Sinh ra trong một gia đình không trọn vẹn hạnh phúc, Thạch Ngọc Hải (SN 2002, quê Trà Vinh, hiện sống tại Cao Lãnh, Đồng Tháp) trải qua tuổi thơ nhiều thiệt thòi. Bố mẹ ly hôn khi Hải mới 6 tháng tuổi.
Lớn lên bên bà nội và nhận được sự yêu thương, sẻ chia của những người xa lạ, Hải chọn sống tích cực, giúp những đứa trẻ có hoàn cảnh khó khăn tìm thấy niềm vui tuổi thơ mà mình từng khao khát.
Với Hải, mạng xã hội là công cụ kết nối tuyệt vời, nhưng cũng đòi hỏi phải biết chọn lọc thông tin. Thay vì để bản thân bị cuốn vào những nội dung độc hại, thiếu kiểm chứng hay những cuộc lướt mạng vô bổ, Hải chọn chậm lại trước màn hình để đọc, chọn lọc và chia sẻ những điều tử tế.
“Sự tích cực ấy đôi khi chỉ là chia sẻ một bài viết về nghị lực vươn lên của các em nhỏ vùng sâu, vùng xa, những thông tin về kỹ năng sống bổ ích, hay lời kêu gọi hỗ trợ cho một hoàn cảnh ngặt nghèo”, Hải chia sẻ.
Niềm tin vào sức mạnh lan tỏa của những điều tốt đẹp đã thôi thúc Hải sáng lập Dự án “Cho em” ngày 1/6/2023, với sứ mệnh hỗ trợ trẻ em mồ côi, khuyết tật và có hoàn cảnh khó khăn.
Từ những lượt chia sẻ trên mạng xã hội, dự án đã phát triển mạnh mẽ, đồng hành cùng hơn 7.100 em nhỏ, với tổng nguồn lực gần 4 tỷ đồng. Đó cũng là minh chứng cho sức mạnh của những thông tin tích cực khi được chuyển hóa thành hành động thiết thực.
Hải đã tốt nghiệp thủ khoa xuất sắc ngành Công tác xã hội, Trường ĐH Đồng Tháp. Hải chia sẻ, bản thân luôn cân bằng việc học với hoạt động thiện nguyện. Hải dành ngày thường cho học tập, buổi tối và cuối tuần cho dự án.
“Niềm vui của tôi không phải là những chuyến du lịch hay quán cà phê cuối tuần tán gẫu với bạn bè, mà là những chuyến đi rong ruổi khắp nẻo đường, mang quà và tiếng cười đến cho những mảnh đời bé nhỏ”, Hải bộc bạch.
Với những đóng góp cho cộng đồng, Hải đã được trao Giải thưởng Sao Tháng Giêng cấp Trung ương và Giải thưởng “Thanh niên sống đẹp” năm 2025.
Thời gian tới, Hải dự định phát triển Dự án “Cho em”, mở thêm thư viện, phòng tự học ở vùng sâu, vùng xa và trao học bổng dài hạn cho học sinh nghèo. Với Hải, sống đẹp không nhất thiết bắt đầu từ những việc lớn lao, mà đôi khi chỉ là không quay lưng khi người khác cần giúp đỡ.
Từ năm 2023, anh Trần Quốc Khánh (hiện là nghiên cứu sinh ngành Khoa học Máy tính tại ĐH Quốc gia Singapore- NUS), cùng các cộng sự tại Trường Đại học Công nghệ thông tin - ĐHQG TPHCM đã bắt tay nghiên cứu, phát triển chuỗi dự án ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) nhằm nhận diện, kiểm chứng và ngăn chặn thông tin sai lệch trên không gian mạng.
Khởi đầu là ViFactCheck – hệ thống tự động kiểm chứng tin tức tổng hợp bằng tiếng Việt. Thay vì mất nhiều giờ tra cứu thủ công, nhóm nghiên cứu sử dụng công nghệ AI có thể đối chiếu lượng lớn dữ liệu và đánh giá tính xác thực của thông tin trong khoảng 3,5 giây, với độ chính xác đạt xấp xỉ 90%.
Nhận thấy tin giả ngày càng tinh vi, không chỉ dừng ở những câu chuyện giật gân mà còn nhắm tới những điểm yếu về tâm lý, tài chính và sức khỏe của người dùng, nhóm tiếp tục mở rộng các dự án sang những lĩnh vực có mức độ rủi ro cao.
Cuối năm 2025, nhóm nghiên cứu của anh Khánh phối hợp với AISIA Research Lab thuộc Trường Đại học Khoa học Tự nhiên triển khai VNCrediTrust AI - giải pháp đánh giá mức độ tin cậy của dữ liệu, hỗ trợ người dùng nhận diện các cạm bẫy lừa đảo tài chính và tín dụng đen trực tuyến. Theo đó, VNCredit Trust AI ứng dụng AI để giám sát, phát hiện và cảnh báo tín dụng đen theo thời gian thực.
Gần đây nhất, nhóm tập trung phát triển VietCheckMed - dự án chuyên sâu về kiểm chứng thông tin và quảng cáo y tế sai sự thật. Định hướng nghiên cứu mũi nhọn này đang được thúc đẩy mạnh mẽ tại AISIA Research Lab, dưới sự dẫn dắt và định hướng chuyên môn trực tiếp từ PGS. TS Nguyễn Thanh Bình.
Chất lượng và nền tảng công nghệ của chuỗi dự án này đã được cộng đồng học thuật quốc tế bảo chứng, thể hiện qua 3 công trình nghiên cứu được báo cáo tại các hội nghị hàng đầu thế giới về AI và hệ thống thông tin.
“Chuỗi dự án này đóng vai trò như những bộ lọc công nghệ ban đầu, hỗ trợ đắc lực cho người dùng và các cơ quan chức năng trong việc bóc tách, ngăn chặn luồng thông tin độc hại từ nhiều khía cạnh thiết yếu của đời sống”, anh Khánh nói và cho rằng, để người trẻ thực sự làm chủ không gian mạng, cần xây dựng một “hệ miễn dịch số” dựa trên hai nền tảng: sức mạnh công nghệ và tư duy của con người.
Theo anh Khánh, đứng trước một thông tin gây chú ý, thay vì vội vàng tương tác hoặc chia sẻ, người dùng cần tập thói quen “chậm lại một nhịp”, tự đặt câu hỏi về nguồn gốc, mục đích và bằng chứng của thông tin, đồng thời sử dụng các công cụ hỗ trợ để đánh giá đa chiều.
Nếu AI có thể trở thành một lớp “lá chắn” trước tin giả, thì chính người dùng là tuyến phòng thủ quan trọng nhất. Theo anh Lê Anh Tiến, CEO Công ty Cổ phần Công nghệ Chatbot Việt Nam, trong một môi trường số ngày càng gắn chặt với đời sống, người trẻ cần được trang bị một “hệ miễn dịch số” bằng những “liều vắc-xin số” cần thiết để không chỉ sử dụng công nghệ mà còn hiểu, kiểm soát và làm chủ nó.
“Liều vắc-xin” đầu tiên là hiểu thuật toán. Những nội dung mỗi người nhìn thấy trên mạng xã hội không hoàn toàn ngẫu nhiên. Hệ thống liên tục học từ hành vi của người dùng: họ dừng lại xem nội dung gì, bấm thích điều gì, chia sẻ gì, tìm kiếm gì và tương tác với ai. Từ đó, thuật toán tiếp tục đề xuất những nội dung có khả năng giữ người dùng ở lại lâu hơn.
Nếu liên tục tiếp xúc với một nhóm nội dung giống nhau, người dùng rất dễ rơi vào “buồng vang”, nơi một góc nhìn được lặp đi lặp lại đến mức tưởng đó là toàn bộ thực tế.
“Người trẻ cần hiểu rằng thứ xuất hiện nhiều trên màn hình chưa chắc là thứ quan trọng nhất, đúng nhất hay phổ biến nhất trong xã hội”, anh Tiến nói.
“Liều vắc-xin” thứ hai là năng lực kiểm chứng. Khi AI tạo sinh ngày càng phát triển, một hình ảnh, đoạn ghi âm hay video có sức thuyết phục cao cũng không còn mặc nhiên là bằng chứng của sự thật. Deepfake, nội dung giả mạo và thông tin được tạo tự động sẽ ngày càng khó phân biệt bằng mắt thường.
Phản xạ cần thiết lúc này là kiểm tra nguồn gốc, thời điểm xuất hiện, đối chiếu nhiều nguồn và tìm bằng chứng ban đầu. Đặc biệt, những thông tin càng khiến người dùng sốc, tức giận hoặc muốn chia sẻ ngay thì càng cần được kiểm chứng kỹ.
“Liều vắc- xin” tiếp theo là bảo vệ dữ liệu cá nhân. Trong môi trường AI, dữ liệu càng chi tiết thì khả năng cá nhân hóa càng cao, nhưng đồng thời nguy cơ bị lợi dụng cũng lớn hơn. Chỉ từ số điện thoại, hình ảnh, thông tin gia đình, địa điểm thường xuyên xuất hiện hay thói quen trên mạng, các đối tượng lừa đảo có thể xây dựng những kịch bản rất thuyết phục.
Vì vậy, người trẻ cần coi dữ liệu cá nhân như một loại tài sản: Biết thông tin nào nên chia sẻ, ứng dụng nào thực sự cần quyền truy cập và luôn sử dụng các lớp bảo mật cần thiết.
Một “liều vắc-xin” khác ít được nói đến nhưng không kém phần quan trọng, theo anh Tiến, đó là quản trị cảm xúc. Anh Tiến chỉ ra thực tế, nhiều hệ thống được tối ưu để thu hút sự chú ý, những nội dung gây tò mò, tranh cãi, lo lắng hay phẫn nộ thường khiến con người tương tác mạnh hơn. Nếu không nhận diện được trạng thái cảm xúc của mình, người dùng có thể vô tình để thuật toán quyết định mình xem gì, nghĩ gì và phản ứng ra sao. “Đôi khi một kỹ năng công nghệ rất cần thiết lại đơn giản là biết dừng màn hình đúng lúc”, anh Tiến nói.
Cuối cùng là trách nhiệm trong ứng xử số. Không gian mạng có thể tạo cảm giác mọi thứ chỉ diễn ra trên màn hình, nhưng hậu quả của một bình luận ác ý, một hình ảnh bị phát tán hay một thông tin sai lại hoàn toàn có thật.
CEO Công ty Cổ phần Công nghệ Chatbot Việt Nam nhấn mạnh thêm, trước khi đăng hoặc chia sẻ một nội dung, mỗi người có thể tự hỏi ba câu: Thông tin này có đúng không? Có cần thiết phải chia sẻ không? Và nó có gây tổn thương hoặc xâm phạm quyền của người khác không?
