PGS.TS Dương Đức Hùng, Giám đốc Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cho biết, ngay cả khi một người đã đăng ký hiến tạng, đến thời điểm phát sinh trường hợp hiến thực tế, bệnh viện vẫn phải trao đổi, giải thích và xin ý kiến gia đình. Người thân phải xác nhận người đã mất tự nguyện hiến tạng vì mục đích khoa học, cứu chữa người bệnh, cam kết không vì lợi nhuận và ký xác nhận theo quy định.
"Không phải cứ đăng ký hiến là hiến được. Bệnh viện vẫn phải xin ý kiến gia đình. Chỉ cần một thành viên trong gia đình không đồng ý thì việc hiến tạng không thể thực hiện", ông Hùng nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, toàn bộ quá trình phải được lập hồ sơ, lưu trữ đầy đủ. Việc đăng ký trực tuyến chỉ thể hiện nguyện vọng ban đầu, không thể thay thế những thủ tục xác nhận cần thiết khi thực hiện hiến tạng trên thực tế.
Làm rõ hơn về vấn đề này, PGS.TS Đồng Văn Hệ, Giám đốc Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, cho biết thủ tục đăng ký hiến tạng chủ yếu nhằm ghi nhận nguyện vọng của công dân và cập nhật thông tin vào danh sách vận động hiến tặng.
Người đăng ký chỉ cần cung cấp những thông tin cá nhân cơ bản. Việc đăng ký hoàn toàn tự nguyện, miễn phí, không yêu cầu khám sức khỏe hay xét nghiệm tại thời điểm thực hiện.
Theo PGS.TS Đồng Văn Hệ, cần phân biệt rõ giữa thủ tục đăng ký nguyện vọng và quy trình lấy mô, tạng. Việc đăng ký được thiết kế đơn giản để khuyến khích người dân tham gia, nhưng khi một người qua đời hoặc được xác định chết não, các cơ sở y tế phải thực hiện đầy đủ quy trình chuyên môn và có sự đồng ý, xác nhận của gia đình, người thân theo quy định pháp luật.
Ông nhấn mạnh, việc lấy mô, tạng không thể thực hiện dễ dàng chỉ dựa trên một chiếc thẻ đăng ký. Những quy định nhiều tầng kiểm soát về pháp lý và đạo đức nhằm ngăn ngừa nguy cơ ép buộc hoặc trục lợi.
Chết não phải được xác định qua nhiều bước độc lập
Một trong những yêu cầu quan trọng nhất của hoạt động hiến tạng là người hiến phải được xác định tử vong trước khi lấy bộ phận cơ thể.
GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi Trung ương, Chủ tịch Hội Nhi khoa, khẳng định việc lấy bộ phận cơ thể chỉ được tiến hành sau khi người bệnh đã được xác định chết não hoặc chết tuần hoàn. Theo Điều 21 của dự thảo, người xác định tử vong phải độc lập với kíp lấy, ghép tạng và nhóm chăm sóc người nhận.
Quy định này nhằm bảo đảm sự tách bạch giữa các quyết định điều trị, ngừng hỗ trợ sự sống và quyết định hiến tạng, tránh mọi xung đột lợi ích có thể phát sinh.
GS.TS Trần Minh Điển, Giám đốc Bệnh viện Nhi T.Ư, Chủ tịch Hội Nhi khoa Việt Nam.
GS.TS Trần Minh Điển cũng lưu ý, chết não là tình trạng toàn bộ chức năng của não, bao gồm cả thân não, ngừng hoạt động hoàn toàn và không còn khả năng hồi phục. Đây là tình trạng khác biệt với hôn mê sâu hoặc trạng thái thực vật.
Thành phần Hội đồng chuyên môn xác định chết não cũng được quy định nhằm bảo đảm tính độc lập, khách quan. Người làm công tác hồi sức không được tham gia hội đồng; đồng thời, hội đồng phải có thành viên thuộc lĩnh vực giám định pháp y.
Tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, quy trình xác định chết não được thực hiện qua nhiều bước kiểm tra chuyên môn. Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, đối với các trường hợp hiến tạng do chấn thương sọ não, bệnh viện thực hiện chụp mạch não để đánh giá tình trạng lưu thông máu trong não. Chỉ khi xác định không còn dòng máu lưu thông mới có thể kết luận chết não.
Hồ sơ chuyên môn, kết quả kiểm tra và hình ảnh chẩn đoán đều được lưu trữ đầy đủ, vừa phục vụ công tác kiểm tra, thanh tra, vừa bảo đảm cung cấp thông tin cho gia đình người hiến.
Quá trình đánh giá phải được Hội đồng chuyên môn độc lập thực hiện qua 3 lần kiểm tra, mỗi lần cách nhau 6 giờ. Theo PGS.TS Dương Đức Hùng, chỉ khi tất cả thành viên hội đồng thống nhất kết luận mới có thể xác định một người chết não.
PGS.TS Đồng Văn Hệ cũng nhấn mạnh tính nghiêm ngặt của quy trình này. Việc chẩn đoán phải trải qua đủ 3 lần đánh giá và được cả 7 thành viên hội đồng xác nhận. Chỉ cần một lần đánh giá hoặc một thành viên không đồng ý, người bệnh sẽ không được kết luận chết não.
Hơn 300 người chết não hiến tạng sau hơn 30 năm
Sau hơn 30 năm triển khai hoạt động ghép tạng, Việt Nam đã thực hiện thành công hơn 11.000 ca ghép, trong đó phần lớn nguồn tạng đến từ người hiến còn sống.
Số trường hợp hiến tạng sau chết não vẫn còn rất hạn chế. Theo Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, đến nay, cả nước mới ghi nhận hơn 300 trường hợp người chết não hiến tạng, mang lại cơ hội kéo dài sự sống cho hàng nghìn bệnh nhân.
Đáng chú ý, tỷ lệ hiến tạng từ người chết não đã có sự cải thiện trong những năm gần đây. Trước năm 2023, tỷ lệ này tại Việt Nam chỉ dưới 5%. Đến năm 2024, con số tăng lên 12,9% và năm 2025 đạt 18,9%, cao gấp khoảng 3-4 lần so với trước đó.
Theo lãnh đạo Trung tâm Điều phối quốc gia về ghép bộ phận cơ thể người, kết quả này có được nhờ hoạt động vận động hiến tạng tại các bệnh viện ngày càng được chú trọng, cùng với sự thay đổi trong nhận thức của người dân về ý nghĩa nhân văn của việc hiến tạng cứu người.
Dù vậy, tỷ lệ hiến tạng từ người chết não ở nước ta vẫn còn thấp so với nhiều quốc gia. Trong khi đó, một người chết não hiến tạng có thể mang lại cơ hội cứu sống 8-10 người bệnh.
Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức hiện là đơn vị vận động được nhiều trường hợp hiến tạng từ người chết não nhất cả nước.
PGS.TS Dương Đức Hùng cho biết, số người đăng ký hiến tạng tăng mạnh trong những năm gần đây, đặc biệt sau lời kêu gọi của Thủ tướng Chính phủ vào tháng 5/2024. Việc lãnh đạo Bộ Y tế và nhiều người có ảnh hưởng trong xã hội tham gia đăng ký hiến tạng cũng góp phần lan tỏa phong trào trong cộng đồng.
Đến nay, khoảng 170.000 người đã đăng ký hiến tạng sau khi qua đời. Theo ông Hùng, đây là tín hiệu tích cực, cho thấy nhận thức và tinh thần sẻ chia của người dân ngày càng được nâng cao, góp phần mở ra thêm cơ hội sống cho những bệnh nhân đang chờ ghép tạng.
