Vậy những ai cần tiêm, khi nào phải tiêm nhắc để duy trì hiệu quả phòng bệnh?
Không phải vaccine nào cũng giống nhau
Bệnh do não mô cầu là bệnh truyền nhiễm nguy hiểm do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra.
Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TPHCM (HCDC), bệnh có thể diễn tiến rất nhanh, gây tử vong chỉ trong vài giờ nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Tiêm vaccine là một trong những biện pháp chủ động phòng bệnh.
Thực tế, khả năng bảo vệ của vaccine não mô cầu có thể kéo dài từ vài tháng đến vài năm, thậm chí hơn 10 năm, tùy loại vaccine và từng đối tượng. Kháng thể có thể giảm dần theo thời gian, do đó việc tiêm nhắc lại cần căn cứ vào loại vaccine, độ tuổi và chỉ định cụ thể.
Theo HCDC, vaccine MenACWY phòng các nhóm huyết thanh A, C, W và Y có khả năng bảo vệ giảm theo thời gian. Vì vậy, đơn vị khuyến cáo tiêm liều nhắc cho thanh thiếu niên nhằm duy trì khả năng bảo vệ trong giai đoạn có nguy cơ mắc bệnh cao hơn.
Đối với vaccine MenB phòng nhóm huyết thanh B, các nghiên cứu cũng ghi nhận lượng kháng thể bảo vệ giảm theo thời gian sau khi hoàn thành lịch tiêm. Riêng vaccine VA MENGOC BC của Cuba, không cần tiêm nhắc sau khi hoàn thành 2 liều.
Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc vaccine mất tác dụng hoàn toàn, mà cho thấy khả năng bảo vệ có xu hướng giảm dần theo thời gian.
Hiện nay, tại Việt Nam có các vaccine phòng những nhóm huyết thanh não mô cầu khác nhau. Do phạm vi bảo vệ của mỗi loại khác nhau, người dân cần được tư vấn lựa chọn vaccine phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm chủng, tình trạng sức khỏe và yếu tố nguy cơ.
Ai cần tiêm vaccine não mô cầu?
Theo BS CK1 Đinh Văn Thới, Phó Trưởng Phòng khám Đa khoa, Viện Pasteur TPHCM, để phòng bệnh não mô cầu, không chỉ tiêm vaccine thôi là đủ.
"Tiêm ngừa vaccine não mô cầu là cách phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất. Bên cạnh đó, người dân cần ăn uống đầy đủ chất, giữ gìn vệ sinh cá nhân và thường xuyên rửa tay bằng nước sạch, xà phòng", bác sĩ Thới khuyến cáo.
Bác sĩ Thới thông tin thêm: Theo khuyến cáo của Hội Y học dự phòng Việt Nam và Ủy ban Tư vấn về Thực hành Tiêm chủng Hoa Kỳ (ACIP), vaccine não mô cầu được khuyến cáo tiêm định kỳ theo lịch cho thanh thiếu niên từ 11-18 tuổi. Người từ 19-21 tuổi chưa tiêm liều vaccine nào kể từ khi đủ 16 tuổi có thể được xem xét tiêm vét.
Trẻ từ 2 tháng tuổi trở lên và người lớn có nguy cơ cao mắc bệnh não mô cầu xâm lấn cũng cần được xem xét tiêm chủng. Lịch tiêm và thời điểm tiêm nhắc phụ thuộc vào độ tuổi, loại vaccine và mức độ nguy cơ. Việc tiêm chủng cũng được cân nhắc đối với người có nguy cơ phơi nhiễm cao khi xảy ra dịch.
Với những người đã tiêm nhưng chưa hoàn thành đủ liều, BS Thới khuyến cáo cần đến cơ sở tiêm chủng để được tư vấn, xác định số liều còn thiếu và hoàn tất lịch tiêm phù hợp. Người dân không nên mặc định một lần tiêm vaccine có thể bảo vệ suốt đời. Việc lưu giữ thông tin về loại vaccine và thời điểm tiêm sẽ giúp nhân viên y tế tư vấn lịch tiêm phù hợp hơn.
Các nhóm vaccine phòng não mô cầu
- Vaccine phòng nhóm huyết thanh B.
- Vaccine phòng 2 nhóm huyết thanh B và C
- Vaccine phòng 4 nhóm huyết thanh A, C, W và Y.
Theo BS CK1 Đinh Văn Thới, hiệu quả bảo vệ của vaccine não mô cầu được đánh giá thông qua xét nghiệm đo khả năng kháng thể trong máu tiêu diệt vi khuẩn. Sau khi tiêm đủ liều, vaccine MenACWY có tỷ lệ đáp ứng kháng thể đạt ngưỡng bảo vệ từ 85-100% ở trẻ em và người lớn dưới 55 tuổi, tùy nhóm huyết thanh. Ở người từ 56 tuổi trở lên, tỷ lệ này dao động từ 77,4-91,7%. Đối với vaccine phòng não mô cầu nhóm B, tỷ lệ đáp ứng bảo vệ dao động từ 50-100%, tùy loại vaccine.
Vaccine não mô cầu có an toàn?
Về độ an toàn, BS Thới cho biết vaccine não mô cầu đã được sử dụng rộng rãi trên thế giới, với hàng trăm triệu liều vaccine phòng 5 nhóm huyết thanh đã được sử dụng. Các số liệu thống kê và nghiên cứu cho thấy vaccine có tính an toàn và hiệu quả trong phòng ngừa bệnh não mô cầu xâm lấn.
Ngày 14/10/2026, một học sinh 12 tuổi tại Trường THCS Hai Bà Trưng, TP.HCM, mắc bệnh não mô cầu nhóm B và tử vong trong ngày do bệnh diễn biến nhanh, gây sốc nhiễm trùng và suy đa cơ quan. Các cơ quan y tế ghi nhận thêm 3 học sinh cùng trường mắc bệnh. Ngành y tế TP.HCM khẩn trương điều tra dịch tễ, rà soát những người tiếp xúc gần và triển khai các biện pháp phòng chống lây nhiễm. Hơn 2.000 học sinh, giáo viên và nhân viên nhà trường đã được cấp kháng sinh dự phòng.
