Tại sao trẻ có thể nói với nhiều người xa lạ trên mạng nhưng lại ‘đóng cửa’ với chính cha mẹ mình?

Từ khoảng 40.000 thành viên, chỉ sau vài ngày, hội nhóm "con ghét bố mẹ" có gần 300.000 thành viên, kéo theo hàng trăm bài đăng liên tục về những tranh cãi quanh mối quan hệ cha mẹ - con cái.

Khi làn sóng công kích những đứa trẻ “ghét bố mẹ” xuất hiện từ một bộ phận thành viên mới, nhiều bậc phụ huynh và thành viên tham gia nhóm từ trước lại lên tiếng bảo vệ, cho rằng các em cần được tiếp tục nói về những cảm xúc, tổn thương và khúc mắc của mình.

Nhưng phía sau cuộc tranh luận, còn một câu hỏi khó hơn: Tại sao những điều trẻ có thể nói với hàng nghìn người xa lạ trên mạng lại khó nói với chính cha mẹ mình?

Người lắng nghe hàng nghìn tâm sự thầm kín

Hiểu được học sinh luôn có những tâm tư khó chia sẻ, gọi tên, cô Nguyễn Thị Vân Hồng - Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương (Hà Nội), bắt đầu đặt hòm thư Điều em muốn nói trong trường từ năm 2019.

"Khi ấy tôi chỉ nghĩ đơn giản là có những điều học sinh muốn nói nhưng ngại gặp trực tiếp thầy cô, vậy mình tạo thêm cho các em một cách để nói", cô Vân Hồng chia sẻ.

Đến nay, Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương đã đọc hàng nghìn lá thư của học sinh. Những lá thư gửi đến hòm thư Điều em muốn nói đôi khi là những mẩu giấy được xé vội từ trang vở, viết vài dòng nguệch ngoạc, lúc lại là những tấm bưu thiếp được học sinh tự tay trang trí, nắn nót ghi lại điều các em muốn nói.

Nội dung cũng xoay quanh đủ câu chuyện của tuổi học trò, từ bữa cơm bán trú, thầy cô, bạn bè, chuyện học hành đến những khúc mắc trong gia đình. Có học sinh còn tìm đến cô để nhờ tư vấn chuyện tình cảm tuổi mới lớn.

"Đằng sau một lá thư đôi khi là một câu chuyện mà nếu các em không viết ra thì người lớn hoàn toàn không biết. Tôi nhớ có em viết một lá thư rất dài, kể rằng em buồn và áp lực vì thường xuyên bị bố mẹ so sánh với chị. Em luôn có cảm giác mình không bằng chị, làm gì cũng sợ bố mẹ không hài lòng. Có em đang làm lớp trưởng lại viết thư xin cô cho từ chức vì em thấy mệt và áp lực quá", cô Vân Hồng nói.

Điều đáng chú ý là những năm gần đây, số thư gửi đến hòm thư ít dần. Với Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương, đó không phải dấu hiệu mô hình thất bại. Ngược lại, cô cho rằng điều đáng mừng là học sinh đã quen với việc tìm đến thầy cô trực tiếp.

“Hòm thư chỉ là một cách để bắt đầu. Còn khi một đứa trẻ đủ tin tưởng để tìm đến người lớn và nói thẳng điều mình đang nghĩ, đang buồn, đang vướng mắc thì tốt hơn rất nhiều”, cô Vân Hồng chia sẻ.

Với những lá thư có nội dung nhạy cảm, cô Vân Hồng không lập tức gọi học sinh lên để hỏi có phải mình viết hay không. Có chuyện được cô lồng ghép vào những buổi trò chuyện hoặc bài học trên lớp để học sinh tự nhận ra vấn đề mà không cảm thấy mình bị đưa ra làm ví dụ. Có trường hợp cô gặp riêng để nghe các em nói thêm.

Khi cần trao đổi với cha mẹ, nhà trường cũng phải thực hiện một cách thận trọng, để phụ huynh hiểu con hơn nhưng trẻ không có cảm giác rằng câu chuyện mình chia sẻ với cô ngay lập tức bị “mách” lại.

“Có những câu chuyện chỉ cần ngồi nghe các em nói hết đã giải quyết được một nửa rồi. Trẻ con nhiều khi chưa cần người lớn đưa ra ngay một giải pháp. Các em cần trước hết là có một người chịu nghe mình nói hết câu chuyện", Hiệu trưởng trường Tiểu học và THCS Chương Dương nói.

Đây cũng là điều khiến cô Hồng liên tưởng đến những hội nhóm như "con ghét bố mẹ" trên mạng. Theo cô, khi một đứa trẻ có thể kể những điều rất riêng với một người xa lạ trên mạng nhưng lại không nói được với cha mẹ, thầy cô, người lớn cần tự hỏi về khoảng cách ấy.

“Có lẽ bố mẹ và thầy cô cũng nên tự hỏi một câu: Tại sao con có thể kể những điều rất riêng với một người xa lạ trên mạng nhưng lại không nói được với mình?”, cô đặt vấn đề.

Với cô Vân Hồng, không gian an toàn cho trẻ không nhất thiết phải là phòng tư vấn hay hòm thư. Quan trọng nhất vẫn là một người lớn mà đứa trẻ tin rằng khi mình nói ra, người ấy sẽ nghe hết, không vội phán xét, không mắng và không tùy tiện kể câu chuyện của mình cho người khác.

Đừng để mạng xã hội trở thành nơi duy nhất trẻ được nói

TS. giáo dục Nguyễn Thụy Anh cho rằng sự xuất hiện của những hội nhóm như "con ghét bố mẹ" cho thấy nhu cầu được thấu hiểu giữa cha mẹ và con cái chưa được đáp ứng. Khi con cái không biết cách giãi bày, cha mẹ thiếu kỹ năng chia sẻ, khoảng cách giữa hai thế hệ dễ bị đẩy xa hơn, kéo theo tâm lý đổ lỗi, lên án.

Theo bà, khi phát hiện trẻ tham gia những cộng đồng có nguy cơ kích động hoặc cổ súy hành vi xấu, người lớn không nên lập tức cấm đoán hay trách phạt.

"Người lớn cần là chỗ dựa cho trẻ. Việc đầu tiên là thể hiện thái độ bình tĩnh, độ lượng nhất có thể. Những đứa trẻ đang bị kích động cần những người lớn không bị ảnh hưởng của làn sóng kích động đó, giúp chúng bình tâm trở lại để chia sẻ nhu cầu thật sự của chúng chứ không phải những điều đã bị phóng đại qua lăng kính đám đông. Chỉ có lắng nghe không phán xét, chỉ có lắng nghe để cố gắng đến gần nhau hơn, hiểu học trò mình, con mình đặng tìm cách để con hiểu nỗi lòng của mình mới là tâm thế phù hợp”, TS. Nguyễn Thụy Anh nêu.

Theo chuyên gia, người lớn cần tránh vội kết luận, đưa ra giải pháp hay dạy dỗ khi chưa thực sự lắng nghe và chấp nhận những điều trẻ chia sẻ. Việc được nói ra trực tiếp trong một không gian bình ổn, nơi trẻ cảm thấy được yêu thương và tôn trọng, sẽ khác với việc trút bày cảm xúc trên mạng xã hội.

Từ góc độ tham vấn tâm lý, ông Cao Quốc Tuấn - chuyên gia tư vấn tâm lý, đại diện Văn phòng Mặt trời - Long Biên, cho rằng bên cạnh gia đình, nhà trường cũng cần chủ động phòng ngừa thay vì chỉ hỗ trợ khi học sinh đã gặp vấn đề.

"Nhà trường cần tạo được môi trường an toàn để các con mở lòng. Đôi khi trong mối quan hệ gia đình, trẻ khó mở lòng với cha mẹ thì thầy cô hoặc những người lớn trong trường có thể trở thành những người mà các em tin tưởng", chuyên gia tham vấn tâm lý Cao Quốc Tuấn nêu.

Các hoạt động giáo dục kỹ năng nên được tổ chức theo từng độ tuổi, tập trung vào kết nối gia đình, cách tìm kiếm sự giúp đỡ, an toàn số và xử lý những tình huống thường gặp. Những vấn đề như xung đột với bạn bè, áp lực học tập, môi trường độc hại trên mạng hay khó khăn trong gia đình có thể được đưa vào các hoạt động trải nghiệm để học sinh thực hành cách ứng phó. Đặc biệt, trong trường hợp trẻ khó chia sẻ với cha mẹ, thầy cô có thể trở thành người lớn mà các em tin tưởng.