Bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi
Tiếp thu, giải trình về dự án Luật Đất đai sửa đổi tại phiên thảo luận sáng 29/10, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho hay, vấn đề thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là nội dung được nhiều đại biểu Quốc hội quan tâm.
Theo Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng, dự thảo luật đã tiếp thu và thể chế hóa rõ quan điểm chuyển từ tư duy bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống cho người dân khi Nhà nước thu hồi đất theo tinh thần Nghị quyết số 21 của Trung ương. Mục tiêu là bảo đảm cải thiện nơi ở, điều kiện sống và sinh kế của người có đất bị thu hồi.
Đồng thời, dự thảo đã tiếp thu, quy định rõ việc hoàn trả kinh phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư mà nhà đầu tư đã ứng trước. Theo đó, ngân sách Nhà nước hoàn trả toàn bộ khoản kinh phí này bằng hình thức trừ vào tiền sử dụng đất, tiền thuê đất; phần còn lại được tính vào chi phí đầu tư của dự án. Trường hợp dự án chấm dứt hoạt động, Nhà nước hoàn trả phần kinh phí nhà đầu tư đã ứng trước.
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cũng quan tâm đến trường hợp nhà đầu tư đã nộp tiền sử dụng đất một lần cho toàn bộ thời gian thực hiện dự án, sau đó chuyển sang hình thức nộp tiền thuê đất hằng năm. Khi đó, việc hoàn trả khoản tiền đã nộp được thực hiện như thế nào?
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho hay, cơ quan soạn thảo đã báo cáo Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, lấy ý kiến các thành viên Chính phủ và tham khảo nhiều ý kiến khác nhau.
“Qua nghiên cứu, chúng tôi nhận thấy rằng nếu nhà đầu tư đã nộp tiền một lần, sau đó chuyển sang hình thức nộp tiền hằng năm và Nhà nước phải hoàn trả khoản tiền đã nộp trước đó thì việc thực hiện sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Cách xử lý này có thể không phù hợp với quy định của Luật Ngân sách Nhà nước, bởi ngân sách được thiết kế và quản lý theo năm, từ ngày 1/1 đến ngày 31/12 hằng năm”, ông Hùng nêu rõ.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng ví dụ, nếu Nhà nước đã thu tiền sử dụng đất cho thời hạn 50 năm, với số tiền lên đến hàng trăm, hàng nghìn tỷ đồng, thì việc hoàn trả đồng loạt các khoản tiền đã thu cho nhiều nhà đầu tư trên địa bàn một tỉnh sẽ gây khó khăn lớn trong cân đối ngân sách.
Đối với một tỉnh nghèo ở khu vực trung du, miền núi, nếu đã thu tiền từ hàng chục, hàng trăm dự án với tổng số tiền rất lớn, việc nhiều nhà đầu tư đồng loạt yêu cầu hoàn trả khoản tiền đã nộp một lần sẽ dẫn đến nguy cơ mất cân đối ngân sách, đồng thời phát sinh những vấn đề liên quan đến tính phù hợp với Luật Đầu tư, Luật Doanh nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan.
Không quy định giá đất cụ thể
Về tài chính đất đai và giá đất, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng lý giải, dự thảo luật tiếp tục quy định Nhà nước quyết định giá đất; giá đất được xác định theo bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất, không quy định giá đất cụ thể.
Theo đó, bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất do HĐND cấp tỉnh ban hành, áp dụng từ ngày 1/1/2028.
Riêng việc xác định giá đất đối với các dự án lấn biển, ông lưu ý sẽ tiếp tục thực hiện theo quy định tại Nghị quyết của Quốc hội, theo phương pháp xác định giá đất cụ thể. Kể từ ngày 1/1/2028, việc xác định giá đất sẽ được thực hiện đồng bộ theo quy định mới của luật, trên cơ sở bảng giá đất và hệ số điều chỉnh giá đất.
Đối với nội dung này, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết, chức năng quản lý về giá đất đã được chuyển giao cho Bộ Tài chính, tức là ngành tài chính từ Trung ương đến địa phương. Vì vậy, ngành tài chính đề nghị có khoảng một năm để xây dựng, thiết kế các nội dung liên quan, bảo đảm triển khai từ ngày 1/1/2028.
Khi dữ liệu đất đai được bảo đảm “đúng, đủ, sạch, sống” và thống nhất dùng chung, người dân sẽ thực hiện các thủ tục hành chính đơn giản, thuận lợi hơn. Cơ quan, người có thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính không được yêu cầu người dân cung cấp thêm các thành phần hồ sơ đã có trong cơ sở dữ liệu đất đai được công bố. Việc thông báo yêu cầu cung cấp, bổ sung hồ sơ, nếu có, chỉ được thực hiện một lần, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng nêu rõ.
