31 năm lần theo dấu vết người cô ra trận
Ngày nhận tin người cô ruột - liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát - được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân (LLVTND), ông Lê Văn Dược (phường Cửa Lò, Nghệ An) xúc động đến mức cả đêm không ngủ.
“18h5 ngày 20/9/2024, tôi nhận tin Chủ tịch nước đã ký quyết định truy tặng cô tôi danh hiệu Anh hùng LLVTND. Tôi sung sướng vô cùng. Những trăn trở của bố tôi đã thành hiện thực”, ông Dược nhớ lại.
Liệt sĩ Lê Thị Bạch Cát (1940 - 1968) sinh ra trong một gia đình ngư dân đông con ở vùng biển Nghi Thủy, Nghệ An. Là con út trong gia đình, bà sớm tham gia phong trào cách mạng tại địa phương. Sau nhiều năm đứng lớp, bà tình nguyện rời bục giảng, vào chiến trường miền Nam.
Khi người cô lên đường, ông Dược mới 2 tuổi. Đến năm 1968, khi bà hy sinh, ông vừa tròn 6 tuổi. Ký ức về cô trong ông không nhiều. Hình ảnh người nữ chiến sĩ chủ yếu được ông hình dung qua lời kể của gia đình, đồng đội và những tài liệu được lưu giữ qua năm tháng.
Sau ngày đất nước thống nhất, cha ông Dược là ông Lê Viết Tiếp cùng người thân bắt đầu tìm kiếm thông tin về người em gái. Tuy nhiên, khoảng cách địa lý, khó khăn kinh tế và việc tiếp cận hồ sơ chiến trường khiến hành trình ấy kéo dài.
Năm 1990, ông Tiếp qua đời khi chưa thực hiện được tâm nguyện. Thương cha, ông Dược quyết định tiếp tục tìm kiếm người cô.
Ba năm sau, với sự hỗ trợ của Cục Thể dục - Thể thao, ông vào TP. Hồ Chí Minh. Ông tìm đến các cơ quan chức năng, tra cứu hồ sơ tại Cục Lưu trữ quốc gia 3, gặp gỡ đồng đội và những người từng hoạt động cách mạng cùng bà.
Suốt nhiều năm, ông kiên trì thu thập từng tài liệu, từ lý lịch đoàn viên, đảng viên đến những mẩu báo cũ và bản xác nhận của đồng đội. Mỗi thông tin đều được ông cẩn thận lưu giữ, đối chiếu để làm rõ quá trình hoạt động, chiến đấu của người cô.
Có lúc, việc tìm kiếm phải tạm dừng vì khó khăn kinh tế và sức khỏe. Nhưng ông Dược chưa từng muốn từ bỏ. Với ông, mỗi tài liệu tìm được đều giúp gia đình hiểu thêm về người thân đã ngã xuống khi đất nước còn chìm trong khói lửa chiến tranh.
Sau nhiều lần bổ sung, hoàn thiện hồ sơ, những nỗ lực của gia đình cuối cùng cũng được đền đáp bằng sự ghi nhận xứng đáng đối với những cống hiến của bà. “Gia đình, dòng họ và quê hương tự hào về Anh hùng LLVTND Lê Thị Bạch Cát”, ông Dược xúc động.
Từ bục giảng đến trận chiến cuối cùng
Trước khi trở thành nữ biệt động hoạt động giữa lòng Sài Gòn, Lê Thị Bạch Cát từng có nhiều năm gắn bó với nghề giáo.
Năm 1958, sau khi tốt nghiệp sư phạm, bà được phân công làm giáo viên Trường cấp 1 xã Nghi Tân, nay là Trường Tiểu học Tân Thủy, Nghệ An. Sau đó, bà tiếp tục học sư phạm thể dục, thể thao, rồi giảng dạy tại Trường Đại học Sư phạm Vinh và Trường THPT Huỳnh Thúc Kháng. Bà cũng từng công tác tại Trường Đại học Sư phạm Thể dục thể thao Hà Nội và Trường Đại học Từ Sơn, Bắc Ninh.
Tháng 4/1964, trước yêu cầu của cuộc kháng chiến chống Mỹ, bà viết “huyết tâm thư”, tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Sau thời gian huấn luyện đặc biệt, bà mang bí danh Lê Liên Xuân, theo đoàn quân phiên hiệu K33 vượt Trường Sơn.
Một năm sau, bà có mặt tại Trung ương Cục miền Nam, sau đó được phân công phụ trách công tác sinh viên thuộc Khu đoàn Sài Gòn - Gia Định. Cuối năm, bà được biệt phái đến Đà Lạt, tham gia xây dựng cơ sở và phát triển phong trào cách mạng.
Trở lại Sài Gòn, bà đảm nhiệm chức vụ Quận ủy viên phụ trách thanh niên, Bí thư Quận đoàn Quận 2. Hoạt động giữa vùng địch kiểm soát, bà sử dụng căn cước mang tên Đinh Thị Lan để thực hiện nhiệm vụ địch vận, xây dựng cơ sở và phát triển lực lượng.
Trong cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Tết Mậu Thân 1968, bà được điều động về liên quận 2-4, giữ chức Quận ủy viên, Bí thư Ban Chấp hành thanh niên kiêm Bí thư Chi bộ vũ trang tuyên truyền. Với bí danh Sáu Xuân, bà cùng đồng đội vận động quần chúng, tổ chức lực lượng, vận chuyển vũ khí và chuẩn bị cho các trận đánh trong nội đô.
Ngày 5/5/1968, trong đợt tiến công thứ hai, Sáu Xuân cùng đồng đội rút vào hẻm 83 Đề Thám để chiến đấu. Trận đánh diễn ra khốc liệt. Một quả pháo khiến đồng chí Hà Văn Tiết hy sinh, bà cùng hai đồng đội khác bị thương.
Trước tình thế bất lợi, bà yêu cầu hai đồng đội không bị thương rút ra ngoài để bảo toàn lực lượng, còn mình tiếp tục cầm cự. Đạn dần cạn, vết thương ngày càng nặng, nhưng nữ chiến sĩ vẫn không đầu hàng. Bà gan dạ chiến đấu đến hơi thở cuối cùng và anh dũng hy sinh.
Cuộc đời Lê Thị Bạch Cát khép lại, nhưng sự hy sinh của bà vẫn được đồng đội, gia đình và quê hương gìn giữ qua nhiều thế hệ. Để tưởng nhớ nữ biệt động anh hùng, tên bà được đặt cho một trường học, một tuyến đường ở quận 11, TP Hồ Chí Minh. Bia chiến tích tại hẻm 83/2 đường Đề Thám cũng ghi dấu những năm tháng chiến đấu kiên cường của bà.
Năm 2024, bà được truy tặng danh hiệu Anh hùng LLVTND, ghi nhận những cống hiến trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc. Hơn nửa thế kỷ sau ngày bà hy sinh, hài cốt của bà vẫn chưa được tìm thấy.
Thông tin tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Công viên Lê Thị Riêng, TP Hồ Chí Minh, gần đây lại nhen lên hy vọng cho ông Dược. “Biết tin tìm thấy hài cốt liệt sĩ ở đó, tôi lại hy vọng có cô mình trong số ấy. Nhưng đến nay, gia đình vẫn chưa có căn cứ xác định”, ông Dược chia sẻ.
