Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cảnh báo việc Nga và Mỹ không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước để kiểm soát vũ khí hạt nhân chiến lược đang tạo ra một tình huống "vô cùng nguy hiểm", đồng thời kêu gọi hai bên khẩn trương nối lại đối thoại.
"Đây là một vấn đề vô cùng quan trọng. Lần đầu tiên sau một thời gian dài, thế giới không còn khuôn khổ pháp lý dựa trên hiệp ước này", ông nói.
Phát biểu trước các phóng viên hôm thứ Ba (20/10), ông Peskov nhấn mạnh đây là vấn đề đặc biệt quan trọng và các cuộc đàm phán cần sớm được khởi động trở lại. Tuy nhiên, ông lưu ý tiến trình này chắc chắn sẽ phức tạp và kéo dài.
Hiệp ước New START, thỏa thuận song phương cuối cùng nhằm hạn chế kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga, đã hết hạn vào tháng 2/2026 mà không được gia hạn hoặc thay thế.
Được ký năm 2010 và gia hạn năm 2021, hiệp ước giới hạn mỗi bên ở mức 1.550 đầu đạn hạt nhân chiến lược và 700 phương tiện phóng được triển khai. Thỏa thuận cũng thiết lập các cơ chế minh bạch và xác minh, giúp hai bên giám sát việc tuân thủ các giới hạn.
Sau khi hiệp ước hết hiệu lực, Nga đề xuất tiếp tục duy trì các giới hạn về đầu đạn hạt nhân trong một năm, với điều kiện Mỹ có động thái tương tự. Tuy nhiên, theo Moscow, Washington chưa phản hồi đề xuất này.
Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng bất kỳ thỏa thuận kiểm soát vũ khí hạt nhân nào trong tương lai cũng nên bao gồm Trung Quốc. Hồi tháng 2, Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio tuyên bố Washington sẽ thúc đẩy đàm phán ba bên với Moscow và Bắc Kinh.
Hôm thứ Hai (19/10), Tổng thống Mỹ Trump cho biết sẵn sàng thảo luận về kiểm soát và cắt giảm vũ khí hạt nhân trong cuộc gặp tiềm năng với Tổng thống Nga Vladimir Putin và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình bên lề hội nghị thượng đỉnh Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC), dự kiến diễn ra tại Trung Quốc vào tháng tới.
"Chúng tôi sẽ tổ chức cuộc gặp để thảo luận về vũ khí hạt nhân và phi hạt nhân hóa... Tôi chắc chắn chúng tôi cũng sẽ thảo luận về những vấn đề khác như thương mại", ông nói.
Bên cạnh kho vũ khí của Mỹ và Nga, Điện Kremlin cho rằng các cuộc đàm phán ổn định chiến lược trong tương lai cũng không thể bỏ qua năng lực hạt nhân của Anh và Pháp, hai thành viên NATO tại châu Âu.
Đầu năm nay, Tổng thống Pháp Emmanuel Macron công bố sáng kiến "răn đe chủ động", theo đó Paris có thể triển khai vũ khí hạt nhân tới các quốc gia châu Âu khác. Tháng 3/2026, ông Macron tuyên bố Pháp sẽ không còn công khai quy mô kho vũ khí hạt nhân, đồng thời đề cập kế hoạch tăng cường năng lực răn đe của nước này. Theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI), Pháp hiện sở hữu gần 300 đầu đạn hạt nhân.
Trong một diễn biến liên quan, đài NBC hồi tháng 8 đưa tin Lầu Năm Góc đang nghiên cứu chiến lược hạt nhân mới nhằm cung cấp cho Tổng thống Mỹ nhiều lựa chọn hơn trong trường hợp xảy ra xung đột tiềm tàng. Theo báo cáo, chiến lược này chú trọng hơn đến vũ khí hạt nhân chiến thuật tầm ngắn, thay vì chủ yếu dựa vào các loại vũ khí chiến lược tầm xa.
Năm 2024, Nga đã cập nhật học thuyết hạt nhân của mình, mở rộng các trường hợp có thể xem xét sử dụng loại vũ khí này. Theo học thuyết mới, hành động gây hấn của một quốc gia không sở hữu vũ khí hạt nhân, nếu được một cường quốc hạt nhân hậu thuẫn, có thể bị coi là một cuộc tấn công phối hợp. Nga cũng tuyên bố có thể sử dụng vũ khí hạt nhân nếu một cuộc tấn công thông thường gây ra mối đe dọa nghiêm trọng đối với chủ quyền hoặc toàn vẹn lãnh thổ của nước này hay đồng minh Belarus.
