Biến đất kém hiệu quả thành sinh kế bạc triệu
Trong căn nhà nuôi tằm rộng khoảng 40m², anh Nguyễn Công Chính (thôn Tân Tiến, xã Đức Thịnh) thoăn thoắt cắt những bó dâu xanh, rải đều lên sàn nuôi. Những nong tằm ken dày, liên tục ăn lá, tạo nên âm thanh xào xạc. Với anh Chính, công việc ấy đã trở nên quen thuộc sau nhiều năm gắn bó với nghề.
Anh Chính chia sẻ, năm 2021, trong thời gian sinh sống, làm việc tại miền Nam, anh có cơ hội tìm hiểu, học hỏi kinh nghiệm và nắm bắt quy trình kỹ thuật sản xuất nghề nuôi tằm. Nhận thấy điều kiện thổ nhưỡng ở quê nhà có thể phát triển cây dâu, trong khi nhu cầu chuyển đổi cây trồng trên diện tích đất kém hiệu quả ngày càng cần thiết, anh Chính quyết định về quê, thử sức với hướng đi mới.
“Tôi nhận thấy cây dâu khá dễ trồng, phù hợp với điều kiện đất đai ở quê. Nghề nuôi tằm cũng không đòi hỏi vốn đầu tư quá lớn, thời gian thu hoạch ngắn. Nếu làm đúng kỹ thuật thì có thể tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho gia đình”, anh Chính chia sẻ.
Nghĩ là làm, anh bắt tay cải tạo hơn 8 sào đất trước đây trồng cây ngắn ngày để chuyển sang trồng dâu, đồng thời đầu tư xây dựng nhà nuôi tằm. Những ngày đầu, do chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế, việc chăm sóc đàn tằm gặp không ít khó khăn. Từ khâu lựa chọn lá dâu, vệ sinh nhà nuôi đến kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm đều đòi hỏi sự cẩn thận. Tuy nhiên, bằng những kiến thức tích lũy trong thời gian làm việc tại Lâm Đồng, anh Chính từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Những lứa tằm đầu tiên cho kén, mang lại nguồn thu nhập khả quan, giúp anh thêm vững tin với lựa chọn của mình.
“Nuôi tằm không cần vốn quá lớn nhưng phải chịu khó, tỉ mỉ. Mỗi lứa chỉ khoảng 15-20 ngày là có thể thu hoạch kén, quay vòng vốn nhanh. Nếu chăm sóc tốt, mỗi lứa có thể mang lại lợi nhuận khoảng 10 triệu đồng”, anh Chính cho biết.
Từ hiệu quả bước đầu, mô hình của anh Chính dần trở thành địa chỉ để những hộ dân trong thôn đến tham quan, học hỏi. Gia đình anh Lê Viết Bình là một trong những hộ mạnh dạn chuyển đổi sang nghề nuôi tằm. Nhận thấy tiềm năng từ mô hình, năm 2023, anh Bình đã cải tạo khoảng 0,5ha đất vườn để trồng dâu, xây dựng nhà nuôi tằm. Sau thời gian làm quen với quy trình kỹ thuật, gia đình anh từng bước ổn định sản xuất.
Hiện mỗi năm, gia đình anh Bình duy trì khoảng 20 lứa tằm, thu hoạch hơn 1 tấn kén. Nguồn thu từ nghề nuôi tằm đã trở thành khoản thu nhập chính, góp phần cải thiện đáng kể đời sống gia đình.
“Quan trọng nhất là phải giữ môi trường nuôi sạch sẽ, theo dõi sát từng giai đoạn phát triển của tằm. Khi đã quen với quy trình thì công việc cũng không quá vất vả. Gia đình tôi duy trì nuôi đều đặn để có nguồn thu quanh năm”, anh Bình chia sẻ.
Nhận thấy hiệu quả từ nghề nuôi tằm, gia đình bà Trần Thị Hiền cũng cải tạo khoảng 0,5ha đất vườn, chuyển đổi thêm hơn 1 mẫu đất màu kém hiệu quả sang trồng dâu, đồng thời xây dựng nhà nuôi tằm rộng khoảng 40m².
Nhờ chủ động được nguồn thức ăn, mỗi năm gia đình bà duy trì khoảng 20 lứa tằm. Theo bà Hiền, để nghề nuôi tằm mang lại hiệu quả, người dân phải nắm chắc quy trình kỹ thuật, đặc biệt là chất lượng lá dâu và điều kiện vệ sinh khu vực nuôi.
“Để nuôi một hộp tằm cần trồng khoảng 3-4 sào dâu, mỗi sào 500m². Lá dâu cho tằm ăn phải là lá bánh tẻ, sạch sâu bệnh, khi hái về cần để ráo nước mới cho ăn. Nhà nuôi cũng phải thông thoáng, vệ sinh thường xuyên để hạn chế dịch bệnh”, bà Hiền chia sẻ.
Với khoảng 20 lứa tằm mỗi năm, gia đình bà thu gần 12 tạ kén. Giá bán dao động từ 170.000-180.000 đồng/kg, sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận đạt khoảng 180 triệu đồng. Đây là nguồn thu đáng kể, giúp gia đình có điều kiện cải thiện cuộc sống, tích lũy và tái đầu tư sản xuất.
Từ những quyết định chuyển đổi ấy, những luống dâu xanh dần phủ kín các khu vườn, thay thế diện tích cây trồng ngắn ngày hiệu quả thấp. Những khu nhà nuôi tằm cũng lần lượt được các hộ đầu tư xây dựng. Nghề nuôi tằm không chỉ mang lại nguồn thu mà còn tạo thêm việc làm tại chỗ, giúp người dân tận dụng lao động gia đình, giảm sự phụ thuộc vào sản xuất mùa vụ.
Đến nay, toàn thôn Tân Tiến đã có gần 20 hộ tham gia trồng dâu, nuôi tằm, với tổng diện tích hơn 12ha. Từ một mô hình đơn lẻ, nghề nuôi tằm đang từng bước hình thành vùng sản xuất tập trung, tạo tiền đề để phát triển theo hướng hàng hóa.
Tạo sinh kế lâu dài, góp sức giảm nghèo bền vững
Điểm đáng chú ý của mô hình trồng dâu, nuôi tằm ở Tân Tiến không chỉ nằm ở mức thu nhập mà còn ở khả năng tận dụng hiệu quả quỹ đất sẵn có, giảm chi phí đầu vào và phù hợp với điều kiện lao động của người dân nông thôn. Khác với một số mô hình sản xuất phụ thuộc nhiều vào nguồn thức ăn mua bên ngoài, nghề nuôi tằm có lợi thế khi người dân chủ động được lá dâu tại chỗ. Cây dâu tương đối dễ trồng, thích nghi với điều kiện thổ nhưỡng địa phương, có khả năng tái sinh mạnh và cho thu hoạch trong nhiều năm. Sau khi trồng, nếu được chăm sóc đúng cách, cây liên tục cho lá, giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư ban đầu.
Trong khi đó, tằm có chu kỳ sinh trưởng ngắn, thời gian từ khi thả nuôi đến thu hoạch kén chỉ khoảng 20 ngày. Người dân có thể chủ động bố trí nhiều lứa trong năm, nhanh quay vòng vốn, tạo dòng thu nhập thường xuyên thay vì phụ thuộc vào một vài vụ thu hoạch như trước.
Theo quy trình kỹ thuật, trứng tằm sau khi ấp khoảng 5-7 ngày sẽ nở. Tằm con được ươm trong khoảng 10-12 ngày trước khi chuyển ra sàn nuôi. Trong quá trình phát triển, tằm cần được cho ăn 4-5 bữa mỗi ngày, theo dõi thường xuyên về nhiệt độ, độ ẩm và vệ sinh môi trường. Sau khoảng 12-14 ngày nuôi, tằm bắt đầu chín, lên né; khoảng 4-5 ngày tiếp theo có thể thu hoạch kén.
Với quy mô khoảng 40m² sàn nuôi và diện tích trồng dâu từ 2.000-3.000m², mỗi tháng, người dân đầu tư một hộp giống với giá khoảng 1 triệu đồng có thể thu hoạch 50-60kg kén. Với giá bán từ 170.000-180.000 đồng/kg, doanh thu đạt khoảng 8,5-10,8 triệu đồng mỗi lứa. Nếu duy trì sản xuất đều đặn, nuôi gối lứa và kiểm soát tốt chi phí, mô hình có thể tạo nguồn thu đáng kể cho các hộ gia đình.
Lãnh đạo UBND xã Đức Thịnh cho biết, địa phương xác định trồng dâu, nuôi tằm là một trong những hướng sản xuất có tiềm năng, phù hợp với điều kiện đất đai và nhu cầu chuyển đổi sinh kế của người dân. Thời gian tới, xã sẽ tiếp tục khuyến khích các hộ mở rộng diện tích, đồng thời tăng cường hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn quy trình sản xuất và kết nối tiêu thụ sản phẩm. Trên cơ sở kết quả bước đầu, xã Đức Thịnh sẽ rà soát quỹ đất, đánh giá điều kiện sản xuất tại các thôn để định hướng hình thành vùng trồng dâu tập trung; củng cố, mở rộng diện tích hiện có gắn với nhu cầu nuôi tằm và khả năng tiêu thụ.
Ông Bùi Huy Cường, Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã tỉnh Hà Tĩnh cho biết, mới đây, UBND xã Đức Thịnh phối hợp với Liên minh Hợp tác xã tỉnh tổ chức hội nghị đánh giá thực trạng, tiềm năng, lợi thế và định hướng phát triển mô hình trồng dâu, nuôi tằm trên địa bàn. Theo ông Cường, trồng dâu, nuôi tằm là mô hình sản xuất mới tại địa phương, bước đầu cho thấy sự phù hợp với điều kiện đất đai và khả năng phát triển kinh tế của người dân. Tuy nhiên, hiện các hộ chủ yếu sản xuất ở quy mô nhỏ lẻ, phân tán, còn mang tính tự phát; việc đầu tư cơ sở vật chất, ứng dụng khoa học kỹ thuật vào quy trình nuôi tằm chưa đồng bộ.
Để mô hình phát triển bài bản và bền vững, cần sớm tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết giữa các hộ dân. Định hướng thời gian tới là vận động thành lập HTX trồng dâu, nuôi tằm, làm đầu mối tập hợp các hộ sản xuất, thống nhất quy trình kỹ thuật và hỗ trợ người dân trong quá trình phát triển mô hình.
Ông Cường cho rằng, bên cạnh việc tổ chức sản xuất, cần nghiên cứu, đề xuất các chính sách hỗ trợ phù hợp, nhất là trong lĩnh vực nông nghiệp, để khuyến khích người dân chuyển đổi những diện tích đất sản xuất kém hiệu quả sang trồng dâu, nuôi tằm. Trong đó, cần quan tâm đến các hộ nghèo, hộ có hoàn cảnh khó khăn nhưng có đất đai, lao động và mong muốn phát triển kinh tế, giúp họ có thêm điều kiện tiếp cận vốn, kỹ thuật và phương thức sản xuất mới.
