Đề xuất chưa rõ, người dân đã lo
Trong dự thảo sửa đổi Luật Điện lực, Chính phủ đề xuất áp dụng giá bán lẻ điện theo giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường đối với khách hàng sinh hoạt khi đủ điều kiện kỹ thuật, đồng thời giao Bộ Công Thương xây dựng lộ trình thực hiện.
Theo khung giờ mới của hệ thống điện vừa được ban hành, giờ cao điểm kéo dài từ 17h30 đến 22h30, từ thứ Hai đến thứ Bảy; giờ thấp điểm từ 0h đến 6h hằng ngày. Đề xuất này đang khiến nhiều gia đình lo lắng, bởi giờ cao điểm trùng với thời gian người dân trở về nhà, nấu ăn, tắm giặt, bật điều hòa và sử dụng các thiết bị thiết yếu.
Chia sẻ với PV Tiền Phong, chị Lê Thị Hiền (Hà Đông, Hà Nội) cho biết gia đình có 5 người, mỗi tháng chi khoảng 1 triệu đồng tiền điện. Dù đã lựa chọn thiết bị tiết kiệm năng lượng, nhưng phần lớn nhu cầu sử dụng điện vẫn tập trung vào buổi tối.
“Nếu buổi tối tính giá điện cao hơn, tôi lo tiền điện sẽ tăng. Gia đình có thể tiết kiệm điện, nhưng không phải sinh hoạt nào cũng chuyển sang giờ khác được”, chị Hiền nói.
Cùng chung băn khoăn, anh Lê Mạnh Cường (Nghệ An) chia sẻ buổi tối là khoảng thời gian các thành viên trong gia đình quây quần, xem thời sự, xem tivi sau một ngày làm việc.
“Máy giặt có thể chạy muộn hơn, nhưng không thể để cả nhà chờ đến đêm mới nấu ăn, tắm giặt. Nếu tính giá điện theo giờ, cần công khai mức giá và cách tính để người dân biết hóa đơn tiền điện sẽ thay đổi thế nào”, anh Cường nói.
Cần lượng hóa tác động trước khi áp dụng
Trao đổi với PV Tiền Phong, ông Ngô Tuấn Kiệt - nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Năng lượng - cho rằng tính giá điện theo giờ có thể khuyến khích khách hàng điều chỉnh hành vi tiêu dùng, giảm áp lực cho hệ thống vào giờ cao điểm. Tuy nhiên, khả năng thay đổi thời điểm sử dụng điện giữa các nhóm khách hàng rất khác nhau.
Với doanh nghiệp sản xuất, một phần hoạt động có thể sắp xếp lại để chuyển sang giờ thấp điểm. Trong khi đó, nhu cầu điện sinh hoạt của người dân lại gắn với lịch làm việc, học tập và những hoạt động cần thiết nên khó dịch chuyển hơn nhiều.
Theo ông Kiệt, quy định áp dụng giá điện theo giờ “khi đủ điều kiện kỹ thuật” trong dự thảo luật hiện còn chung chung. Cơ quan soạn thảo cần làm rõ điều kiện cụ thể, thời điểm triển khai và đặc biệt là đánh giá đầy đủ tác động đối với người dân.
“Bộ Công Thương cần tính toán có bao nhiêu hộ thực sự có khả năng dịch chuyển thời điểm dùng điện, phụ tải giờ cao điểm có thể giảm bao nhiêu và hệ thống điện được lợi gì. Tỷ trọng điện sinh hoạt trong tổng nhu cầu tiêu thụ cũng phải được đưa vào tính toán để xác định hiệu quả thực tế, thay vì chỉ nói chung chung rằng, cơ chế mới sẽ giúp thay đổi hành vi”, ông Kiệt phân tích.
Vị chuyên gia lưu ý, phần lớn người dân đi làm ban ngày, chỉ có thời gian nấu ăn, nghỉ ngơi và sử dụng thiết bị điện vào buổi tối. Nếu đây cũng là thời điểm giá điện cao nhất, những gia đình không thể thay đổi lịch sinh hoạt có nguy cơ phải trả thêm tiền, dù lượng điện tiêu thụ không tăng.
Ông Kiệt cho rằng, không nên mặc nhiên áp dụng giá điện theo giờ với tất cả hộ gia đình. Trước mắt, có thể nghiên cứu thí điểm với nhóm tiêu thụ nhiều điện, có khả năng điều chỉnh phụ tải, chẳng hạn các hộ sử dụng từ khoảng 500 kWh/tháng trở lên, vì đây cũng là hộ có điều kiện.
Ngược lại, nhóm sử dụng ít điện, đặc biệt là hộ thu nhập thấp, cần được đánh giá riêng. Việc khảo sát phải phân loại theo khu vực đô thị, nông thôn, thu nhập và sản lượng điện tiêu thụ, bởi điều kiện sinh hoạt và khả năng thích ứng của mỗi nhóm rất khác nhau.
"Việc sửa Luật Điện lực lần này cũng cần nghiên cứu tách hỗ trợ hộ nghèo khỏi cơ cấu giá điện. Thay vì hỗ trợ thông qua giá bán, Nhà nước có thể xác định đúng đối tượng khó khăn để hỗ trợ trực tiếp một khoản tiền điện hằng tháng. Cách làm này giúp chính sách minh bạch, đúng đối tượng, tránh tình trạng hộ thu nhập cao cũng được hưởng lợi tương tự hộ nghèo", ông Kiệt đề xuất.
TS. Nguyễn Huy Hoạch - Hội đồng Khoa học Tạp chí Năng lượng Việt Nam - nhìn nhận, giá điện theo giờ là công cụ khuyến khích khách hàng điều chỉnh thời điểm sử dụng điện. Tuy nhiên, việc áp dụng giá điện theo giờ không đồng nghĩa tất cả hộ gia đình đều phải trả thêm tiền.
Theo ông Hoạch, điều kiện tiên quyết là hệ thống công tơ có khả năng ghi nhận chính xác sản lượng điện theo từng khung giờ, kết hợp nền tảng dữ liệu minh bạch để khách hàng theo dõi.
