới đang được Bằng Thành chú trọng là ứng dụng công nghệ số vào quản lý, phục vụ người dân và hỗ trợ phát triển kinh tế.
Ngay sau khi thành lập, 100% văn bản của xã được xử lý trên môi trường điện tử; toàn bộ cán bộ, công chức sử dụng thư điện tử công vụ trong trao đổi, giải quyết công việc. Trung tâm Phục vụ hành chính công xã hoạt động nền nếp, tỷ lệ hồ sơ giải quyết đúng và trước hạn đạt 100%, mức độ hài lòng của người dân đạt 100%.
Những kết quả này góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình tiếp cận dịch vụ công.
Không chỉ trong quản lý hành chính, công nghệ số còn mở ra cơ hội mới cho tiêu thụ sản phẩm địa phương. Những sản vật như măng rừng, cá suối cùng các sản phẩm OCOP 3 sao gồm lạp sườn gác bếp, thịt chua Tấm Tiến, mật ong rừng Pác Nặm có thể tiếp cận khách hàng ở nhiều địa phương thông qua các nền tảng trực tuyến và dịch vụ vận chuyển, chuyển phát.
Nếu trước đây, sản phẩm của người dân chủ yếu tiêu thụ trong phạm vi địa phương, thì việc mở rộng kênh bán hàng có thể giúp tăng khả năng tiếp cận thị trường, nâng giá trị sản phẩm và tạo thêm động lực phát triển sản xuất.
Dẫu vậy, để công nghệ số thực sự trở thành công cụ giảm nghèo, bài toán đặt ra không chỉ là đưa sản phẩm lên môi trường trực tuyến. Người dân cần được hướng dẫn kỹ năng bán hàng, quảng bá sản phẩm, xây dựng thương hiệu, bảo đảm chất lượng và tổ chức sản xuất đáp ứng nhu cầu thị trường. Đây là những yếu tố quan trọng để sinh kế mới có thể duy trì lâu dài.
Từ phát triển sản xuất, hỗ trợ vốn, tạo việc làm đến cải thiện điều kiện sống và ứng dụng công nghệ số, Bằng Thành đang từng bước hình thành cách tiếp cận giảm nghèo dựa trên nội lực người dân.
Mục tiêu giảm 290 hộ nghèo trong năm 2026 là nhiệm vụ không nhỏ. Nhưng những chuyển biến từ các mô hình sản xuất, câu chuyện vươn lên của từng hộ gia đình và sự chủ động của chính quyền địa phương đang tạo thêm cơ sở để kỳ vọng.
