Nam sinh B.C.K. đang học lớp 11 tại một trường cấp 3 ngoại thành Hà Nội, từng là nạn nhân của những trò chế giễu độc hại trên mạng xã hội. Những lời trêu chọc ban đầu chỉ xuất hiện trong một nhóm chat của lớp. Một vài người lấy ảnh của K. đăng lên, bình luận về ngoại hình, chê em béo, xấu, nói về vóc dáng bằng những từ ngữ khiếm nhã khiến em xấu hổ. Không dừng lại ở đó, nhóm bạn còn chuyển sang tấn công, bạo lực tinh thần K. bằng những chuyện sai sự thật về gia đình, thậm chí buông những lời miệt thị, ác ý về người thân của em.
Đáng sợ hơn, nhóm bạn còn đem chuyện mùi cơ thể của K. ra chế giễu. Em bị đặt cho biệt danh “sầu riêng” và cái tên ấy nhanh chóng trở thành một trò đùa trong lớp. Mỗi khi K. bước vào lớp, một vài tiếng cười lại vang lên, thậm chí có người bịt mũi. Những hành động tưởng như “đùa cho vui” lặp đi lặp lại khiến em ngày càng thu mình.
“Em từng nói với các bạn rằng mình không thích những trò đùa ấy, mong mọi người dừng lại. Nhưng càng nói, các bạn càng xúc phạm, miệt thị em nhiều hơn. Có thời điểm em sợ điện thoại, sợ vào mạng xã hội. Bởi những chuyện xảy ra ở lớp, các bạn lại đưa lên nhóm chat bình phẩm. Những gì xuất hiện trên mạng ngày hôm trước lại trở thành trò trêu chọc vào ngày hôm sau”, K. chia sẻ.
K. rơi vào căng thẳng, chán nản không muốn đến lớp. “Có hai lần, em giả vờ bị đau bụng để xin mẹ nghỉ học, vì sợ đến gặp các bạn. Em ức chế, nhiều đêm gần như thức trắng, vì bị ám ảnh bởi những lời nói đầy tính sát thương như ‘gia đình nó cận huyết’, ‘nó bị down’… Nghĩ đi nghĩ lại về những câu nói của bạn, em tự hỏi tại sao mình lại bị các bạn đối xử như vậy, rồi ngồi khóc một mình”, K. kể.
Uất ức dồn nén, trong một đêm mất ngủ, K. lên mạng xã hội Facebook viết những lời đáp trả rất gay gắt, thậm chí nguyền rủa, chửi lại cả lớp. Bài viết sau đó bị bố mẹ, cô giáo chủ nhiệm và một số bạn trong lớp phát hiện, K. phải xóa đi.
Sau lần đó, nhà trường phối hợp với gia đình, yêu cầu nhóm chấm dứt các hành vi chế giễu, nói xấu và lan truyền nội dung xúc phạm K.. Những nội dung bắt nạt trên mạng được lưu lại làm căn cứ xử lý. Quan trọng hơn, K. được tạo một không gian an toàn để có thể nói ra những điều mình đã chịu đựng trong thời gian dài.
Bố mẹ, giáo viên chủ nhiệm đồng hành, sẻ chia với K. nhiều hơn. Dần dần, em trở lại với những hoạt động ở lớp. Một vài người bạn chủ động ở bên, giúp K. không còn cảm giác mình cô đơn trước cả tập thể.
Nam sinh Nguyễn Tấn Hưng, Trường Đại học Yersin Đà Lạt, từng rơi vào trạng thái mệt mỏi, căng thẳng vì áp lực phải trở nên “đủ tốt” trong mắt người khác. Mỗi ngày lướt mạng xã hội Hưng thường bắt gặp hình ảnh “long lanh” của bạn bè đồng trang lứa có cuộc sống như mơ, vừa đẹp, vừa giỏi; người được tuyển thẳng vào các trường đại học danh tiếng; người du học, có cuộc sống sang chảnh…
“Thế giới ảo khiến tôi có cảm giác rằng, người trẻ phải đẹp hơn, giỏi hơn, thành công sớm hơn và phải có một cuộc sống thật đáng ngưỡng mộ thì mới được công nhận”, Hưng nói.
Những năm học cấp ba Hưng học tại một ngôi trường bình thường và cậu cảm thấy mình không có điều gì thật sự nổi bật để so sánh.
Những điều ấy, cộng với việc mỗi ngày nhìn thấy quá nhiều hình ảnh thành công trên mạng, khiến Hưng stress và nhìn bản thân bằng thước đo của người khác. Càng nhìn, càng so sánh, Hưng bị dằn vặt bởi những câu hỏi: Tại sao người khác làm được còn mình thì chưa? Tại sao mình chưa đủ giỏi, chưa đủ đẹp, chưa đủ thành công? Liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau?...
Trưởng thành, Hưng nhận ra một điều: Áp lực lớn nhất đôi khi không đến từ người khác mà đến từ chính cách mỗi người nhìn bản thân qua thành công của người khác.
“Mạng xã hội cho chúng ta thấy một phiên bản được chọn lọc của cuộc sống”, Hưng chia sẻ. Thành tích thường được chia sẻ, trong khi những thất bại hiếm khi xuất hiện trên màn hình.
Sau đó, Hưng có cơ hội bước vào những môi trường được hỗ trợ, gặp những người tin tưởng và được trao cơ hội để thử sức. Quá trình ấy giúp Hưng hiểu rằng mình không cần trở thành bản sao của bất kỳ ai trên mạng xã hội. Một người có thể bắt đầu từ một ngôi trường bình thường, từng không có thành tích nổi bật nhưng vẫn có thể tạo ra giá trị của riêng mình.
Tại Trường Đại học Yersin Đà Lạt, Hưng nỗ lực tập, tham gia nhiều hoạt động xã hội và ngày càng trở thành một phiên bản tốt hơn. Hiện, Hưng là Ủy viên Ban Thường vụ Đoàn trường, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật với gần 50 thành viên, đồng thời là đội trưởng của nhiều đội thi đạt nhiều thành tích cao trong các cuộc thi học thuật, khởi nghiệp, văn nghệ và phong trào. Trong đó, có thể kể đến thành tích như: Á quân toàn quốc cuộc thi “Sinh viên thế hệ mới 2025” do VTV3 và Bộ Giáo dục và Đào tạo tổ chức; Á quân chương trình SV 2020; Giải Ba cuộc thi “Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo” tỉnh Lâm Đồng; 2 lần Giải Ba cuộc thi “Yersin Talent, đổi mới sáng tạo”…
Theo Thạc sĩ Ngô Thế Nghị, giảng viên Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, khi xảy ra sự cố, việc đầu tiên cần làm là bình tĩnh và lưu lại bằng chứng như ảnh chụp màn hình, tài khoản, tên miền, đường link của đối tượng. Sau đó, không nên tiếp tục tương tác, chia sẻ thông tin, hình ảnh liên quan hoặc đáp trả đối tượng, mà có thể thực hiện thao tác “chặn”. Đồng thời, người trẻ cần tìm kiếm sự hỗ trợ từ bố mẹ, thầy cô, tổ chức Đoàn, Đội, Hội, các tổng đài hỗ trợ trẻ em hoặc kịp thời báo cơ quan công an, cơ quan chức năng gần nhất.
Thạc sĩ Ngô Thế Nghị lưu ý, một trong những sai lầm phổ biến là vì sợ hãi, xấu hổ nên người trẻ chọn cách im lặng, che giấu sự việc. Điều này vô tình tạo cơ hội để đối tượng xấu tiếp tục uy hiếp, thao túng. Ở chiều ngược lại, có người lại chửi bới, đe dọa hoặc lập tài khoản ảo để trả đũa, khiến sự việc trầm trọng hơn, có thể dẫn đến những nguy cơ ngoài đời thực.
Thạc sĩ Ngô Thế Nghị cho rằng, để người trẻ dám lên tiếng khi gặp sự cố trên không gian mạng, trước hết gia đình cần thay đổi cách ứng xử. Cha mẹ nên chủ động trò chuyện, chia sẻ, giữ liên hệ với nhà trường và giáo viên chủ nhiệm để nắm bắt tình hình học tập, các mối quan hệ và tâm lý của con, từ đó kịp thời đồng hành khi có khủng hoảng trên môi trường mạng.
Đặc biệt, khi con gặp sự cố, cha mẹ cần đồng cảm, trò chuyện nhẹ nhàng thay vì trách móc, đổ lỗi, chửi bới. “Các gia đình không nên đồng nhất sự việc, hành vi đó với bản chất, nhân cách của con em mình”, ông nhấn mạnh.
Thay vì cấm đoán sử dụng điện thoại, mạng xã hội hay tịch thu thiết bị, phụ huynh nên hướng dẫn con sử dụng mạng xã hội đúng pháp luật, đúng văn hóa và có trách nhiệm. Những biện pháp cực đoan như khóa tài khoản, cấm giao lưu, cấm đi chơi có thể khiến trẻ càng thu mình và không dám chia sẻ khi gặp vấn đề.
Bản thân cha mẹ cũng cần làm gương trong cách sử dụng, tương tác, bình luận, chia sẻ và đăng tải nội dung trên không gian mạng. Khi người lớn trở thành “điểm tựa an toàn”, người trẻ sẽ có thêm niềm tin để lên tiếng thay vì âm thầm chịu đựng.
