Đơn giản thủ tục, không buông lỏng xác thực
Trao đổi với phóng viên Báo Tiền Phong, Tiến sĩ, Luật sư Đặng Văn Cường, Trưởng Văn phòng Luật sư Chính Pháp, cho rằng tự do kinh doanh, đơn giản hóa thủ tục hành chính và tự khai, tự chịu trách nhiệm là cần thiết tạo điều kiện cho người dân phát triển kinh tế tư nhân.
“Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục không có nghĩa là buông lỏng quản lý, càng không có nghĩa là chỉ cần một bộ hồ sơ có đầy đủ thông tin thì người có tên trong hồ sơ đã thực sự đồng ý thành lập, quản lý hoặc điều hành doanh nghiệp đó”, ông Cường phân tích.
Kẽ hở có thể xuất hiện khi thông tin cá nhân bị đánh cắp, giấy tờ tùy thân bị sử dụng trái phép, chữ ký bị giả mạo hoặc người nộp hồ sơ kê khai không trung thực. Nếu việc xác thực danh tính chưa hiệu quả, thủ tục đăng ký doanh nghiệp có thể bị lợi dụng.
“Khoảng 4.000 phản ánh mà cơ quan thuế ghi nhận cho thấy đây không còn là vấn đề cá biệt, mà là dấu hiệu của rủi ro quản lý cần được xử lý”, luật sư Cường nói.
Theo ông Cường, khi thủ tục càng đơn giản thì việc xác thực danh tính, kết nối dữ liệu và phát hiện dấu hiệu bất thường càng phải hiệu quả.
Nghị định 168/2025/NĐ-CP quy định về xác thực điện tử trong đăng ký doanh nghiệp. Theo luật sư, cần đánh giá hiệu quả thực tế của cơ chế này, đồng thời tăng cường kết nối dữ liệu giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế và công an để phát hiện, hậu kiểm doanh nghiệp có dấu hiệu rủi ro.
Đặc biệt, cần có quy trình riêng bảo vệ người bị mạo danh, quy định rõ đầu mối tiếp nhận, thời hạn xử lý và cơ chế theo dõi hồ sơ. Khi có dấu hiệu giả mạo, cơ quan chức năng cần chủ động xác minh, tránh để người dân phải đi lại nhiều nơi chỉ để chứng minh mình không liên quan.
Theo ông Cường, cơ quan chức năng cần xác minh quá trình lập và sử dụng giấy ủy quyền, làm rõ ai là người yêu cầu công chứng, giấy tờ nào được xuất trình và danh tính được kiểm tra ra sao. Nếu người đứng tên khẳng định không ký, không điểm chỉ và không ủy quyền, cần xác minh độc lập chữ ký, giấy tờ và các tài liệu liên quan để làm rõ sự việc.
Luật Công chứng năm 2024 quy định văn bản công chứng có giá trị chứng cứ. Tuy nhiên, dấu công chứng không đồng nghĩa văn bản chắc chắn không có giả mạo; ngược lại, việc phủ nhận chữ ký cũng chưa đủ để kết luận có sai phạm.
Ông Cường cho rằng, việc xác minh cần được tiến hành đồng bộ giữa cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan thuế, công an và các tổ chức hành nghề công chứng khi có liên quan. Mục tiêu không chỉ là bảo vệ người bị mạo danh mà còn xác định người thực sự đứng sau việc thành lập doanh nghiệp.
Không để người dân tự đi tìm lời giải
Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng Giám đốc Công ty TNHH Kế toán và Tư vấn thuế Trọng Tín, cho rằng việc xác minh dấu hiệu giả mạo cần có sự tham gia của cơ quan công an. Trong thời gian chờ xác minh, người bị mạo danh có thể tiếp tục vướng mắc về thuế, thậm chí gặp khó khăn khi xuất cảnh.
Ông Được đề xuất cơ quan công an, cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan thuế xây dựng cơ chế phối hợp xử lý nhanh, song song với quá trình xác minh chính thức. Khi tiếp nhận đơn trình báo, các cơ quan cần trao đổi thông tin, rà soát hồ sơ và đánh giá dấu hiệu ban đầu.
Nếu có căn cứ cho thấy người dân có khả năng bị mạo danh, công an có thể thông báo cho cơ quan thuế để xem xét xử lý việc tạm hoãn xuất cảnh trong thời gian chờ kết luận chính thức. Việc áp dụng hoặc điều chỉnh biện pháp này phải đúng thẩm quyền, căn cứ và quy định pháp luật.
Về lâu dài, ông Được đề xuất nghiên cứu cơ chế cho phép người dân trình báo tại một trong ba đầu mối: công an, cơ quan đăng ký kinh doanh hoặc cơ quan thuế. Cơ quan tiếp nhận đầu tiên sẽ phối hợp, theo dõi vụ việc đến khi có kết quả; hồ sơ được trao đổi qua hệ thống điện tử liên thông, hạn chế tình trạng người dân phải đi lại nhiều nơi, nộp đơn nhiều lần.
Tính đến cơ chế xác minh tạm thời
Theo tìm hiểu của PV Tiền Phong, các cơ quan chức năng đang phối hợp tìm giải pháp gỡ vướng tình trạng người dân bị mạo danh đăng ký doanh nghiệp. Khâu khó hiện nay là xác minh có hay không hành vi giả mạo trong hồ sơ đăng ký.
Tuần qua, Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) đã chủ trì cuộc họp với các đơn vị thuộc Bộ Công an và Cục Thuế để trao đổi phương án phối hợp xử lý các trường hợp phản ánh bị sử dụng trái phép thông tin cá nhân đăng ký doanh nghiệp.
Theo Nghị định 168/2025/NĐ-CP, cơ quan đăng ký kinh doanh cấp tỉnh gửi hồ sơ đến cơ quan có thẩm quyền xác minh dấu hiệu giả mạo; thời hạn trả lời bằng văn bản là 30 ngày. Khi có kết luận hồ sơ bị giả mạo, cơ quan đăng ký kinh doanh thực hiện xử lý theo quy định, trong đó thủ tục thu hồi giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (nếu thuộc diện thu hồi) được thực hiện trong 3 ngày.
Tại họp báo thường kỳ quý III của Bộ Tài chính, bà Trịnh Thị Hương, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, cho biết Trung tâm Thông tin doanh nghiệp thuộc Cục đang phối hợp với cơ quan đăng ký kinh doanh tại các tỉnh, thành phố rà soát những trường hợp có dấu hiệu mạo danh, đồng thời phối hợp với cơ quan có thẩm quyền xác minh để kết luận có hay không hành vi giả mạo.
Bộ Tài chính và cơ quan liên quan đang nghiên cứu giải pháp, trong đó có phương án rút ngắn hoặc xây dựng quy trình xác minh tạm thời. Vấn đề đặt ra là phải xác định rõ thẩm quyền và căn cứ thực hiện, bởi quy định hiện hành yêu cầu văn bản của cơ quan có thẩm quyền xác nhận nội dung đăng ký bị giả mạo làm cơ sở xử lý.
Đại diện Ban Nghiệp vụ thuế (Cục Thuế) khuyến cáo người bị mạo danh không nên tự nộp khoản "nợ thuế", tránh nguy cơ bị hiểu họ chính là người lập doanh nghiệp.
