Theo số liệu năm 2025 của Viện Dinh dưỡng, tỷ lệ trẻ dưới 5 tuổi suy dinh dưỡng thể thấp còi trên toàn quốc là 14,8%, thể nhẹ cân là 8,3% và thể gầy còm là 4,8%. Trong khi đó, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm tuổi này là 5,9%.
Tình trạng suy dinh dưỡng có sự chênh lệch giữa các vùng. Trung du và miền núi phía Bắc có tỷ lệ trẻ thấp còi cao nhất, ở mức 20,3%; tiếp đến là Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên, cùng được ghi nhận ở mức 20%.
Ở người trưởng thành, bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 78% tổng số ca tử vong do mọi nguyên nhân. Theo điều tra quốc gia về các yếu tố nguy cơ bệnh không lây nhiễm năm 2021, người từ 18-69 tuổi tiêu thụ trung bình 8,1g muối mỗi ngày, cao hơn mức dưới 5g/ngày được Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) khuyến nghị. Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm tuổi này là 19,5%. Đáng chú ý, tỷ lệ trẻ em thừa cân, béo phì tăng 2,2 lần trong giai đoạn 2010-2020.
Trước thực trạng trên, ngày 19/10, Bộ Y tế phát động Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026 với chủ đề “Đổi mới hôm nay - Dinh dưỡng tốt ngày mai”. Diễn ra từ ngày 16 đến 23/10, tuần lễ hướng đến nâng cao nhận thức, thúc đẩy thực hành dinh dưỡng hợp lý và xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững.
Tuần lễ năm nay nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng bữa ăn, bảo đảm an toàn thực phẩm, ăn đa dạng các nhóm thực phẩm và tận dụng nguồn thực phẩm địa phương. Đặc biệt, minh bạch thông tin dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm được xác định là giải pháp giúp người dân lựa chọn phù hợp hơn.
Theo TS.BS Hoàng Thị Đức Ngàn, phụ trách Khoa Dinh dưỡng cộng đồng, Viện Dinh dưỡng Quốc gia, Thông tư 30/2026/TT-BYT, có hiệu lực từ ngày 10/7/2026, hướng dẫn ghi thành phần và giá trị dinh dưỡng trên nhãn thực phẩm, tạo cơ sở để thông tin được cung cấp rõ ràng, thống nhất.
TS.BS Ngàn khuyến cáo người tiêu dùng thực hiện nguyên tắc “Đọc nhãn – Hiểu đúng – So sánh – Lựa chọn phù hợp”, chú ý đơn vị tính giá trị dinh dưỡng theo 100g, 100ml, một khẩu phần hay toàn bộ bao bì. Người dân không nên lựa chọn thực phẩm chỉ dựa vào một thành phần dinh dưỡng hoặc quảng cáo, mà cần đối chiếu nguồn thông tin chính thống và tìm tư vấn chuyên môn khi cần thiết.
Doanh nghiệp cần cung cấp thông tin rõ ràng, không gây hiểu nhầm; trong khi cơ quan quản lý và truyền thông có trách nhiệm hướng dẫn người dân vận dụng thông tin dinh dưỡng trong mua sắm, chế biến và sử dụng thực phẩm.
Giảm lãng phí, không làm giảm chất lượng bữa ăn
Bên cạnh lựa chọn thực phẩm phù hợp, giảm lãng phí là một trong những nội dung trọng tâm của Tuần lễ Dinh dưỡng và Phát triển năm nay.
ThS.BS Trịnh Hồng Sơn, Giám đốc Trung tâm Giáo dục truyền thông dinh dưỡng, Viện Dinh dưỡng, cho biết các gia đình có thể bắt đầu từ những việc đơn giản như kiểm tra thực phẩm sẵn có trước khi mua, lập thực đơn, mua lượng vừa đủ, sắp xếp thực phẩm theo thời hạn sử dụng và chế biến phù hợp nhu cầu.
Đối với bếp ăn trường học, cơ quan và cơ sở cung cấp suất ăn, việc điều chỉnh thực đơn cần dựa trên đánh giá lượng thức ăn thừa và ý kiến của người sử dụng. Mục tiêu giảm lãng phí phải đi đôi với bảo đảm chất lượng dinh dưỡng, không đơn thuần là cắt giảm thực phẩm hoặc thu hẹp khẩu phần. Thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng hoặc không được bảo quản đúng điều kiện cũng không nên tiếp tục sử dụng vì mục tiêu tiết kiệm.
Trong bối cảnh công nghệ phát triển, người dân được khuyến khích sử dụng các công cụ như “Mười lời khuyên dinh dưỡng hợp lý đến năm 2030”, “Tháp dinh dưỡng theo nhóm tuổi” và ứng dụng Dinh dưỡng Việt - VNeNUTRITION để tìm hiểu kiến thức chính thống, hỗ trợ lựa chọn thực phẩm và tổ chức bữa ăn hằng ngày. Đồng thời, người dân cần cảnh giác với thông tin sai lệch, quảng cáo sai sự thật hoặc phóng đại công dụng của thực phẩm.
Các chuyên gia nhấn mạnh, chăm sóc dinh dưỡng cần được thực hiện xuyên suốt vòng đời, đặc biệt với phụ nữ mang thai, bà mẹ cho con bú, trẻ em, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương. Trong 1.000 ngày đầu đời, cần chú trọng dinh dưỡng thai kỳ, nuôi con bằng sữa mẹ, ăn bổ sung hợp lý và bảo đảm an toàn thực phẩm.
Với trẻ em trong độ tuổi học đường, gia đình, nhà trường và cơ sở y tế cần phối hợp chăm sóc bữa ăn, giáo dục dinh dưỡng, khuyến khích vận động và theo dõi tăng trưởng. Chế độ ăn của người trưởng thành và người cao tuổi cũng cần phù hợp với tình trạng sức khỏe, khả năng ăn uống và mức độ hoạt động thể lực.
Tuần lễ “Dinh dưỡng và Phát triển” năm 2026 kêu gọi gia đình, nhà trường, doanh nghiệp, ngành y tế và cơ quan quản lý cùng xây dựng môi trường thực phẩm an toàn, lành mạnh. Những thay đổi từ bữa ăn hằng ngày, lựa chọn thực phẩm có hiểu biết đến duy trì vận động thể lực được kỳ vọng góp phần cải thiện sức khỏe cá nhân, gia đình và cộng đồng.
