Gần đây, một nhân viên văn phòng tại Tân Hương (tỉnh Hà Nam, miền Trung Trung Quốc) tên Chang Yajie đã mua 5 món đồ mới cho chuyến đi đến tỉnh Hải Nam (miền Nam Trung Quốc) gồm một chiếc váy đi biển, một áo yếm họa tiết hoa, một chiếc mũ cói, một bộ đồ bơi và một quần ống rộng nhiều màu sắc.
Cô đã diện tất cả những món đồ này trong chuyến đi, hào hứng chụp ảnh trên những bãi biển đầy khu nghỉ dưỡng rồi đăng tải lên mạng xã hội.
Thế nhưng, ngay khi trở về nhà, cô đã bỏ tất cả số quần áo đó vào thùng rác.
Chang cho biết từng chi hàng nghìn nhân dân tệ để mua váy áo đi du lịch. Tuy nhiên, vì những bộ đồ này không phù hợp với môi trường công sở hay cuộc sống thường ngày, chúng thường bị bỏ quên ở góc tủ sau mỗi chuyến đi.
"Bạn không thể mặc một chiếc váy đi biển xẻ sâu, màu sắc rực rỡ đến văn phòng làm việc được," Chang chia sẻ. "Việc bỏ ra số tiền lớn cho những món đồ chỉ mặc một hoặc hai lần chẳng đáng chút nào."
Ngược lại, 5 món đồ cô mang theo trong chuyến đi đầu tháng 10 vừa qua chỉ tốn tổng cộng 200 nhân dân tệ (khoảng 28 USD). Được gọi là "cipaoyi" (trang phục dùng một lần), những món đồ này thường có giá dưới 50 nhân dân tệ/món, được thiết kế để mặc một lần trong các kỳ nghỉ, các buổi chụp hình hoặc để đăng lên mạng xã hội, sau đó sẽ bị vứt bỏ hoặc bán lại.
Xu hướng này trở nên phổ biến trong dịp nghỉ, mùa du lịch, trong bối cảnh văn hóa tiêu dùng chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ thời trang nhanh và những người có sức ảnh hưởng (influencer). Bên cạnh đó còn xuất hiện tình trạng "haoyangmao" – mua quần áo, mặc đi du lịch, chụp ảnh hoặc tham dự sự kiện, rồi sau đó trả lại hàng để được hoàn tiền đầy đủ.
Trên Douyin - phiên bản TikTok tại Trung Quốc, các bài đăng về chủ đề này đã thu hút hơn 60 triệu lượt xem. Trên các nền tảng thương mại điện tử, người bán cung cấp đủ loại trang phục, từ áo khoác và quần giữ ấm cho những chuyến đi đến thành phố Cáp Nhĩ Tân (phía đông bắc Trung Quốc) đến những chiếc váy đỏ được thiết kế riêng để chụp ảnh trên sa mạc. Xu hướng này đặc biệt phổ biến đối với phụ nữ trẻ.
Những người ủng hộ xu hướng thời trang "dùng một lần" (hoặc chỉ mặc vài lần rồi bỏ) cho rằng đây là cách tiết kiệm để vừa có vẻ ngoài bắt mắt, vừa cảm thấy tự tin, đồng thời giúp trang phục phù hợp với bối cảnh và các dịp. Tuy nhiên, nhiều người khác, bao gồm các nhà hoạt động môi trường và chuyên gia y tế bày tỏ lo ngại về tác động tiềm tàng của thời trang kiểu này đối với hành tinh và sức khỏe con người.
Cắt giảm chi phí
Dù luôn yêu thích việc ăn mặc chỉn chu, Chang cho biết công việc văn phòng hiện tại không cho phép cô thể hiện điều đó, nên cô thường chọn phong cách giản dị. Vì vậy, những bộ trang phục "dùng một lần" trở thành cách để cô "cải thiện tâm trạng". "Khi đi làm, tôi chỉ mặc những gì giúp mình hòa lẫn vào đám đông," cô chia sẻ.
Thế nhưng, những chuyến du lịch cùng việc chăm chút cho trang phục lại giúp cô kết nối lại với một phiên bản trẻ trung, tràn đầy năng lượng hơn của chính mình. "Sau nhiều tháng lặp đi lặp lại một nhịp sống tẻ nhạt, việc ăn mặc đẹp cho một chuyến đi giống như một sự kích thích tinh thần vậy," cô nói.
Ban đầu, Chang không chủ đích tìm kiếm các loại trang phục "dùng một lần". Tuy nhiên, khi lướt xem các gợi ý trang phục cho kỳ nghỉ trên mạng, cô như lạc giữa vô vàn món đồ bắt mắt. Cuối cùng, cô quyết định chọn những phiên bản giá rẻ hơn của các kiểu dáng đó để có thể mua được nhiều món hơn.
Cô cho biết, một chiếc váy từ các thương hiệu có thể có giá từ 300 đến 500 tệ. "Với cùng số tiền đó, tôi có thể mua từ 7 đến 10 bộ đồ giá rẻ hơn, đủ để mỗi ngày trong chuyến đi đều có thể diện một bộ cánh khác nhau."
Chang chia sẻ rằng sức hấp dẫn của những bộ trang phục này nằm ở sự mới lạ, giúp cô phối đồ phù hợp với không gian của điểm đến. Cô có thể thử nghiệm những phong cách mà bình thường hiếm khi mặc, những món đồ có màu sắc rực rỡ, táo bạo, những thiết kế cắt xẻ gợi cảm hơn, hoặc những kiểu dáng vượt xa phong cách thường ngày.
Đối với Wu Xiangmeng, một sinh viên 20 tuổi tại tỉnh Quảng Đông (miền Nam Trung Quốc), xu hướng này còn giúp cô tối ưu hóa ngân sách du lịch, vốn được tiết kiệm từ khoản trợ cấp sinh hoạt hàng tháng ở trường đại học để dành nhiều tiền hơn cho vé tàu, chỗ ở, ăn uống và các hoạt động trải nghiệm. Đến nay, cô ấy đã ghé thăm gần 10 thành phố trên khắp Trung Quốc theo cách này.
Trước mỗi chuyến đi, nữ sinh đều tìm hiểu về điểm đến để chọn những trang phục "dùng một lần" sao cho phù hợp với khung cảnh. Sau khi sử dụng xong, thay vì bỏ đi, cô đăng bán trên các nền tảng đồ cũ như Xianyu hay Xiaohongshu. Để thu hút người mua, cô còn đính kèm những bức ảnh chụp chính mình khi đang mặc các bộ đồ đó khi đi du lịch. "Tôi có thể thu hồi một phần chi phí, đồng thời giải phóng không gian và tiết kiệm tiền cho chuyến đi tiếp theo," cô chia sẻ.
Ảnh hưởng của thời trang nhanh
Mặc dù việc sử dụng trang phục "dùng một lần" có thể là cách tiết kiệm chi phí để mặc phù hợp với từng địa điểm, nhưng Wu cho biết cô phải dành hàng giờ đồng hồ để tìm kiếm những món đồ ưng ý, đi mua sắm, lọc bỏ các sản phẩm kém chất lượng và trả lại những món không đạt yêu cầu. "Trải nghiệm mua sắm này thực sự khá mệt mỏi," cô nói.
Chẳng hạn, khi chuẩn bị cho chuyến đi đến thành phố Tam Á (tỉnh Hải Nam), Wu đã đặt mua vài chiếc váy, nhưng rồi phát hiện chất vải rất mỏng manh, chỉ cần kéo nhẹ là rách. Cuối cùng, cô chỉ giữ lại hai món và hoàn trả số còn lại.
Zhang Bingquan - chủ một xưởng may tại Hàng Châu (tỉnh Chiết Giang, miền Đông Trung Quốc) cho biết trang phục dùng một lần có giá thành rất thấp, một phần nhờ vào thiết kế và quy trình sản xuất được tinh giản. Với ít họa tiết hơn cùng kỹ thuật may đơn giản, chẳng hạn như các loại trang phục đi biển, chi phí sản xuất cho mỗi món đồ có thể chỉ ở mức vài nhân dân tệ.
Tuy nhiên, mức giá rẻ này cũng làm gia tăng sự cạnh tranh giữa các nhà sản xuất. Người này cho biết thêm, để cắt giảm chi phí, một số xưởng đã sử dụng vải kém chất lượng, giảm trọng lượng và độ dày của vải, thậm chí chấp nhận rủi ro khi dùng các loại vải và thuốc nhuộm không đạt tiêu chuẩn chất lượng.
Zhong Jianbo - phó trưởng khoa Da liễu tại một bệnh viện ở Hàng Châu cho hay: “Rủi ro lớn nhất đối với sức khỏe khi sử dụng loại trang phục này nằm ở chất liệu. Các mặt hàng giá rẻ thường dùng vải và thuốc nhuộm chất lượng thấp, có thể chứa hàm lượng dư lượng hóa chất cao”.
Sun Weiling - bác sĩ da liễu tại một bệnh viện ở Giang Tô cho biết trang phục dùng một lần thường được làm từ loại vải cứng, có khả năng gây kích ứng và tổn thương da, đặc biệt là tại những vùng da nhạy cảm như nách, ngực, eo, bụng và mặt trong đùi.
Xu hướng này cũng vấp phải nhiều chỉ trích vì những tác động tiêu cực đến môi trường. Trung Quốc hiện là quốc gia sản xuất, tiêu thụ và xuất khẩu hàng dệt may lớn nhất thế giới, đồng thời cũng tạo ra một lượng rác thải dệt may khổng lồ. Dự kiến đến năm 2030, lượng quần áo bị loại bỏ tại nước này sẽ lên tới 50 triệu tấn mỗi năm, trung bình mỗi người vứt bỏ khoảng 16 món đồ mỗi năm.
Deng Qihua - giám đốc tiếp thị và phát triển bền vững tại Feimayi – một nền tảng tái chế có trụ sở ở Thượng Hải chia sẻ rằng gần đây, khối lượng hàng dệt may được nền tảng này thu gom đã tăng gần gấp đôi so với cùng kỳ năm ngoái. “Một số món đồ chúng tôi thu gom được thậm chí vẫn còn nguyên nhãn mác,” bà Deng cho biết.
Bà nói thêm rằng việc tái chế các loại trang phục dùng một lần thường rất khó khăn và tốn kém, do chúng thường được làm từ hỗn hợp các loại sợi tổng hợp. “Vì vậy, một món đồ được mua với giá rẻ và chỉ mặc vài lần có thể để lại hệ lụy lâu dài hơn nhiều khi chủ sở hữu quyết định vứt bỏ nó,” bà Deng nhận định.
Hiện cũng đã xuất hiện một số dịch vụ hướng tới giải pháp thay thế bền vững hơn, chẳng hạn như cho thuê trang phục. Trên nền tảng Douyin, một hashtag ủng hộ các lựa chọn thay thế “thời trang dùng một lần”, bao gồm các tips phối lại quần áo hay chọn mua trang phục hướng tới mục đích sử dụng lâu dài, đã thu hút hơn 32 triệu lượt xem.
Tuy nhiên, đối với nhiều người, những lo ngại về sức khỏe và môi trường vẫn xếp sau mong muốn có vẻ ngoài bắt mắt trong các kỳ nghỉ với chi phí thấp nhất có thể. Nữ nhân viên văn phòng tên Chang chia sẻ rằng khi đăng tải những bức ảnh diện các bộ trang phục “dùng một lần” này, cô nhận được nhiều lời khen ngợi của bạn bè. “Ít nhất cũng giúp tôi cảm thấy hài lòng hơn về bản thân mình,” cô nói.
