Bền bỉ gây dựng giống vịt đặc sản
Vịt bầu Quỳ từ lâu đã gắn bó với đời sống của đồng bào Thái ở miền Tây Nghệ An. Nổi tiếng với chất thịt chắc, ngọt, thơm và ít mỡ, giống vịt bản địa này không chỉ là vật nuôi quen thuộc mà còn góp mặt trong những bữa cơm gia đình, mâm cỗ truyền thống, tạo nên nét riêng của văn hóa ẩm thực địa phương.
Tuy nhiên, trước sự cạnh tranh của các giống vịt tăng trưởng nhanh, cùng phương thức chăn nuôi nhỏ lẻ, thiếu chọn lọc, quy mô nuôi vịt bầu Quỳ từng có thời điểm bị thu hẹp. Tình trạng lai tạp, phối giống thiếu kiểm soát khiến những đặc tính nổi trội của giống vịt bản địa đứng trước nguy cơ mai một, nguồn giống bảo đảm chất lượng ngày càng khó tìm.
Trăn trở trước thực tế đó, anh Nguyễn Xuân An, trú tại bản Tân Hương, xã Quỳ Châu, Nghệ An quyết định tìm cách gây dựng lại đàn vịt bầu Quỳ sinh sản. Với anh, đây vừa là hướng phát triển kinh tế gia đình, vừa là cách giữ lại giống vật nuôi gắn bó lâu đời với đời sống của người dân quê hương.
“Từ năm 2025, tôi tìm mua lại vịt bầu Quỳ ở các hộ dân để gây dựng đàn vịt sinh sản. Mong muốn lớn nhất là giữ lại giống vịt đặc sản của địa phương. Tuy nhiên, giai đoạn đầu cũng rất khó khăn khi mình chưa làm chủ được kỹ thuật chăm sóc để đàn vịt đẻ đều”, anh An chia sẻ.
Để hiện thực hóa dự định, anh dành thời gian tìm hiểu đặc điểm sinh trưởng, khả năng sinh sản của vịt bầu Quỳ, học hỏi kinh nghiệm từ những người chăn nuôi lâu năm, đồng thời lựa chọn những cá thể có đặc điểm phù hợp để gây đàn. Anh từng bước đầu tư chuồng trại, thiết bị chăn nuôi và máy ấp trứng, hướng đến chủ động nguồn giống tại chỗ.
Tổng vốn đầu tư cho con giống, chuồng trại và các hạng mục phục vụ sản xuất lên tới gần 500 triệu đồng. Với một hộ chăn nuôi ở miền núi, đây là khoản tiền không nhỏ, nhất là khi hiệu quả kinh tế chưa thể nhìn thấy ngay trong giai đoạn đầu.
Những khó khăn nhanh chóng bộc lộ. Đàn vịt chưa ổn định khả năng sinh sản, tỷ lệ trứng nở thấp, vịt con hao hụt nhiều. Trong khi chi phí thức ăn, chăm sóc và vận hành thiết bị vẫn phát sinh, lượng con giống bán ra chưa đáp ứng kỳ vọng.
Thay vì nóng vội mở rộng quy mô, anh An tập trung tìm hiểu nguyên nhân, điều chỉnh cách chăm sóc, điều kiện chuồng nuôi và kỹ thuật ấp trứng. Việc lựa chọn vịt bố mẹ cũng được chú trọng nhằm hạn chế lai tạp, duy trì những đặc tính làm nên giá trị của giống vịt bầu Quỳ.
“Làm giống phải kiên trì, theo dõi đàn vịt qua từng giai đoạn. Khi trứng nở không đạt hoặc vịt con hao hụt, mình phải tìm hiểu nguyên nhân để điều chỉnh cách chăm sóc, kỹ thuật ấp. Quan trọng là phải giữ được chất lượng con giống, chứ không chỉ chạy theo số lượng”, anh An chia sẻ.
Sau những lần thử nghiệm, kinh nghiệm chăn nuôi của anh dần được tích lũy. Quy trình chăm sóc, tổ chức sinh sản và ấp trứng từng bước hoàn thiện, giúp đàn vịt ổn định hơn. Từ một cơ sở còn nhiều bỡ ngỡ, anh An dần chủ động nguồn giống để cung ứng cho người dân.
Hiện gia đình anh duy trì khoảng 400 con vịt sinh sản. Mỗi con cho khoảng 70-100 quả trứng mỗi năm. Anh đầu tư máy ấp có công suất 5.000 trứng mỗi lứa, tỷ lệ nở đạt khoảng 90%.
Vịt giống được bán với giá 18.000-20.000 đồng/con. Theo anh An, nhiều thời điểm khách hàng liên hệ đặt mua nhưng nguồn cung chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Khách hàng không chỉ ở Quỳ Châu mà còn đến từ những khu vực lân cận.
“Trước đây, tôi phải dành nhiều thời gian tìm hiểu kỹ thuật, khắc phục những khó khăn trong quá trình gây đàn. Đến nay, đàn vịt sinh sản ổn định hơn, việc sản xuất con giống cũng chủ động hơn. Tôi mong muốn duy trì được nguồn giống tốt để người dân có nhu cầu có thể mua về nuôi, phát triển kinh tế gia đình”, anh An nói.
Bên cạnh cung cấp vịt giống, gia đình anh còn duy trì chăn nuôi khoảng 400 con vịt thương phẩm. Theo tính toán của gia đình, mô hình mang lại thu nhập khoảng 300-350 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ các khoản chi phí.
Kết quả này tạo động lực để anh tiếp tục duy trì đàn vịt, hoàn thiện kỹ thuật và tìm hướng phát triển lâu dài. Với anh, giá trị của mô hình không chỉ nằm ở thu nhập mà còn ở việc nguồn giống bản địa được duy trì, người dân có thêm lựa chọn phát triển chăn nuôi ngay tại quê hương.
Phát huy giá trị văn hóa, mở hướng giảm nghèo bền vững
Ở miền núi, giảm nghèo bền vững không chỉ là hỗ trợ vốn, cây trồng hay vật nuôi mà còn cần khai thác hiệu quả những lợi thế sẵn có của từng địa phương. Những sản phẩm gắn với điều kiện tự nhiên, tập quán sản xuất và văn hóa bản địa có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế nếu được tổ chức bài bản, bảo đảm chất lượng và tìm được đầu ra ổn định.
Với vịt bầu Quỳ, giá trị không chỉ nằm ở chất lượng thịt mà còn gắn với văn hóa ẩm thực của đồng bào Thái. Qua những bữa cơm gia đình, mâm cỗ truyền thống, món ăn từ giống vịt bản địa góp phần lưu giữ hương vị quê hương, phản ánh sự gắn bó giữa đời sống sản xuất với văn hóa cộng đồng.
Từ lợi thế đó, việc duy trì và phát triển đàn vịt bầu Quỳ có thể tạo thêm cơ hội sinh kế cho người dân. Những hộ chưa có điều kiện đầu tư chuồng trại lớn hay máy ấp trứng có thể bắt đầu từ quy mô phù hợp, tận dụng diện tích sẵn có, từng bước tích lũy kinh nghiệm và mở rộng sản xuất khi đạt hiệu quả.
Anh Nguyễn Xuân An kỳ vọng nguồn giống được cung ứng ổn định sẽ giúp người dân thuận lợi hơn khi phát triển chăn nuôi, giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ bên ngoài. Khi nhiều hộ cùng tham gia, giống vịt đặc sản có thêm cơ hội được duy trì, đồng thời hình thành nguồn cung sản phẩm phục vụ thị trường.
“Không phải gia đình nào cũng có điều kiện đầu tư quy mô lớn ngay từ đầu. Nếu có nguồn giống tốt, được hướng dẫn kỹ thuật và tìm được đầu ra phù hợp, người dân có thể bắt đầu từ đàn nhỏ rồi phát triển dần. Tôi mong giống vịt bầu Quỳ được nhiều hộ biết đến, vừa giữ được đặc sản quê hương, vừa giúp bà con có thêm nguồn thu”, anh An chia sẻ.
Không dừng lại ở hoạt động chăn nuôi, vịt bầu Quỳ còn có tiềm năng trở thành sản phẩm ẩm thực góp phần quảng bá hình ảnh địa phương. Khi được kết nối với các hoạt động giới thiệu văn hóa, trải nghiệm đời sống bản làng và du lịch cộng đồng, sản phẩm có thể mở rộng giá trị từ chăn nuôi sang dịch vụ, tạo thêm cơ hội tiêu thụ và việc làm cho người dân.
Cùng với hương trầm, cá nướng, măng muối, mật ong, lạp xưởng và bò giàng, vịt bầu được địa phương định hướng trở thành một trong những sản phẩm đặc trưng phục vụ hoạt động quảng bá văn hóa, du lịch. Những sản vật gắn với đời sống thường ngày, nếu được giới thiệu đúng cách, sẽ giúp du khách hiểu hơn về tập quán sản xuất, văn hóa ẩm thực và nét riêng của vùng đất Quỳ Châu.
Tuy nhiên, để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế thực chất, cần có sự kết nối giữa người chăn nuôi, cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống, các hộ làm du lịch và đơn vị tổ chức tour. Nguồn cung phải ổn định, chất lượng sản phẩm được kiểm soát, bảo đảm an toàn thực phẩm và có nhận diện rõ ràng. Hoạt động quảng bá cũng cần dựa trên giá trị thực, tránh phát triển theo phong trào hoặc chỉ dừng ở việc giới thiệu sản phẩm trong các sự kiện.
Trao đổi về định hướng phát triển mô hình, ông Nguyễn Văn Dũng, Chủ tịch UBND xã Quỳ Châu, cho biết, thời gian tới, địa phương sẽ xây dựng kế hoạch phát triển giống vịt bầu Quỳ theo từng giai đoạn; tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn người dân kỹ thuật chăn nuôi, chăm sóc, phòng chống dịch bệnh và ấp trứng.
Địa phương cũng định hướng khuyến khích các hộ liên kết trong sản xuất, chủ động nguồn giống và tìm kiếm đầu ra ổn định cho sản phẩm. Việc kết nối các hộ chăn nuôi với cơ sở cung cấp giống, đơn vị tiêu thụ và các mô hình dịch vụ phù hợp sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, tạo thêm cơ hội việc làm, cải thiện thu nhập cho người dân.
Để phát triển lâu dài, việc bảo tồn vịt bầu Quỳ cần gắn với quản lý nguồn giống, lựa chọn đàn bố mẹ, kiểm soát dịch bệnh và nâng cao chất lượng sản phẩm. Người chăn nuôi cần được hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn tính toán chi phí và chủ động trước biến động của thị trường. Đối với những hộ có hoàn cảnh khó khăn, việc bắt đầu từ quy mô phù hợp, có nguồn giống bảo đảm và được kết nối đầu ra sẽ giúp hạn chế rủi ro, từng bước hình thành sinh kế ổn định.
