Đánh giá tác động với từng nhóm hộ sử dụng điện
Chiều 3/11, thảo luận về dự án Luật Điện lực sửa đổi tại Quốc hội, đại biểu Bùi Văn Dũng (Thanh Hóa) cho rằng, cần thận trọng trong việc xây dựng lộ trình áp dụng giá điện sinh hoạt theo thời gian sử dụng.
Theo ông, việc này có thể tạo động lực để người dân điều chỉnh thói quen tiêu dùng, góp phần giảm áp lực đầu tư nguồn điện và lưới điện. Tuy nhiên, công tơ có thể đo đếm chính xác thời gian sử dụng điện không đồng nghĩa với việc mọi gia đình đều có khả năng thay đổi thời gian sinh hoạt để thích ứng với biểu giá.
“Một cơ sở sản xuất có thể chủ động sắp xếp lại ca máy, nhưng đối với gia đình công nhân tan ca vào buổi chiều, việc chuyển thời gian nấu ăn, sinh hoạt gia đình hay giờ học của con sang đêm khuya là điều không dễ thực hiện. Như vậy, cùng một tín hiệu giá điện nhưng khả năng thích ứng của các nhóm đối tượng sử dụng điện là rất khác nhau”, ông Dũng nói.
Do đó, đại biểu đề nghị thí điểm, đánh giá tác động đối với từng nhóm hộ sử dụng điện; công khai phương pháp tính giá, bảo đảm hệ thống đo đếm chính xác và có cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại khi phát sinh.
Đồng thời, cần tính toán cụ thể và gửi kèm hai phương án hóa đơn tiền điện trên cơ sở dữ liệu sử dụng điện thực tế để người dân có thể so sánh, đánh giá; làm rõ mối quan hệ giữa giá điện theo thời gian sử dụng và giá điện sinh hoạt theo bậc thang.
Cùng quan điểm, đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cũng đề nghị cần thí điểm, đánh giá tác động theo nhóm hộ trước khi nhân rộng; công bố chi phí đầu tư hạ tầng và có giải pháp bảo vệ nhóm thu nhập thấp.
“Chính sách lưới điện thông minh phải đi cùng với lợi ích thực chất, minh bạch của người sử dụng điện”, ông Mai cho hay.
Tôi đánh giá cao việc giá bán lẻ điện bình quân đã giảm 2% từ ngày 1/11/2026. Luật cần có cơ chế bảo đảm để người dân thực sự được hưởng lợi từ việc tiết kiệm chi phí và nâng cao hiệu quả quản trị”, ông Bùi Văn Dũng nói.
Lo người ở trọ không tiếp cận được chính sách hỗ trợ
Lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện và chính sách hỗ trợ các đối tượng khó khăn cũng là vấn đề được các đại biểu quan tâm.
Theo đại biểu Lê Thị Ngọc Linh (Cà Mau), dự thảo luật hiện giao Chính phủ quyết định lộ trình xóa bỏ bù chéo mà chưa xác định rõ về các nguyên tắc, tiêu chí và trách nhiệm bảo đảm nguồn lực để hỗ trợ khi thực hiện.
Do đó, bà Linh đề nghị bổ sung quy định: lộ trình xóa bỏ bù chéo phải gắn với đánh giá tác động đối với từng nhóm khách hàng; đồng thời, phải có cơ chế hỗ trợ tiền điện trực tiếp, công khai, đúng đối tượng và bảo đảm nguồn kinh phí khi thực hiện.
Đặc biệt, cần quan tâm đến các hộ nghèo, hộ cận nghèo, gia đình chính sách và người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, biên giới, hải đảo, nơi có chi phí cấp điện cao và việc tiếp cận điện còn khó khăn.
Cùng mối quan tâm đại biểu Bùi Văn Dũng cũng lưu ý đến việc bảo đảm chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng thực sự cần được hỗ trợ.
Theo ông, kinh nghiệm của Singapore cho thấy, nước này công khai các thành phần cấu thành giá điện, đồng thời thực hiện hỗ trợ hóa đơn điện, nước và các dịch vụ tiện ích cho những hộ gia đình đủ điều kiện. Cách làm này góp phần minh bạch chi phí cung ứng dịch vụ và khoản hỗ trợ mà người dân được hưởng.
Đối với Việt Nam, ông cho rằng, cần đặc biệt quan tâm đến người thuê nhà, người ở trọ và các hộ gia đình có hoàn cảnh khó khăn nhưng không đứng tên trên hợp đồng mua bán điện.
“Nếu việc hỗ trợ chỉ thực hiện theo phương thức thủ công, những đối tượng này có thể gặp khó khăn, thậm chí không thể hoàn tất thủ tục để tiếp cận chính sách hỗ trợ”, ông Dũng cảnh báo.
Giá điện phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ
Tiếp thu giải trình, Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng nhấn mạnh quan điểm xuyên suốt là giá điện phải phản ánh chi phí hợp lý, hợp lệ, vận hành theo cơ chế thị trường.
Hằng năm, trước khi kết thúc năm tài chính, EVN phải công bố kết cấu chi phí; Bộ Công Thương, Bộ Tài chính cùng Kiểm toán Nhà nước sẽ kiểm toán, đánh giá và công bố minh bạch các chi phí.
Về khung giá phát điện, ông Hùng cho hay, cơ quan soạn thảo đã quy định giao cho một đơn vị độc lập để xây dựng khung giá điện, vừa đảm bảo tính độc lập, vừa đảm bảo tính khách quan, kịp thời.
Liên quan đến chính sách hỗ trợ, theo Bộ trưởng, các quy định hiện hành thực hiện hỗ trợ từ ngân sách cho các đối tượng yếu thế mức tương đương 30 số điện/tháng tính theo giá điện bậc 1.
Trong khi đó, lộ trình xóa bỏ bù chéo giá điện dựa trên đánh giá tác động đầy đủ, bởi lộ trình xóa bỏ bù chéo bao gồm cả đối tượng và vùng miền, cần đánh giá kỹ lưỡng cho từng nhóm đối tượng và từng khu vực.
