Theo nhiều nguồn thạo tin, việc lần đầu tiên quân đội Mỹ sử dụng bom GBU-43/B (MOAB) - loại bom phi hạt nhân lớn nhất trong kho vũ khí của Mỹ - trong cuộc xung đột với Iran sẽ đánh dấu một bước leo thang đáng kể. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều nghi ngại về hiệu quả thực tế của nó trong việc đạt được các mục tiêu chiến lược mà ông Trump đã đề ra, cũng như khả năng xoay chuyển cục diện cuộc chiến.
Tổng thống Trump đang phải đối mặt với áp lực chấm dứt cuộc chiến vốn không được lòng công chúng, khi các thành viên đảng Cộng hòa lo ngại về những phản ứng tiêu cực từ cử tri trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ sắp tới.
Hơn nữa, sau hơn 6 tháng Mỹ tiến hành các đợt ném bom, vẫn chưa có dấu hiệu nào cho thấy hai quốc gia tiến gần đến một giải pháp thông qua đàm phán.
Trong khi quân đội Mỹ tiếp tục vạch ra các phương án tấn công những mục tiêu Iran còn lại, một số quan chức vẫn âm thầm đặt câu hỏi liệu Nhà Trắng có một chiến lược thực sự khả thi để kết thúc cuộc chiến hay không - điều mà chỉ tổng thống mới có thẩm quyền quyết định.
Suốt nhiều tháng qua, ông Trump cùng các cố vấn đã thảo luận về những phương án có thể tạo ra một kết thúc “dứt khoát” cho cuộc chiến, bởi họ nhận thức rõ rằng cuộc xung đột này ngày càng trở nên mất lòng trong mắt công chúng Mỹ.
Trong khi một số nhân vật trong chính quyền mô tả cuộc chiến về cơ bản đã thắng lợi, thì ông Trump lại tỏ ra thận trọng hơn với các phát biểu gần đây. Ông không tuyên bố chiến thắng mà cho rằng Mỹ vẫn còn những công việc chưa hoàn tất tại quốc gia này.
Mặc dù Tổng thống Trump tuyên bố công khai rằng sẽ không thực hiện thêm hành động mới nào trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng một số cố vấn cho biết họ không chắc liệu tuyên bố đó là quyết định cuối cùng hay có thể thay đổi trước ngày bầu cử.
Một nguồn tin tiết lộ với CNN, rằng ông Trump đã chỉ đạo quân đội xây dựng các phương án tấn công bổ sung nhắm vào các mục tiêu của Iran, trong đó bao gồm “nhiều cơ sở hạ tầng năng lượng” và khả năng sử dụng bom MOAB.
Nguồn tin này cho biết, có khả năng cuộc tấn công sẽ diễn ra “trước khi Mỹ rút quân khỏi khu vực chịu trách nhiệm của Bộ Tư lệnh Trung tâm (CENTCOM)”, cho thấy chính quyền có thể thực hiện các đợt tấn công bổ sung, tuyên bố chiến thắng rồi nhanh chóng rút toàn bộ lực lượng về nước.
Nguồn tin thứ hai tiết lộ với CNN, rằng các kế hoạch quân sự nhằm tấn công các cơ sở hạt nhân của Iran - bao gồm cả khu vực tại núi Pickaxe - có đề cập cụ thể đến việc sử dụng bom MOAB.
Trong những tháng gần đây, Tổng thống Trump đã nhiều lần đe dọa tấn công cơ sở Pickaxe - nơi Mỹ và Israel tin rằng Tehran cất giữ các thành phần thuộc chương trình hạt nhân của mình. Ngay cả sau khi tạm dừng các hoạt động tác chiến toàn diện vào đầu năm nay, ông Trump vẫn tiếp tục nhấn mạnh mục tiêu là đảm bảo Iran không bao giờ sở hữu vũ khí hạt nhân.
Nghi ngại về hiệu quả của MOAB
Một quan chức khác của Mỹ lưu ý, rằng khi lập kế hoạch quân sự, quân đội thường đưa ra một loạt các phương án cho các nhà hoạch định chính sách, từ cấp độ thấp đến cấp độ cao. Các mục tiêu ở cấp độ cao - bao gồm cả những mục tiêu nằm sâu dưới lòng đất - đòi hỏi các loại bom có sức công phá lớn hơn, và MOAB chính là loại bom lớn nhất.
Tuy nhiên, vẫn còn những câu hỏi đặt ra về việc liệu MOAB có phải là loại vũ khí hiệu quả để sử dụng chống lại các cơ sở hạt nhân của Iran và những địa điểm nằm sâu dưới lòng đất hay không. Theo các nguồn tin, dù loại bom dẫn đường bằng GPS này có khả năng phá hủy một khu vực rộng tương đương chín dãy nhà, nó lại thiếu khả năng xuyên sâu vào lòng đất để phá hủy các cơ sở hạt nhân nghi vấn tại Pickaxe - nơi được cho là được gia cố bằng nhiều lớp đá granite - cũng như các cơ sở hạt nhân khác của Iran.
MOAB là loại bom phi hạt nhân mạnh nhất của Mỹ, nặng khoảng 9,8 tấn.
“MOAB là một loại vũ khí rất hiệu quả trong việc dọn sạch các khu vực rộng lớn nhưng không có nhiều công dụng khác”, nguồn tin thứ ba nắm rõ các cuộc thảo luận về kế hoạch quân sự liên quan đến Iran chia sẻ với CNN. “Nó hoàn toàn không được thiết kế để trở thành loại đầu đạn có khả năng xuyên phá sâu”.
Các nguồn tin lưu ý rằng, nếu được sử dụng, MOAB sẽ gây ra hậu quả tàn khốc tại khu vực bị nhắm đến, nhưng có lẽ chỉ ở cấp độ bề mặt. Hơn nữa, bán kính công phá cực lớn của loại bom này gần như chắc chắn sẽ làm dấy lên lo ngại về nguy cơ thương vong cho dân thường, đặc biệt là nếu nó được dùng để tấn công các cơ sở hạ tầng của Iran nằm gần các khu vực đông dân cư hoặc các địa điểm phi quân sự.
Dẫu vậy, ông Trump vẫn có thể chọn sử dụng bom MOAB như một đòn tâm lý vào thời điểm chính quyền Iran tỏ ra kiên quyết cố thủ và không sẵn lòng nhượng bộ trước các yêu cầu ngoại giao của ông. Mặc dù các quan chức Mỹ cảnh báo rằng việc triển khai loại bom này khó có thể buộc Iran đầu hàng hay mang lại thắng lợi quân sự mang tính chiến lược, nhưng nó có thể cung cấp cho ông Trump thêm một lựa chọn nhằm thay đổi hiện trạng của cuộc xung đột.
“Thật không may, Tổng thống đã tự đặt mình vào tình thế gần như buộc phải hành động. Trong khi không có loại vũ khí nào đủ khả năng xuyên phá, thì người ta buộc phải cân nhắc đến các tác động tâm lý, mà bom MOAB tỏ ra rất hiệu quả”, nguồn tin nhận định.
Nhiều người trong chính quyền cũng như các nhà phân tích bên ngoài đều đồng ý rằng cách duy nhất để đánh bại hoàn toàn Iran là thông qua một chiến dịch quy mô lớn với sự tham gia của bộ binh - một chiến dịch có thể khiến hàng ngàn binh sĩ Mỹ phải hy sinh. Lầu Năm Góc luôn xem xét mọi kịch bản, do đó các kế hoạch như vậy vẫn tồn tại. Tuy nhiên, hiện tại không có ai trong chính quyền ủng hộ một hành động quyết liệt đến mức đó.
Tổng thống Trump cho biết ông không mấy mặn mà với việc đưa bộ binh Mỹ vào Iran. Tuy nhiên, mong muốn chấm dứt xung đột càng sớm càng tốt đã đặt vị tổng thống này vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan về mặt chính trị: ông hiểu rõ cuộc chiến đã trở nên mất lòng dân đến mức nào, nhưng lại chưa thể đạt được một thỏa thuận ngoại giao nào để khép lại nó.
Theo CNN, các quan chức cấp cao trong chính quyền ông Trump cùng các nhà hoạch định quân sự đã dành nhiều tuần qua để tìm kiếm một "lối thoát" - thứ có thể mang lại cho ông Trump một thắng lợi mang tính "biểu tượng".
Một nguồn tin nắm rõ các cuộc thảo luận hoạch định gần đây của Lầu Năm Góc về Iran, tiết lộ với CNN rằng các quan chức quân sự đã xây dựng một số phương án có thể ví như một "màn trình diễn pháo hoa". Mục tiêu là tạo ra một lối thoát cho ông Trump khỏi cuộc xung đột, ngay cả khi các đòn tấn công đó không đạt được những mục tiêu ban đầu mà ông từng đặt ra khi khơi màn cuộc chiến.
Mặc dù ông Trump gần đây cam kết sẽ tạm dừng các đợt tấn công mới trước thềm cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, nhưng quân đội Mỹ dường như vẫn đang chuẩn bị cho khả năng Iran trả đũa nếu tổng thống ra lệnh hành động.
Lịch sử bom MOAB
Được phát triển trong thời kỳ Chiến tranh Iraq, MOAB là loại đầu đạn nổ trên không, tức là quả bom sẽ phát nổ trước khi chạm đất, tạo ra một vụ nổ quy mô lớn lan tỏa về mọi phía.
Trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng vào năm 2003, các quan chức quân sự chia sẻ với CNN rằng MOAB được thiết kế chủ yếu như một vũ khí phục vụ các “chiến dịch tâm lý”.
Khi đó, các quan chức quân sự hy vọng rằng một vụ nổ khủng khiếp sẽ gây hoảng loạn cho quân đội Iraq, buộc họ phải đầu hàng.
Theo thiết kế ban đầu, bom MOAB sẽ được sử dụng để tấn công các đội hình lớn gồm binh lính và khí tài, hoặc các công sự kiên cố trên mặt đất. Danh sách mục tiêu sau đó đã được mở rộng, bao gồm cả những mục tiêu nằm sâu dưới các bề mặt mềm hơn, chẳng hạn như hang động hoặc đường hầm.
Ông Trump là tổng thống Mỹ đầu tiên triển khai bom MOAB. Trong nhiệm kỳ đầu tiên, ông đã cho phép quân đội sử dụng loại bom phi hạt nhân mạnh nhất này nhắm vào các vị trí của tổ chức khủng bố Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng tại Afghanistan vào năm 2017.
Theo các quan chức Afghanistan, cuộc tấn công này nhắm vào một mạng lưới đường hầm kiên cố dưới lòng đất mà IS từng sử dụng để tổ chức các đợt tấn công vào lực lượng chính phủ. Cuộc tấn công đã khiến 36 tay súng IS thiệt mạng. Các quan chức Afghanistan và Mỹ vào thời điểm đó cho biết thêm, rằng vụ nổ đã phá hủy ba đường hầm cùng nhiều vũ khí, đạn dược, nhưng không có thường dân nào bị thương.
