Hôm nay Thủ tướng đối thoại với thanh niên: Mở đường cho người trẻ bứt phá

Anh Nguyễn Xuân Lục - Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2023, Nhà sáng lập và CEO doanh nghiệp công nghệ WATATECH:

Ba kiến nghị khơi thông nguồn lực đổi mới sáng tạo

Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá. Nhưng để biến cơ hội thành lợi thế cạnh tranh thực sự, chúng ta cần tạo điều kiện để thanh niên làm chủ công nghệ mới, giải quyết những bài toán thực tế của đất nước.

Từ thực tiễn gần 20 năm đi từ lập trình viên đến điều hành doanh nghiệp công nghệ, tôi kiến nghị Chính phủ ba nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tạo cơ chế thử nghiệm và thương mại hóa công nghệ. Chính phủ, địa phương cần đẩy mạnh đặt hàng công nghệ, triển khai thử nghiệm có kiểm soát, kết nối doanh nghiệp trẻ với các bài toán thực tế trong sản xuất, y tế, giáo dục, nông nghiệp và quản trị công. Cần có tiêu chí lựa chọn minh bạch, mục tiêu đầu ra cụ thể và cơ chế đánh giá hiệu quả để nhân rộng giải pháp tốt.

Thứ hai, gắn hỗ trợ vốn với cơ hội tiếp cận thị trường. Cần phát triển vốn mồi, quỹ đồng đầu tư, công cụ bảo lãnh phù hợp từng giai đoạn khởi nghiệp. Đồng thời, tăng kết nối doanh nghiệp công nghệ Việt với tập đoàn lớn, đối tác quốc tế; hỗ trợ tiếp cận thông tin thị trường, tiêu chuẩn và cơ hội xuất khẩu.

Thứ ba, đào tạo nhân lực AI sát nhu cầu doanh nghiệp. Cần tăng hợp tác giữa Nhà nước, nhà trường và doanh nghiệp trong đào tạo AI, dữ liệu, tự động hóa, kỹ năng số và ngoại ngữ. Chương trình phải gắn với thực hành, đồng thời mở rộng đào tạo lại cho người lao động và cơ hội tiếp cận công nghệ cho thanh niên ở các địa phương.

Ba giải pháp này sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, đưa công nghệ Việt ra thị trường và mở rộng cơ hội việc làm chất lượng cao cho người trẻ.

PGS.TS Nguyễn Thanh Bình - Trường ÐH Khoa học Tự nhiên, ÐHQG TPHCM:

Làm chủ công nghệ lõi

Theo tôi, thách thức của Việt Nam hiện nay không chỉ là duy trì tăng trưởng kinh tế cao, mà còn nâng cao năng suất lao động, chất lượng tăng trưởng và giá trị gia tăng do người Việt Nam tạo ra. GDP 9 tháng đầu năm 2026 đạt 9,01% là tín hiệu tích cực, nhưng tăng trưởng nhanh chưa đồng nghĩa với làm chủ công nghệ. Việt Nam cần chuyển mạnh từ ứng dụng, tiếp nhận sang chủ động làm chủ những công nghệ chiến lược để tạo giá trị gia tăng bền vững.

Trước hết, cần ưu tiên trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và hạ tầng tính toán. Giá trị của AI không chỉ nằm ở các mô hình tạo sinh, mà còn ở khả năng nâng cao năng suất, tự động hóa quy trình, hỗ trợ ra quyết định và tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới.

Cùng với đó, Việt Nam cần phát triển năng lực về dữ liệu, mô hình AI, điện toán đám mây và tính toán hiệu năng cao. Các lĩnh vực bán dẫn, thiết kế vi mạch, robot, tự động hóa thông minh, IoT, an ninh mạng, công nghệ sinh học và công nghệ phục vụ chuyển đổi xanh cũng cần được quan tâm theo hướng lựa chọn những khâu phù hợp để đầu tư chiều sâu.

Để Việt Nam làm chủ công nghệ lõi, Chính phủ cần thúc đẩy cơ chế đặt hàng nghiên cứu và phát triển công nghệ từ những bài toán thực tiễn của nền kinh tế, gắn kết nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và viện nghiên cứu. Cần tạo điều kiện để các nhà khoa học trẻ trực tiếp dẫn dắt nhiệm vụ công nghệ có tính đột phá, tiếp cận hạ tầng nghiên cứu, dữ liệu, nguồn lực tài chính và môi trường thử nghiệm thực tế.

Đồng thời, cần có cơ chế đánh giá minh bạch theo kết quả, chấp nhận rủi ro nghiên cứu có kiểm soát và tháo gỡ rào cản thương mại hóa sản phẩm khoa học.

Thước đo thành công của chính sách khoa học và công nghệ cần thể hiện ở số công nghệ được làm chủ, sản phẩm được đưa ra thị trường, doanh nghiệp nâng cao năng suất và giá trị mới được tạo ra. Khi người trẻ được trao cơ hội giải quyết những bài toán lớn của đất nước, họ sẽ trở thành lực lượng tạo ra công nghệ, doanh nghiệp và việc làm chất lượng cao, đóng góp vào năng lực cạnh tranh quốc gia.

TS Trần Diệu Linh - Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Công nghệ, Viện Công nghệ tiên tiến - Viện Hàn lâm KHCN Việt Nam:

Thương mại hóa dự án nghiên cứu tiềm năng

Tôi cũng như nhiều nhà khoa học khác đều có chung mong muốn, đó là kết quả nghiên cứu không chỉ dừng ở công bố khoa học mà trở thành sản phẩm hữu ích, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

Thanh niên Việt Nam có nhiều tiềm năng đóng góp cho khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Điều quan trọng là làm thế nào để phát huy đúng năng lực của người trẻ, đồng thời tạo điều kiện để những ý tưởng có giá trị được phát triển thành sản phẩm, tạo ra giá trị kinh tế và cơ hội việc làm.

Tuy nhiên, để đưa công trình, dự án khoa học thành sản phẩm thương mại hoá là một hành trình gian nan. Hành trình đó, đòi hỏi rất nhiều yếu tố từ năng lực chuyên môn đến quản trị, kinh doanh và phát triển thị trường. Vì vậy, cần đẩy mạnh các chương trình ươm tạo liên ngành. Qua đó, nhà khoa học, kỹ sư có thể kết nối với người giỏi kinh doanh, quản trị để cùng phát triển ý tưởng. Ngoài khởi nghiệp, nhà khoa học trẻ còn có thể làm chuyên gia công nghệ, kỹ sư phát triển sản phẩm tại doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Một rào cản lớn là khoảng cách giữa nghiên cứu và nhu cầu doanh nghiệp. Một công nghệ có tiềm năng trong phòng thí nghiệm vẫn cần hoàn thiện, kiểm chứng trước khi thương mại hóa. Trong khi đó, nhà khoa học thường thiếu nguồn lực. Doanh nghiệp cũng khó đánh giá mức độ hoàn thiện và rủi ro công nghệ để quyết định đầu tư.

Từ thực tế đó, tôi kiến nghị nâng cao năng lực các tổ chức trung gian kết nối nghiên cứu với doanh nghiệp. Kinh nghiệm từ Viện Tạo lập Giá trị Công nghệ KAIST (Hàn Quốc) cho thấy hiệu quả của việc kết hợp chuyển giao công nghệ, hỗ trợ khởi nghiệp và kết nối doanh nghiệp. Việt Nam không nhất thiết phải lập thêm nhiều đầu mối. Thay vào đó, cần phát huy các tổ chức hiện có, giúp họ đánh giá tiềm năng công nghệ, xác định khâu cần hoàn thiện và xây dựng lộ trình phát triển sản phẩm.

Đồng thời, cần hỗ trợ theo từng giai đoạn: hoàn thiện nguyên mẫu, thử nghiệm, kiểm định và sản xuất thử. Doanh nghiệp nên tham gia ngay từ đầu, với tiêu chí đầu ra rõ ràng.

Anh Lê Mạnh Cường - Chủ tịch Câu lạc bộ Ðầu tư và Khởi nghiệp Doanh nhân trẻ Việt Nam:

Ðưa chính sách đến đúng nhu cầu và đo lường được hiệu quả

Cùng với các nền tảng từ Nghị quyết 57, 68, Chiến lược quốc gia khởi nghiệp sáng tạo ban hành đặt mục tiêu đến năm 2030 có tối thiểu 10.000 startup, 300 không gian, trung tâm đổi mới sáng tạo và thị trường vốn đầu tư mạo hiểm đạt 1,5 tỷ USD. Tuy nhiên, số quỹ đầu tư mạo hiểm của Việt Nam hiện còn hạn chế so với khu vực và số startup sáng tạo mới chiếm 0,4% số doanh nghiệp.

Vấn đề hiện nay là cần đưa chính sách đến đúng nhu cầu và đo lường được hiệu quả. Để doanh nghiệp tồn tại, phát triển, tôi đề xuất ưu tiên tháo gỡ 3 nút thắt là vốn, thị trường và năng lực quản trị.

Về vốn, bên cạnh tín dụng, cần phát triển quỹ đầu tư mạo hiểm, mạng lưới đầu tư thiên thần, cơ chế đồng đầu tư công - tư và quỹ bảo lãnh tín dụng. Cần đánh giá dự án dựa trên tài sản trí tuệ và triển vọng thay vì phụ thuộc tài sản thế chấp.

Về thị trường, cần kết nối startup với các tập đoàn lớn, mở rộng đặt hàng thử nghiệm và mua sắm sản phẩm đổi mới sáng tạo. Những hợp đồng đầu tiên thiết thực hơn nhiều chương trình hỗ trợ ngắn hạn.

"Trong kỷ nguyên AI, lợi thế của Việt Nam không dừng lại ở lực lượng lao động trẻ, mà nằm ở khả năng biến sức trẻ thành năng lực sáng tạo, chuyển hóa công nghệ thành năng suất và đưa ý tưởng đột phá thành doanh nghiệp giàu sức cạnh tranh. Chúng ta không chỉ tạo việc làm cho thanh niên hôm nay, mà phải trao cho họ cơ hội làm chủ công nghệ, làm chủ doanh nghiệp - để kiến tạo những giá trị vượt trội cho Việt Nam ngày mai”. Anh Nguyễn Xuân Lục - Nhà sáng lập và CEO doanh nghiệp công nghệ WATATECH

Về quản trị và thể chế, cần lập đầu mối thống nhất tại mỗi địa phương để tư vấn pháp lý, thuế, sở hữu trí tuệ; đào tạo quản trị dòng tiền, mô hình kinh doanh và ứng dụng AI. Tôi đề xuất thí điểm hỗ trợ theo chuỗi, kết nối trường đại học, quỹ đầu tư, doanh nghiệp lớn để đồng hành cùng startup và đánh giá hiệu quả sau 6-12 tháng bằng doanh thu, hợp đồng và việc làm mới.

Đồng thời, chính quyền cần rà soát cắt giảm điều kiện kinh doanh, số hóa thủ tục hành chính, minh bạch quy hoạch và cung cấp mặt bằng sản xuất với chi phí hợp lý để startup không cạn nguồn lực vào đất đai.

Khởi nghiệp không nhất thiết là tự lập công ty, người trẻ có thể tiếp quản doanh nghiệp gia đình, đổi mới nghề truyền thống hay ứng dụng công nghệ vào nông nghiệp. Chúng ta cần thêm người trẻ dám bắt đầu, nhưng quan trọng hơn là tạo điều kiện để doanh nghiệp đứng vững trong 5-10 năm tới. Một quốc gia khởi nghiệp mạnh phải là nơi người dám bắt đầu có cơ hội đi đường dài.