Khởi nghiệp từ những giá trị có sẵn
Giữa những đồi chè xanh ngút ngàn của vùng đất Phú Thịnh, Trần Ánh Việt (SN 1985), Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc Hợp tác xã (HTX) Trà Búp Ngọc (xã La Bằng), từng nhiều lần tự hỏi: Vì sao cây chè Thái Nguyên đã nổi tiếng, người làm chè có kinh nghiệm, nhưng giá trị mà người trồng nhận được vẫn chưa tương xứng với công sức bỏ ra?
Câu hỏi ấy trở thành điểm khởi đầu cho hành trình khởi nghiệp của Việt. Thay vì tìm kiếm một sản phẩm hoàn toàn mới, anh lựa chọn kết nối những gì quê hương vốn có. Đó là vùng nguyên liệu, kinh nghiệm của người làm chè, tri thức khoa học và tư duy kinh doanh của thế hệ trẻ.
Năm 2023, HTX Trà Búp Ngọc được thành lập. Nhưng phải mất hơn ba năm chuẩn bị, từ xây dựng vùng nguyên liệu, đầu tư nhà xưởng đến hoàn thiện quy trình chế biến và liên kết với các hộ dân, HTX mới chính thức đi vào hoạt động vào tháng 6/2026.
Với Việt, nông nghiệp không phải cuộc đua về tốc độ. Nếu nền móng chưa vững, sự phát triển khó có thể bền lâu. Bởi vậy, Trà Búp Ngọc lựa chọn xây dựng chuỗi liên kết từ vùng nguyên liệu, thu hái, chế biến đến phát triển thương hiệu và thị trường.
Trần Ánh Việt cho biết, hiện HTX có 45 thành viên, trực tiếp quản lý 5ha chè và liên kết với 20 hộ dân trên diện tích khoảng 20ha, hình thành vùng nguyên liệu rộng 25ha tại xã La Bằng. Những người trồng chè tham gia liên kết từng bước thống nhất quy trình chăm sóc, thu hái, cung ứng nguyên liệu, góp phần nâng cao chất lượng sản phẩm ngay từ gốc.
Điều Việt hướng đến không đơn thuần là mở rộng diện tích hay sản lượng, mà là tạo ra một mối liên kết để người trồng chè có thể cùng hưởng lợi từ giá trị gia tăng của sản phẩm.
Đáng chú ý, HTX đang tạo việc làm cho 20 lao động, trong đó có 10 thanh niên và 4 người trên 70 tuổi. Những người lớn tuổi mang theo kinh nghiệm hàng chục năm gắn bó với cây chè, còn lớp trẻ góp sức bằng tư duy đổi mới, khả năng ứng dụng công nghệ và phát triển thị trường.
Sự kết hợp giữa kinh nghiệm và sáng tạo đang tạo nên sức sống mới cho mô hình kinh tế tập thể. Trà Búp Ngọc cũng hợp tác với Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, mở cơ hội đưa khoa học, công nghệ và nguồn nhân lực trẻ đến gần hơn với thực tiễn sản xuất.
Anh Trần Ánh Việt cho biết, HTX Trà Búp Ngọc phát triển theo mô hình hợp tác xã kiểu mới, lấy thành viên làm trung tâm, kết hợp hiệu quả kinh tế với tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Với định hướng đến năm 2035 trở thành HTX kiểu mẫu của tỉnh Thái Nguyên, chúng tôi kiên trì gìn giữ nguồn gen chè quý, chuẩn hóa quy trình VietGAP và ISO 22000, nâng cao giá trị hạt ngọc xanh vùng đất chè.
Đánh thức giá trị cây chè bằng tư duy mới
Theo Việt, vùng nguyên liệu ở sườn Đông Tam Đảo có nhiều lợi thế để phát triển các sản phẩm trà chất lượng cao. Điều quan trọng là phải biết khai thác những lợi thế ấy bằng phương thức sản xuất, chế biến và kinh doanh phù hợp với nhu cầu thị trường.
Từ những dòng trà truyền thống, HTX đang nghiên cứu phát triển trà ướp hoa, matcha, các sản phẩm chế biến sâu và đồ uống từ trà. Xa hơn, cây chè có thể trở thành nguyên liệu cho các sản phẩm thực phẩm, bánh kẹo, mỹ phẩm, mở rộng không gian phát triển cho ngành chè.
Việt cho rằng, nguồn gen cây chè là nền tảng quyết định chất lượng, hương vị và bản sắc của từng dòng trà. HTX Trà Búp Ngọc phát triển 6 giống chè theo ba nhóm chiến lược: giống bảo tồn bản địa, giống năng suất chất lượng cao và giống đặc sản cao cấp.
Không chỉ bán trà, Trà Búp Ngọc còn muốn kể câu chuyện về vùng đất, con người và văn hóa làm chè. Mỗi sản phẩm được định hướng gắn với câu chuyện riêng, từ nguồn nguyên liệu đến nghệ thuật chế tác, qua đó tạo nên bản sắc và chiều sâu cho thương hiệu.
Chuyển đổi số cũng được HTX xác định là một hướng đi quan trọng nhằm giúp nâng cao năng lực quản trị, kết nối khách hàng và mở rộng thị trường tiêu thụ. Với Việt, công nghệ không thay thế những giá trị truyền thống mà là công cụ để đưa các giá trị ấy đến gần hơn với người tiêu dùng.
“Khởi nghiệp ở quê không có nghĩa là bắt đầu từ con số không. Quê hương đã có đất, có cây chè và những người làm chè rất giỏi. Việc của thế hệ trẻ là tìm cách kết nối những giá trị ấy, làm tốt hơn bằng tư duy, khoa học và cách tổ chức mới”, ông Việt chia sẻ.
Hiện nay, Thái Nguyên đang lấy ý kiến dự thảo Đề án triển khai thí điểm mô hình “Hợp tác xã xã hội chủ nghĩa” trên địa bàn. Trong số 2 mô hình Hợp tác xã Xã hội chủ nghĩa được thí điểm có Hợp tác xã Trà Búp Ngọc.
Nếu được triển khai mô hình Hợp tác xã Xã hội chủ nghĩa,hội viên sẽ được hưởng nhiều quyền lợi, được hướng dẫn quy trình kỹ thuật, bao tiêu đầu ra sản phẩm, liên kết các chuỗi giá trị.
Cách nghĩ ấy cũng đang được địa phương cụ thể hóa trong hành trình nâng cao giá trị cây chè. Theo ông Hoàng Hải An, Chủ tịch UBND xã La Bằng, địa phương hiện có hơn 1.100ha chè. Những năm qua, xã hỗ trợ người dân chuyển đổi sang giống chè chất lượng cao, áp dụng quy trình VietGAP, hữu cơ, đăng ký mã vùng trồng và truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Cây chè từ lâu đã là sinh kế chủ yếu của người dân La Bằng. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, nguồn gốc và trải nghiệm sản phẩm, việc nâng giá trị cây chè không thể chỉ dừng lại ở sản xuất nguyên liệu. Đó cũng là lý do địa phương hướng đến kết nối cây chè với du lịch, văn hóa và các dịch vụ trải nghiệm, ông An chia sẻ.
Từ đồi chè đến những sinh kế mới
Dưới chân dãy Đông Tam Đảo, La Bằng được thiên nhiên ưu đãi với khí hậu mát mẻ, những dòng suối trong lành và cảnh quan núi rừng đặc sắc. Suối Kẹm, suối Cửa Tử, đồi chè Cầu Đá cùng những nét văn hóa bản địa đang trở thành nguồn tài nguyên để địa phương phát triển du lịch cộng đồng.
Tận dụng nguồn nước tự nhiên, người dân đã hình thành những mô hình nuôi cá tầm, góp phần tạo nên nét riêng trong ẩm thực địa phương. Những căn homestay, nhà hàng, điểm trải nghiệm dần xuất hiện, mở thêm lựa chọn sinh kế bên cạnh sản xuất chè truyền thống.
Tại La Bằng homestay Retreat, anh Nguyễn Văn Tới cùng các thành viên Điểm du lịch cộng đồng xóm Tân Sơn đang tìm cách tạo ra những trải nghiệm mới cho du khách.
Khu lưu trú gồm nhà sàn cộng đồng và 8 căn bungalow. Ngoài nghỉ dưỡng, du khách có thể tìm hiểu văn hóa trà, giao lưu văn nghệ, tham gia lửa trại, trải nghiệm các bài thuốc nam gia truyền hoặc trekking khám phá sườn Đông Tam Đảo.
“Chúng tôi muốn du khách đến La Bằng không chỉ để nghỉ ngơi, ngắm cảnh mà còn được trải nghiệm văn hóa, đời sống của người dân địa phương”, anh Nguyễn Văn Tới chia sẻ.
Hiện La Bằng có 13 cơ sở lưu trú, 16 nhà hàng ăn uống, có khả năng phục vụ trên 1.000 khách/ngày. Những cái tên như La Bằng Xanh, La Bằng homestay, Tân Sơn homestay, Cửa Tử Homestay, La Bằng homestay Retreat đang góp phần hình thành hệ thống dịch vụ du lịch của địa phương.
Vào mùa hè, những ngày cuối tuần, khu vực suối Kẹm, Cửa Tử có thời điểm đón hàng nghìn lượt khách mỗi ngày. Hoạt động của các nhà hàng, homestay tạo việc làm cho hàng trăm lao động không thường xuyên, góp phần nâng cao thu nhập và giảm nghèo.
Không chỉ có thiên nhiên, La Bằng còn lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa, trong đó có địa điểm thành lập cơ sở Đảng Cộng sản đầu tiên của Đảng bộ tỉnh. Sự kết hợp giữa cảnh quan, lịch sử, văn hóa trà và đời sống cộng đồng tạo nên sức hấp dẫn riêng của vùng đất này.
Đại hội đại biểu Đảng bộ xã La Bằng lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030, xác định phát triển du lịch cộng đồng là một trong ba khâu đột phá của địa phương. Chính quyền xã đang tập trung quy hoạch phát triển du lịch theo hướng chuyên nghiệp, bền vững, tạo điều kiện để người dân khai thác lợi thế sẵn có.
