Thưa bác sĩ, bệnh não mô cầu xâm lấn nguy hiểm như thế nào và tác nhân nào gây ra căn bệnh này?
Bệnh não mô cầu xâm lấn là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính nguy hiểm, có thể diễn biến tối cấp, đe dọa tính mạng chỉ trong vài giờ. Bệnh có thể xảy ra ở người đang khỏe mạnh, trong đó có thanh thiếu niên.
Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Neisseria meningitidis, còn gọi là não mô cầu. Vi khuẩn có thể cư trú ở vùng mũi họng của người lành mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, khi vượt qua hàng rào niêm mạc, xâm nhập vào máu hoặc dịch não tủy, vi khuẩn có thể gây bệnh não mô cầu xâm lấn, thường biểu hiện dưới dạng viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc đồng thời cả hai.
Điều đáng lưu ý là bệnh không chỉ xuất hiện ở người có bệnh nền mà còn có thể xảy ra ở những người khỏe mạnh, không có yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Bệnh lây truyền qua những con đường nào, thưa bác sĩ?
Não mô cầu lây truyền từ người sang người qua dịch tiết đường hô hấp, đặc biệt khi tiếp xúc gần hoặc kéo dài với người mang vi khuẩn hoặc người mắc bệnh.
Những tình huống như sống chung nhà, tiếp xúc gần hoặc kéo dài trong môi trường tập thể, hôn hoặc tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng có thể làm tăng nguy cơ phơi nhiễm. Đặc biệt, người mang vi khuẩn nhưng không có triệu chứng vẫn có khả năng truyền vi khuẩn cho người khác.
Vì vậy, việc nhận diện nguy cơ phơi nhiễm và thực hiện các biện pháp phòng lây nhiễm có ý nghĩa quan trọng trong kiểm soát bệnh.
Vì sao thanh thiếu niên và người trẻ là nhóm cần được chú ý trong công tác phòng, chống bệnh não mô cầu?
Ở lứa tuổi này, tỉ lệ mang vi khuẩn vùng mũi họng có xu hướng tăng. Các hoạt động học tập, giao tiếp xã hội và sinh hoạt tập thể cũng tạo điều kiện cho vi khuẩn lây truyền, đặc biệt tại kí túc xá, trường nội trú hoặc doanh trại. Ngoài ra, hút thuốc lá, tiếp xúc với khói thuốc và nhiễm virus đường hô hấp trước đó có liên quan đến nguy cơ mắc bệnh.
Một số nhóm có nguy cơ cao hơn gồm người thiếu hụt bổ thể, người không có lách hoặc suy giảm chức năng lách, người nhiễm HIV và người sử dụng thuốc ức chế bổ thể. Tuy nhiên, cần nhấn mạnh rằng bệnh vẫn có thể xuất hiện ở người khỏe mạnh, không có bệnh nền hoặc yếu tố nguy cơ rõ ràng.
Những triệu chứng nào có thể là dấu hiệu cảnh báo bệnh não mô cầu xâm lấn? Khi nào người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế?
Bệnh não mô cầu xâm lấn có thể tiến triển rất nhanh. Ở giai đoạn đầu, người bệnh có thể chỉ sốt, đau đầu, đau mỏi cơ, buồn nôn hoặc nôn. Những biểu hiện này dễ bị nhầm với các bệnh nhiễm virus thông thường.
Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể xuất hiện viêm màng não hoặc nhiễm khuẩn huyết, dẫn đến sốc nhiễm khuẩn, rối loạn đông máu, suy đa cơ quan và tử vong trong thời gian ngắn.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), khoảng 10–15% người mắc bệnh não mô cầu tử vong ngay cả khi được điều trị bằng kháng sinh. Khoảng 1/5 người sống sót có thể gặp di chứng lâu dài, như giảm thính lực, tổn thương não, rối loạn thần kinh, suy giảm chức năng thận hoặc phải cắt cụt chi.
Cần đưa người bệnh đến cơ sở cấp cứu ngay khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng gáy, lơ mơ, co giật, thở nhanh, tay chân lạnh hoặc xuất hiện các chấm, mảng xuất huyết tím trên da không mất khi ấn.
Đặc biệt, ban xuất huyết có thể xuất hiện muộn hoặc không xuất hiện đầy đủ ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chờ đến khi có ban mới đưa người bệnh đi khám. Khi người bệnh diễn biến xấu nhanh, cần đến cơ sở cấp cứu ngay cả khi chưa có đầy đủ các triệu chứng điển hình.
Tiêm vắc xin có vai trò như thế nào trong phòng bệnh não mô cầu? Người dân cần lưu ý gì khi lựa chọn vắc xin?
Tiêm vắc xin là một biện pháp quan trọng giúp chủ động phòng bệnh não mô cầu.
Hiện có các loại vắc xin bảo vệ trước những nhóm huyết thanh khác nhau. Trong đó, vắc xin MenACWY phòng các nhóm A, C, W, Y; vắc xin MenB phòng nhóm B. Hai loại vắc xin có phạm vi bảo vệ khác nhau, do đó, việc đã tiêm một loại không đồng nghĩa với việc đã được bảo vệ trước tất cả các nhóm huyết thanh gây bệnh.
Gia đình nên đưa trẻ đến cơ sở tiêm chủng để được rà soát tiền sử tiêm, đánh giá nguy cơ và tư vấn loại vắc xin phù hợp.
Lịch tiêm, số mũi, khoảng cách giữa các mũi và chỉ định tiêm nhắc cần tuân theo hướng dẫn chuyên môn, độ tuổi, tình trạng sức khỏe và loại vắc xin được cấp phép tại Việt Nam.
Việc tư vấn tiêm chủng nên được thực hiện sớm, đặc biệt trước khi trẻ bước vào môi trường nội trú, kí túc xá hoặc nhập ngũ.
Ngoài tiêm vắc xin, người dân cần thực hiện những biện pháp nào để hạn chế nguy cơ lây nhiễm?
Trong sinh hoạt hằng ngày, cần hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết đường hô hấp; không dùng chung chai nước, cốc uống, bàn chải đánh răng hoặc các vật dụng cá nhân có nguy cơ dính nước bọt.
Bên cạnh đó, cần giữ nơi ở thông thoáng, rửa tay thường xuyên, che miệng khi ho hoặc hắt hơi, tránh hút thuốc và tiếp xúc với khói thuốc. Đây là những biện pháp hỗ trợ giảm nguy cơ phơi nhiễm.
Đối với nhà trường, cần tăng cường truyền thông để học sinh nhận biết các dấu hiệu nguy hiểm, biết cách tìm kiếm trợ giúp y tế kịp thời và phối hợp với cơ quan y tế khi phát hiện trường hợp nghi mắc bệnh.
Nếu có người mắc bệnh trong gia đình hoặc môi trường tập thể, những người tiếp xúc gần cần xử trí như thế nào?
Khi có ca bệnh, người sống cùng nhà, người tiếp xúc gần hoặc người tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết miệng họng của người bệnh cần liên hệ ngay cơ sở y tế để được đánh giá chỉ định kháng sinh dự phòng.
Nếu có chỉ định, kháng sinh dự phòng cần được sử dụng càng sớm càng tốt theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Việc tiêm vắc xin trước đó không thay thế kháng sinh dự phòng khi người tiếp xúc thuộc diện được chỉ định.
Người dân không nên tự mua kháng sinh hoặc chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám. Việc xác định đối tượng cần dự phòng và xử trí tại trường học, nơi ở tập thể phải được thực hiện theo hướng dẫn của cơ quan y tế.
Cảm ơn bác sĩ!
