Biến bản sắc văn hóa thành nguồn lực phát triển
Lâm Đồng là địa phương có 49 dân tộc cùng sinh sống, tạo nên không gian văn hóa đa dạng với những giá trị đặc trưng như cồng chiêng, dân ca, dân vũ, nghề dệt thổ cẩm, ẩm thực và lễ hội truyền thống. Những giá trị này không chỉ cần được gìn giữ mà còn có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế, đặc biệt tại các vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn nhiều khó khăn.
Thực tế, một số địa phương đã từng bước khai thác tiềm năng văn hóa để phát triển du lịch cộng đồng. Tại thôn Đưng K’Si (xã Lạc Dương), các hoạt động trải nghiệm không gian sinh hoạt của đồng bào, giao lưu văn nghệ, tìm hiểu phong tục và thưởng thức ẩm thực truyền thống đang được chú trọng.
Theo ông Cil Khiuh - Phó Chủ tịch UBND xã Lạc Dương, địa phương từng bước gắn bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch, tạo sinh kế cho người dân. Du khách có thể tìm hiểu đời sống bản làng, tham gia các hoạt động văn hóa và trải nghiệm những nét đặc trưng của cộng đồng địa phương.
Không chỉ tại Lạc Dương, nhiều mô hình du lịch cộng đồng đã hình thành ở thôn K’Long (xã Hiệp Thạnh), Làng văn hóa dân tộc Dao (xã Đắk Wil), Làng văn hóa dân tộc Mông (xã Tà Đùng) và mô hình du lịch cộng đồng văn hóa Chăm tại xã Bắc Bình.
Mỗi địa phương có lợi thế riêng về cảnh quan, phong tục, nghề truyền thống và ẩm thực. Đây là cơ sở để phát triển những sản phẩm du lịch mang bản sắc, tạo cơ hội cho người dân tham gia cung cấp dịch vụ, giới thiệu sản phẩm địa phương và có thêm nguồn thu ngoài sản xuất nông nghiệp.
Đáng chú ý, phát triển du lịch cộng đồng còn tạo điều kiện để phụ nữ, thanh niên dân tộc thiểu số tham gia các hoạt động kinh tế tại chỗ. Từ chế biến món ăn truyền thống, sản xuất hàng thủ công đến hướng dẫn trải nghiệm văn hóa, người dân có thể khai thác chính những kỹ năng và tri thức được truyền lại qua nhiều thế hệ.
Tuy nhiên, để văn hóa thực sự trở thành sinh kế, các mô hình cần được tổ chức phù hợp với nhu cầu thị trường, có sản phẩm đặc trưng, bảo đảm chất lượng dịch vụ và phân chia lợi ích hợp lý cho cộng đồng.
Đổi mới cách giảm nghèo, ưu tiên địa bàn khó khăn
Song song với phát triển du lịch cộng đồng, Lâm Đồng đang thay đổi cách giao chỉ tiêu giảm nghèo, theo hướng căn cứ vào điều kiện kinh tế - xã hội và thực trạng từng địa phương thay vì áp dụng một mức giảm bình quân.
Tại xã Quảng Hòa, nơi có hơn 90% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, toàn xã có 472 hộ nghèo đa chiều trong tổng số 1.627 hộ dân. Thu nhập bình quân năm 2025 đạt 43,5 triệu đồng/người, song nhiều gia đình vẫn gặp khó khăn về đất sản xuất, giao thông và đầu ra nông sản.
Hiện địa phương này đang tập trung phát triển các mô hình trồng dâu, nuôi tằm, cải tạo vườn cà phê, đồng thời hỗ trợ vốn vay, tập huấn kỹ thuật và kết nối tiêu thụ sản phẩm.
Kinh tế địa phương chủ yếu dựa vào nông nghiệp, với thu nhập bình quân năm 2025 đạt 43,5 triệu đồng/người. Tuy nhiên, đời sống của một bộ phận đồng bào dân tộc thiểu số và các hộ di cư tự do trước đây vẫn còn nhiều khó khăn do hạ tầng giao thông, điện, nước sạch chưa đồng bộ; thiếu đất sản xuất và đầu ra nông sản chưa ổn định. Đây là những rào cản lớn đối với mục tiêu nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững tại địa phương.
Tại xã Sơn Điền, cuối năm 2025 có 199 hộ nghèo đa chiều, chiếm 12,34%. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, giao thông khó khăn khiến việc phát triển sản xuất và tiếp cận các dịch vụ thiết yếu còn hạn chế.
Ông Vũ Đức Nhuần - Chủ tịch UBND xã Sơn Điền cho hay, địa phương tiếp tục quan tâm hỗ trợ nhà ở, sinh kế, giải quyết việc làm cho hộ nghèo, hộ cận nghèo; đồng thời kiến nghị tăng nguồn lực cho đào tạo nghề, chuyển giao khoa học kỹ thuật và cải thiện điều kiện sản xuất.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, mỗi địa bàn có nguyên nhân nghèo khác nhau. Do đó, việc giao chỉ tiêu, bố trí nguồn lực phải căn cứ vào thực trạng từng địa phương, bảo đảm chính sách hỗ trợ đến đúng đối tượng, đúng nhu cầu.
Đối với các xã có tiềm năng phát triển du lịch cộng đồng, việc hỗ trợ sinh kế có thể kết hợp với đào tạo kỹ năng làm du lịch, phát triển sản phẩm thủ công, quảng bá văn hóa truyền thống và kết nối tiêu thụ sản phẩm địa phương. Cách tiếp cận này không chỉ giúp người dân có thêm lựa chọn nghề nghiệp mà còn góp phần bảo tồn những giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một.
Hướng tới mục tiêu giảm nghèo từ du lịch cộng đồng
Ngày 15/3/2026, UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành Kế hoạch số 3271/KH-UBND triển khai Đề án phát triển du lịch cộng đồng tại Việt Nam trên địa bàn tỉnh.
Theo kế hoạch, phát triển du lịch cộng đồng phải gắn với xây dựng nông thôn mới, nâng cao đời sống người dân và thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Đến năm 2027, Lâm Đồng phấn đấu có ít nhất 30% điểm du lịch cộng đồng được công nhận có nhà sinh hoạt cộng đồng; ít nhất 30% điểm có đội văn hóa, văn nghệ truyền thống hoạt động thường xuyên.
Bên cạnh đó, ít nhất 40% chủ cơ sở cung ứng dịch vụ du lịch cộng đồng được đào tạo, tập huấn nghiệp vụ quản lý; ít nhất 30% lao động du lịch cộng đồng được bồi dưỡng kỹ năng phục vụ khách, trong đó có ít nhất 10% là lao động nữ.
Tỉnh cũng đặt mục tiêu tổ chức từ 3-5 lớp tập huấn về kỹ năng đón tiếp du khách, thuyết minh, giao tiếp, bảo tồn nghề truyền thống và phát huy di sản văn hóa phi vật thể. Đồng thời, phấn đấu xây dựng, hỗ trợ đầu tư ít nhất một điểm đến du lịch cộng đồng tiêu biểu tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Một trong những định hướng quan trọng là lồng ghép nguồn lực từ các chương trình mục tiêu quốc gia để phát triển hạ tầng, hỗ trợ đào tạo nghề và nâng cao năng lực làm du lịch cho người dân. Đặc biệt, tỉnh chú trọng xây dựng sản phẩm du lịch mang dấu ấn riêng của từng cộng đồng, tránh trùng lặp, đồng thời phát triển các sản phẩm thủ công, nông sản đặc trưng gắn với hoạt động du lịch.
Cùng với việc hỗ trợ vốn và kỹ thuật sản xuất, công tác tuyên truyền giảm nghèo cũng cần được đổi mới theo hướng gần dân, dễ hiểu, phù hợp với điều kiện từng vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Thay vì chỉ tuyên truyền về chính sách hỗ trợ, các địa phương có thể giới thiệu những mô hình làm kinh tế hiệu quả, hướng dẫn người dân tiếp cận các cơ hội việc làm, phát triển dịch vụ và tham gia chuỗi giá trị du lịch.
Từ những buôn làng vùng sâu, vùng biên giới đến các cộng đồng dân tộc ven biển, Lâm Đồng đang có cơ hội phát triển những sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với đời sống người dân. Đây không chỉ là hướng bảo tồn văn hóa mà còn mở ra sinh kế mới, góp phần giảm nghèo bền vững và thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng.
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, cuối năm 2025, tỷ lệ nghèo đa chiều trong đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh ở mức 8,75%, cao hơn tỷ lệ chung toàn tỉnh. Hiện Lâm Đồng còn 11 xã có tỷ lệ hộ nghèo đa chiều từ 10% trở lên, trong đó Quảng Hòa cao nhất với 29,01%, tiếp đến là Phan Sơn 27,28% và Quảng Trực 26,8%.
