Ở địa bàn miền núi, giảm nghèo bền vững không chỉ cần những chính sách hỗ trợ trước mắt mà còn đòi hỏi sự thay đổi trong nhận thức, cách làm và ý chí vươn lên của mỗi người dân. Với thanh niên, học sinh, việc chủ động học tập, tìm kiếm sinh kế, phát huy lợi thế địa phương và gìn giữ bản sắc văn hóa chính là nền tảng để xây dựng tương lai. Phóng viên Báo Tiền Phong có cuộc trao đổi với anh Lãnh Văn Mùi, Bí thư Đoàn xã Châu Tiến, Nghệ An, về vai trò của lực lượng trẻ trong hành trình ấy.
Khơi dậy ý chí tự lực, tiếp sức thanh niên vươn lên
PV: Theo anh, đoàn viên, thanh niên và học sinh có vai trò như thế nào trong công cuộc giảm nghèo bền vững tại địa phương?
Anh Lãnh Văn Mùi: Theo tôi, thanh niên là lực lượng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội, nhất là ở địa bàn miền núi, nơi điều kiện học tập, việc làm và phát triển sản xuất còn không ít khó khăn. Muốn giảm nghèo bền vững, bên cạnh sự hỗ trợ của Nhà nước và các tổ chức, điều quan trọng là khơi dậy ý chí vươn lên, tinh thần tự lực, tự cường trong mỗi người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ.
Đoàn viên, thanh niên cần chủ động học tập, nâng cao trình độ, tiếp cận khoa học kỹ thuật, học nghề, tìm kiếm việc làm và mạnh dạn phát triển các mô hình kinh tế phù hợp với điều kiện gia đình, địa phương. Với học sinh, việc hình thành ý thức học tập, rèn luyện kỹ năng, nuôi dưỡng ước mơ và trách nhiệm với cộng đồng là nền tảng để các em có thêm cơ hội thay đổi cuộc sống trong tương lai.
Tổ chức Đoàn có trách nhiệm đồng hành, định hướng, tạo môi trường để người trẻ phát huy năng lực, tiếp cận các nguồn lực và tham gia những hoạt động thiết thực. Chúng tôi mong muốn thanh niên không chỉ trông chờ vào sự hỗ trợ mà còn chủ động tìm hiểu cơ hội, phát huy lợi thế sẵn có, biến kiến thức và sức trẻ thành động lực phát triển kinh tế gia đình.
Khi người trẻ thay đổi nhận thức, có khát vọng vươn lên và biết tận dụng những điều kiện của quê hương, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng trong thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.
PV: Thực tế cho thấy, nhiều thanh niên vùng cao gặp khó khăn về vốn, kiến thức sản xuất và cơ hội việc làm. Đoàn xã Châu Tiến đã có những hoạt động cụ thể nào để hỗ trợ các bạn trẻ?
Anh Lãnh Văn Mùi: Chúng tôi xác định hỗ trợ thanh niên giảm nghèo phải gắn với nhu cầu thực tế, giúp các bạn có điều kiện phát triển kinh tế và ổn định cuộc sống. Bên cạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức, tổ chức Đoàn chú trọng kết nối các nguồn lực, vận động đoàn viên chủ động học nghề, tìm kiếm việc làm và xây dựng những mô hình sinh kế phù hợp.
Một hoạt động thiết thực gần đây là ngày 3/11, Đoàn xã Châu Tiến tổ chức trao tặng một mô hình sinh kế trị giá 15 triệu đồng do Tỉnh đoàn Nghệ An hỗ trợ cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn, bị ảnh hưởng bởi thiên tai năm 2025 trên địa bàn xã.
Nguồn hỗ trợ này nhằm giúp thanh niên có thêm điều kiện phát triển kinh tế gia đình, từng bước khắc phục khó khăn, ổn định cuộc sống sau những thiệt hại do thiên tai gây ra. Với những gia đình còn hạn chế về nguồn lực, sự tiếp sức đúng lúc có ý nghĩa quan trọng, tạo thêm cơ hội để họ phục hồi sản xuất và từng bước vươn lên.
Chúng tôi xác định đây không chỉ là việc trao tặng một mô hình sinh kế, mà còn thể hiện sự đồng hành của tổ chức Đoàn đối với thanh niên trong lúc khó khăn. Điều mong muốn là từ nguồn lực ban đầu, các bạn sẽ chủ động chăm lo, phát triển mô hình, từng bước tạo thu nhập ổn định cho gia đình.
Tuy nhiên, hỗ trợ sinh kế chỉ là một phần. Về lâu dài, thanh niên cần được trang bị kiến thức, kỹ năng quản lý, kỹ thuật sản xuất và khả năng tiếp cận thị trường. Vì vậy, chúng tôi tiếp tục vận động các bạn chủ động học hỏi, trao đổi kinh nghiệm, lựa chọn hướng phát triển phù hợp với điều kiện thực tế, tránh tâm lý trông chờ, ỷ lại.
PV: Theo anh, làm thế nào để những hỗ trợ ban đầu thực sự trở thành động lực giúp thanh niên thoát nghèo bền vững, thay vì chỉ giải quyết khó khăn trước mắt?
Anh Lãnh Văn Mùi: Theo tôi, cần kết hợp giữa hỗ trợ nguồn lực và nâng cao năng lực tự thân. Một mô hình sinh kế có thể giúp người dân bắt đầu lại sau thiên tai, nhưng để duy trì hiệu quả, người được hỗ trợ phải có kiến thức, trách nhiệm và kế hoạch phát triển lâu dài.
Tổ chức Đoàn cần đồng hành trong việc tuyên truyền, định hướng, kết nối thanh niên với các chương trình hỗ trợ phù hợp; đồng thời khuyến khích các bạn trao đổi kinh nghiệm, chủ động tìm hiểu kỹ thuật và thị trường. Khi có điều kiện, cần tăng cường phối hợp với các đơn vị chuyên môn để thanh niên được tiếp cận thông tin về sản xuất, việc làm và các chính sách liên quan.
Chúng tôi cũng chú trọng biểu dương những tấm gương vượt khó, những mô hình phát triển kinh tế hiệu quả để tạo sức lan tỏa trong cộng đồng. Những câu chuyện gần gũi, xuất phát từ chính người dân địa phương thường có sức thuyết phục bởi thanh niên có thể nhìn thấy con đường và cách làm phù hợp với hoàn cảnh của mình.
Điều quan trọng nhất là giúp mỗi bạn trẻ hiểu rằng hỗ trợ của Nhà nước và tổ chức Đoàn tạo điều kiện, còn kết quả lâu dài phụ thuộc vào sự chủ động, quyết tâm và cách tổ chức cuộc sống của mỗi người. Khi nguồn lực bên ngoài gặp được ý chí vươn lên từ bên trong, hiệu quả giảm nghèo mới có thể bền vững.
Gìn giữ bản sắc văn hóa, tạo động lực phát triển quê hương
PV: Châu Tiến là địa bàn có bản sắc văn hóa dân tộc Thái đậm nét. Đoàn xã đã làm gì để người trẻ vừa gìn giữ văn hóa truyền thống, vừa phát huy những giá trị ấy trong phát triển địa phương?
Anh Lãnh Văn Mùi: Châu Tiến có nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái cần được bảo tồn và phát huy. Tiếng nói, chữ viết, dân ca, nhạc cụ và các hình thức sinh hoạt văn hóa dân gian không chỉ là di sản của cha ông mà còn góp phần tạo nên bản sắc, niềm tự hào của cộng đồng.
Năm 2026, địa phương tổ chức lớp học bảo tồn văn hóa Thái với hơn 60 học viên tham gia. Các em được tiếp cận chữ viết Thái, tìm hiểu dân ca “suối, nhuôn” và thực hành một số loại hình văn hóa truyền thống như sáo, cồng chiêng, khắc luống. Lớp học có sự hướng dẫn của Nghệ nhân ưu tú Sầm Thị Xanh và nghệ nhân Lô Đức Mậu.
Bên cạnh đó, Hội thi viết chữ Thái và Hội thi Thanh niên với văn hóa dân tộc năm 2026 tạo thêm sân chơi để đoàn viên, thanh niên tìm hiểu, thực hành và thể hiện sự hiểu biết về văn hóa truyền thống. Qua những hoạt động này, người trẻ không chỉ tiếp nhận kiến thức mà còn có cơ hội giao lưu, học hỏi, nâng cao ý thức gìn giữ những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Chúng tôi mong muốn văn hóa truyền thống không chỉ được lưu giữ trong ký ức của người lớn tuổi mà tiếp tục hiện diện trong đời sống của thế hệ trẻ. Khi các bạn hiểu, yêu và tự hào về bản sắc dân tộc, các bạn sẽ chủ động hơn trong việc bảo tồn, giới thiệu những giá trị ấy đến cộng đồng.
Về lâu dài, nếu được bảo tồn và khai thác phù hợp, những giá trị văn hóa truyền thống còn có thể góp phần tạo sinh kế, gắn với các hoạt động trải nghiệm, giới thiệu văn hóa và du lịch cộng đồng khi địa phương có đủ điều kiện. Tuy nhiên, phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo tồn, tránh thương mại hóa hoặc làm mai một những nét đặc trưng của văn hóa dân tộc.
PV: Làm thế nào để công tác tuyên truyền về giảm nghèo và gìn giữ văn hóa đến gần hơn với thanh niên, học sinh, thay vì chỉ dừng ở những buổi phổ biến lý thuyết?
Anh Lãnh Văn Mùi: Theo tôi, tuyên truyền với thanh niên, học sinh cần tránh cách làm một chiều, nặng về lý thuyết. Muốn các bạn quan tâm và tham gia, hoạt động phải gắn với trải nghiệm thực tế, tạo cơ hội để các bạn trực tiếp thực hành, thể hiện khả năng và chia sẻ suy nghĩ của mình.
Lớp học bảo tồn văn hóa Thái giúp học viên tiếp xúc với chữ viết, dân ca và nhạc cụ truyền thống. Trong khi đó, Hội thi viết chữ Thái và Hội thi Thanh niên với văn hóa dân tộc năm 2026 khuyến khích người trẻ chủ động tìm hiểu, rèn luyện và thể hiện kiến thức. Qua đó, nội dung tuyên truyền trở nên sinh động hơn, giúp các bạn tiếp nhận thông tin bằng chính trải nghiệm của mình.
Đối với công tác giảm nghèo, cũng cần cách tiếp cận thiết thực tương tự. Thay vì chỉ nói về khó khăn hay vận động chung chung, cần cung cấp thông tin về học nghề, việc làm, phát triển sản xuất, ứng dụng khoa học kỹ thuật và các chính sách hỗ trợ. Đồng thời, phải giúp thanh niên nhận ra những cơ hội có thể bắt đầu từ chính điều kiện, tiềm năng của quê hương.
Chúng tôi cũng chú trọng sử dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo và TikTok để chia sẻ thông tin, giới thiệu mô hình hay, lan tỏa những câu chuyện tích cực. Tuy nhiên, nội dung tuyên truyền cần gần gũi, chính xác, có ích và phù hợp với từng nhóm đối tượng. Với học sinh, cần khơi dậy tinh thần học tập, ý thức rèn luyện và khát vọng vươn lên; với thanh niên đã trưởng thành, cần chú trọng cơ hội nghề nghiệp, phát triển kinh tế và trách nhiệm với cộng đồng.
PV: Trong quá trình vận động thanh niên tham gia hoạt động cộng đồng, đâu là những khó khăn và giải pháp để duy trì sự quan tâm, hưởng ứng lâu dài?
Anh Lãnh Văn Mùi: Khó khăn là điều kiện học tập, việc làm và sinh hoạt của thanh niên miền núi còn khác nhau. Một số bạn đi học, đi làm xa, thời gian dành cho hoạt động cộng đồng không nhiều. Nếu nội dung sinh hoạt thiếu đổi mới, chưa gắn với nhu cầu thực tế thì khó tạo được sự quan tâm lâu dài.
Để khắc phục, tổ chức Đoàn cần lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của người trẻ, lựa chọn nội dung gần gũi và tạo điều kiện để các bạn tham gia bằng khả năng, sở thích của mình. Những hoạt động như lớp học văn hóa, hội thi, trải nghiệm thực tế hay hỗ trợ sinh kế cần được triển khai phù hợp với điều kiện địa phương, tránh hình thức.
Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của đoàn viên tích cực, những người có uy tín trong cộng đồng để vận động, lan tỏa tinh thần tham gia. Khi thanh niên được tôn trọng, được trao cơ hội và nhìn thấy kết quả cụ thể từ những việc mình làm, các bạn sẽ có thêm động lực gắn bó lâu dài.
PV: Trong thời gian tới, Đoàn xã Châu Tiến định hướng như thế nào để thanh niên vừa gìn giữ bản sắc văn hóa, vừa phát huy nội lực, góp phần giảm nghèo bền vững?
Anh Lãnh Văn Mùi: Chúng tôi xác định cần triển khai đồng bộ nhiều nội dung, trong đó chú trọng nâng cao nhận thức, hỗ trợ thanh niên học tập, học nghề, tìm kiếm việc làm và phát triển kinh tế. Đoàn xã sẽ tiếp tục phối hợp với các đơn vị liên quan để tuyên truyền chính sách, kết nối nguồn lực và vận động đoàn viên chủ động tìm kiếm cơ hội phù hợp với điều kiện của bản thân, gia đình.
Cùng với đó, các hoạt động bảo tồn văn hóa Thái cần được duy trì, tạo cơ hội để người trẻ tiếp cận chữ viết, dân ca, nhạc cụ và các hình thức sinh hoạt truyền thống. Chúng tôi mong muốn mỗi đoàn viên không chỉ là người tham gia mà còn trở thành người thực hành, gìn giữ và giới thiệu văn hóa dân tộc đến thế hệ tiếp theo.
Đối với công tác giảm nghèo, việc hỗ trợ sinh kế cho thanh niên có hoàn cảnh khó khăn, nhất là những trường hợp bị ảnh hưởng bởi thiên tai, cần gắn với sự đồng hành và định hướng lâu dài. Mục tiêu không chỉ là giúp người dân vượt qua khó khăn trước mắt mà còn tạo điều kiện để họ chủ động phát triển kinh tế, ổn định cuộc sống.
Chúng tôi mong muốn mỗi đoàn viên, thanh niên không chỉ là người thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể tham gia xây dựng quê hương. Khi người trẻ có kiến thức, kỹ năng, ý chí vươn lên và biết phát huy lợi thế sẵn có, họ sẽ góp phần tạo dựng sinh kế, nâng cao chất lượng cuộc sống cho bản thân, gia đình và cộng đồng. Đó cũng là nền tảng quan trọng để Châu Tiến hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững.
