Áp lực thanh khoản
Làn sóng giảm lãi suất huy động đã xuất hiện tại hàng loạt ngân hàng thương mại. Tuy nhiên, mức giảm chủ yếu mang tính cục bộ, chưa đủ để kéo mặt bằng lãi suất chung xuống mức như kỳ vọng.
Trao đổi với PV Tiền Phong, PG, TS. Đặng Ngọc Đức - Viện trưởng Viện Công nghệ tài chính, Trường Đại học Đại Nam - cho biết, điều này phản ánh rõ “độ vênh” giữa tín hiệu chính sách và thực tế thị trường tiền tệ.
Ông Đức phân tích, một trong những nguyên nhân cốt lõi khiến lãi suất huy động giảm chậm nằm ở vấn đề thanh khoản. Khi tăng trưởng tín dụng vượt tốc độ huy động vốn, ngân hàng buộc phải duy trì mức lãi suất đủ hấp dẫn để hút tiền gửi. Đây là quy luật cung - cầu cơ bản của thị trường vốn: Khi “cung tiền” hạn chế, “giá vốn” khó có thể giảm nhanh.
Thực tế, trong bối cảnh nhu cầu vay vốn phục hồi, đặc biệt là từ khu vực doanh nghiệp, nhiều ngân hàng phải cạnh tranh gay gắt để giữ chân người gửi tiền. Áp lực này càng rõ nét ở nhóm ngân hàng quy mô nhỏ - nơi khả năng tiếp cận nguồn vốn chi phí thấp còn hạn chế, khiến việc hạ lãi suất trở nên khó khăn hơn so với các ngân hàng lớn.
Theo ông Đức, trong bối cảnh đó, ngân hàng không dễ dàng giảm mạnh lãi suất danh nghĩa nếu muốn đảm bảo lãi suất hấp dẫn cho người gửi tiền. Nếu lãi suất tiền gửi xuống quá thấp, dòng tiền có thể rời khỏi hệ thống ngân hàng để tìm đến các kênh đầu tư khác, làm gia tăng áp lực thanh khoản.
Một thực tế khác là nhu cầu vốn của nền kinh tế đang ở mức cao. Doanh nghiệp cần vốn để phục hồi sản xuất, mở rộng đầu tư sau giai đoạn khó khăn. Tuy nhiên, dòng tiền trong dân cư không tăng tương ứng, thậm chí có xu hướng phân tán sang các kênh như vàng, bất động sản hoặc các tài sản khác.
Điều này khiến ngân hàng rơi vào thế “giữ giá” lãi suất huy động để đảm bảo cân đối nguồn vốn. Nếu giảm quá nhanh, nguy cơ mất cân đối kỳ hạn và thanh khoản có thể xảy ra, đặc biệt là trong bối cảnh nhu cầu cho vay trung và dài hạn vẫn chiếm tỷ trọng lớn.
"Có thể nói rằng việc yêu cầu giảm lãi suất là chỉ đạo mang tính hành chính. Trên thực tế, các yếu tố kinh tế vĩ mô và cung - cầu vốn mới là nguyên nhân chính khiến lãi suất khó giảm sâu", ông Đức nói.
Tâm lý người gửi tiền và cấu trúc kỳ hạn thay đổi
Luật sư Trương Thanh Đức - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam - cho biết, diễn biến lãi suất gần đây đang làm nổi bật bài toán huy động vốn của hệ thống ngân hàng.
Thay vì gửi dài hạn để “khóa” mức lãi suất, nhiều người gửi kỳ hạn ngắn 3-6 tháng, nhằm linh hoạt trước biến động thị trường. Xu hướng này làm thay đổi cấu trúc nguồn vốn của ngân hàng, trong khi nhu cầu cho vay trung - dài hạn vẫn lớn, tạo ra sự lệch pha giữa kỳ hạn huy động và cho vay.
Khi lãi suất huy động giảm, chi phí đầu vào của ngân hàng sẽ giảm theo, từ đó tạo điều kiện hạ lãi suất cho vay. Tuy nhiên, thực tế cho thấy mức độ giảm này không đồng đều.
