Đây là một trong những vấn đề trọng tâm mà Thứ trưởng Bộ Y tế Đỗ Xuân Tuyên
chỉ đạo tại Hội nghị khoa học quốc tế Kiểm nghiệm thực phẩm 2026, tổ chức tại Hà Nội trong hai ngày 15-16/10, với sự tham dự của hơn 500 đại biểu đến từ 12 quốc gia.
Sự kiện do Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia tổ chức, mang chủ đề “Kiểm soát an toàn thực phẩm thông minh hướng tới hài hòa quốc tế”.
Dùng dữ liệu kiểm nghiệm để định hướng quản lý
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, bảo đảm an toàn thực phẩm có ý nghĩa trực tiếp đối với sức khỏe cộng đồng, chất lượng nguồn nhân lực, niềm tin của người tiêu dùng và sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Khi hoạt động giao thương quốc tế ngày càng mở rộng, việc kiểm soát thực phẩm không thể chỉ dựa vào những đợt kiểm tra và xử lý vi phạm. Cơ quan quản lý cần chủ động phân tích nguy cơ, theo dõi các mối nguy và triển khai biện pháp phòng ngừa trước khi xảy ra sự cố.
Muốn thực hiện được điều này, kết quả kiểm nghiệm phải đáp ứng yêu cầu chính xác, đáng tin cậy và kịp thời. Đây là nguồn bằng chứng phục vụ đánh giá nguy cơ, xây dựng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, điều tra sự cố và lựa chọn đối tượng cần hậu kiểm.
Thứ trưởng nhấn mạnh hiệu quả của kiểm nghiệm không chỉ nằm ở kết quả phân tích một mẫu thực phẩm, mà còn ở khả năng đưa dữ liệu đó vào hệ thống thông tin và sử dụng trong các quyết định quản lý.
Với định hướng này, kiểm soát an toàn thực phẩm thông minh đòi hỏi phải khai thác tốt dữ liệu khoa học, nâng cao khả năng dự báo. Đồng thời, Việt Nam cần thúc đẩy sự tương thích với thông lệ quốc tế về phương pháp kiểm nghiệm, thuật ngữ, tiêu chuẩn chất lượng và đánh giá nguy cơ, trên cơ sở phù hợp với điều kiện trong nước.
Hội nghị có khoảng 50 báo cáo viên, chuyên gia đến từ các trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức quốc tế của Mỹ, Đức, Anh, Nga, Australia, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc cùng nhiều nước Đông Nam Á.
Các nội dung trao đổi được Bộ Y tế quan tâm gồm phương pháp quản lý nguy cơ, ứng dụng thông tin số và kỹ thuật phân tích, đánh giá nguy cơ. Đây cũng là những vấn đề có ý nghĩa đối với quá trình xây dựng dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) mà Bộ Y tế đang tham mưu Chính phủ trình Quốc hội.
Ưu tiên kiểm tra nhóm thực phẩm nguy cơ cao
Một trong những nội dung được đề cập tại hội nghị là phương pháp đánh giá nguy cơ, trong đó các chuyên gia quốc tế phân tích bốn bước xác định và phân tích nguy cơ.
Theo Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên, những phương pháp này có thể hỗ trợ cơ quan chức năng hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn, quy chuẩn và công bố sản phẩm, đồng thời xác định trọng tâm hậu kiểm thay vì triển khai dàn trải.
Việc tập trung vào những nhóm sản phẩm có nguy cơ cao được kỳ vọng góp phần nâng cao hiệu quả giám sát, tăng khả năng phòng ngừa và bảo đảm thực phẩm an toàn hơn khi đến tay người tiêu dùng.
Cùng với đổi mới phương thức kiểm soát, Bộ Y tế đang tham mưu về việc thống nhất đầu mối quản lý an toàn thực phẩm trên phạm vi cả nước. Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên cho biết, theo kết luận của Bộ Chính trị, Bộ Y tế được giao làm cơ quan quản lý thống nhất lĩnh vực này ở cấp trung ương.
Thứ trưởng Đỗ Xuân Tuyên tin tưởng những kinh nghiệm được trao đổi tại hội nghị sẽ cung cấp thêm cơ sở chuyên môn để Bộ Y tế nghiên cứu, hoàn thiện dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), bảo đảm vừa phù hợp thực tiễn Việt Nam, vừa tiếp cận các chuẩn mực quốc tế.
Đầu tư đồng bộ cho hệ thống kiểm nghiệm
PGS.TS. Lê Thị Hồng Hảo, Viện trưởng Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia, cho rằng để nâng cao năng lực kiểm nghiệm, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, từ đào tạo đội ngũ chuyên môn, thúc đẩy nghiên cứu và ứng dụng kỹ thuật mới đến đầu tư cơ sở hạ tầng, thiết bị hiện đại. Việc trao đổi kinh nghiệm và mở rộng hợp tác quốc tế cũng là hướng đi quan trọng để nâng cao chất lượng chuyên môn.
Theo Viện trưởng, hệ thống kiểm nghiệm cần cung cấp dữ liệu đủ tin cậy để phục vụ giám sát, cảnh báo sớm, đánh giá nguy cơ và xây dựng chính sách. Vì vậy, ứng dụng công nghệ hiện đại, chuyển đổi số và hài hòa tiêu chuẩn quốc tế phải đi cùng việc hoàn thiện pháp luật, chuẩn hóa quy trình quản lý.
Tại hội nghị, 38 báo cáo khoa học và 41 báo cáo poster đã giới thiệu các nghiên cứu về phương pháp kiểm nghiệm, phát hiện, đánh giá mối nguy, cũng như khả năng ứng dụng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số trong giám sát, truy xuất nguồn gốc thực phẩm.
Bên cạnh các phiên chuyên môn, hai phiên khoa học trẻ được tổ chức với sự tham gia của các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế. Hoạt động này tạo điều kiện để các tác giả trình bày kết quả nghiên cứu, trao đổi phương pháp, nhận góp ý từ chuyên gia và tìm kiếm cơ hội hợp tác trong lĩnh vực kiểm nghiệm, an toàn thực phẩm.
