Tại Kỳ họp thứ 6 HĐND TPHCM khóa XI, sáng 29/10, UBND TPHCM trình dự thảo nghị quyết về đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng, hướng đến phân cấp thẩm quyền, khắc phục tình trạng trùng tên và những bất cập trong quản lý đô thị.
Theo UBND TPHCM, quá trình đô thị hóa, mở rộng mạng lưới giao thông và hình thành các khu đô thị, khu dân cư mới khiến số lượng tuyến đường trên địa bàn ngày càng tăng. Tuy nhiên, một số tuyến chưa được đặt tên hoặc có tên gọi tự phát, không đúng quy định, gây khó khăn cho người dân và công tác quản lý.
Trong khi đó, các quy định hiện hành về điều kiện đặt tên đường chưa theo kịp thực tiễn phát triển đô thị; vai trò của hội đồng tư vấn và trách nhiệm của các cơ quan chuyên môn trong quá trình quy hoạch, xây dựng, đưa đường vào sử dụng cũng chưa được xác định rõ.
Trước thực tế này, UBND TPHCM đề xuất xây dựng khuôn khổ pháp lý mới, bảo đảm thống nhất trong triển khai tại các xã, phường, đặc khu, đồng thời góp phần bảo tồn, tôn vinh các giá trị lịch sử, văn hóa và truyền thống dân tộc.
Điểm đáng chú ý của dự thảo là phân định thẩm quyền đặt tên, đổi tên đường và công trình công cộng giữa HĐND thành phố và HĐND cấp xã. Theo đó, việc giao HĐND xã, phường, đặc khu đặt tên các tuyến đường thuộc phạm vi quản lý được kỳ vọng giúp rút ngắn quy trình trung gian, nâng cao tính chủ động và giải quyết công việc nhanh chóng hơn.
Dự thảo cũng hướng đến đơn giản hóa quy trình đặt tên, đổi tên, làm rõ vai trò của hội đồng tư vấn, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý dữ liệu địa chỉ phục vụ công tác hành chính, quy hoạch, xây dựng, giao thông và chuyển đổi số. Qua đó, thành phố kỳ vọng phân định rõ trách nhiệm giữa các cấp, hạn chế chồng chéo hoặc bỏ sót nhiệm vụ.
Đặt tên đường gắn với bản sắc địa phương
PGS.TS.Hà Minh Hồng - Nguyên Trưởng khoa Lịch sử, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM), cho biết, giai đoạn 2019 - 2020, thành phố ghi nhận 311 tuyến đường trùng tên với 132 tên gọi. Sau khi mở rộng địa giới hành chính, tình trạng này có thể phức tạp hơn, nhất là tại các phường liền kề. Nguyên nhân chủ yếu do lịch sử hình thành và việc đặt tên theo danh nhân, địa danh, sự kiện lịch sử - cách mạng.
TS.Nguyễn Thanh Phong - giảng viên Khoa Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (ĐHQG TPHCM), nhận định việc trùng tên đường không chỉ gây khó khăn trong xác định địa chỉ hành chính, thực hiện thủ tục pháp lý, bưu chính và vận chuyển hàng hóa mà còn có thể ảnh hưởng đến công tác cứu hộ, cứu nạn. Tình trạng này cũng gây khó khăn cho việc đồng bộ dữ liệu đất đai, thuế, cư trú và các hệ thống bản đồ số.
Từ góc độ văn hóa, ông Phong cho rằng tên đường còn là cách lưu giữ ký ức cộng đồng, ghi dấu danh nhân, di tích và lịch sử hình thành của từng vùng đất. Vì vậy, khi rà soát, đặt lại tên đường, thành phố cần ưu tiên những tên gọi gắn với lịch sử địa phương, di tích văn hóa - lịch sử, làng nghề truyền thống, đặc điểm địa hình hoặc nhân vật có mối liên hệ mật thiết với khu vực.
Theo ông, cách tiếp cận này vừa góp phần nâng cao hiệu quả quản lý đô thị, vừa gìn giữ bản sắc và sự gắn bó của người dân với nơi mình sinh sống.
Tuy nhiên, TS.Nguyễn Minh Nhựt, nguyên Phó Trưởng ban Văn hóa - Xã hội HĐND TPHCM, Chủ tịch Hội Chữ thập đỏ Việt Nam TPHCM, lưu ý việc đổi tên đường có thể kéo theo nhiều thủ tục liên quan đến giấy tờ nhà đất, đăng ký kinh doanh, tài khoản ngân hàng, hợp đồng và dữ liệu định vị, gây tốn kém thời gian, chi phí cho người dân, doanh nghiệp.
Ông đề xuất ưu tiên đổi tên các tuyến đường mới hình thành, chưa gắn bó sâu sắc với cộng đồng. Với những tuyến đường lớn buộc phải thay đổi tên gọi, thành phố cần có chính sách hỗ trợ thủ tục theo quy định và thông tin rộng rãi để người dân, doanh nghiệp chủ động cập nhật địa chỉ.
Ưu tiên tên chợ, cầu, phủ, dinh…
Chia sẻ với PV Tiền Phong, TS. Nguyễn Thanh Phong, giảng viên Khoa Văn hóa học, Trường ĐH KHXH&NV (ĐHQG TPHCM), việc đặt tên đường cần gắn với đặc trưng địa hình, địa danh và không gian văn hóa địa phương. Thành phố có thể ưu tiên những tên gọi gần gũi như rạch, kênh, cầu, chợ, ga, phủ, dinh… giúp người dân dễ nhận diện địa bàn.
Bên cạnh đó, cần chú trọng các tên gọi gắn với lễ hội truyền thống, sản vật đặc trưng, danh nhân, sự kiện lịch sử và công trình văn hóa tiêu biểu. Theo ông Phong, cách đặt tên này không chỉ góp phần hạn chế trùng lặp mà còn lưu giữ ký ức cộng đồng, tôn vinh bản sắc địa phương, tăng sự gắn bó và niềm tự hào của người dân với nơi mình sinh sống.
