Bản chất và cấu trúc giải đấu
Theo nguồn tin từ ESPN, vào ngày 6/10, AFC dự kiến sẽ trình lên các liên đoàn thành viên đề án tổ chức Nations League chu kỳ 2 năm một lần, bắt đầu từ năm 2030. Nếu được phê duyệt, đây sẽ là thay đổi lớn nhất trong lịch sử các giải đấu cấp đội tuyển tại châu lục.
Do quỹ thời gian thi đấu quốc tế hạn hẹp và rào cản về kinh phí tổ chức, AFC quyết định không biến Nations League thành một giải đấu độc lập. Thay vào đó, sân chơi này sẽ được tích hợp trực tiếp vào hệ thống vòng loại World Cup và Asian Cup.
Thể thức thi đấu của giải khá giống với UEFA Nations League của châu Âu nhưng thay vì có 4 hạng thì phiên bản AFC chỉ gồm hạng Nhất (18 đội tuyển), Nhì (18 đội tuyển) và Ba (11 đội tuyển). Việc chọn các đội tham dự hạng nào dựa vào vị trí trên BXH FIFA. Ví dụ như hạng Nhất sẽ quy tụ 18 đội tuyển đứng cao nhất châu Á.
2 đội dẫn đầu mỗi hạng được thăng hạng, 2 đội đứng cuối mỗi hạng phải xuống chơi ở hạng dưới. Với hạng Nhất, AFC sẽ áp dụng thể thức đua vô địch giống như UEFA Nations League với các đội tuyển ở League A. Nhưng phiên bản châu Á sẽ không chia bảng như phiên bản châu Âu.
Theo đó, các đội tuyển đá vòng tròn ngẫu nhiên theo bốc thăm để chọn ra 8 đội đứng đầu hạng Nhất. 8 cái tên này sẽ lọt vào vòng knock-out. Vòng tứ kết thi đấu hai lượt sân nhà - sân khách, trước khi bước vào bán kết và chung kết tại một địa điểm tập trung để chọn ra đội tuyển đứng trên ngai vàng.
AFC sẽ xóa bỏ hoàn toàn việc phân chia bảng đấu theo các tiểu vùng địa lý (Đông Á, Tây Á, Đông Nam Á hay Trung Á) nhằm khắc phục tình trạng chênh lệch trình độ và số lượng đội bóng giữa các vùng. Thay vào đó, việc bốc thăm chia nhóm hạt giống kết hợp với thuật toán xếp lịch sẽ được áp dụng để đảm bảo tính công bằng.
Cách gắn kết với vòng loại World Cup
Phiên bản đầu tiên của Nations League châu Á sẽ diễn ra từ năm 2030. Để tích hợp với vòng loại World Cup 2034 thì tại hạng Nhất, AFC để mỗi đội sẽ thi đấu 12 trận (6 sân nhà, 6 sân khách - việc chọn đối thủ thi đấu sẽ dựa theo bốc thăm).
Sau khi hoàn tất vòng phân hạng, sẽ có 6 đội tuyển dẫn đầu hạng Nhất giành vé trực tiếp đi World Cup 2034. 4 đội tuyển xếp từ thứ 7 đến thứ 10 thi đấu vòng tròn để tìm 2 đội có thành tích tốt nhất giành vé đi thẳng và đội đứng thứ 3 tham dự vòng play-off liên lục địa. AFC vẫn có tổng cộng 8 vé rưỡi theo thể thức 48 đội như ở World Cup 2026.
Mô hình này khác biệt rõ rệt so với vòng loại thứ 3 World Cup 2026 - nơi 18 đội chia đều vào 3 bảng để chọn hai đội đầu mỗi bảng đi thẳng, các đội xếp thứ 3 và 4 đá thêm vòng sau. Với Nations League, việc trụ lại và cạnh tranh ở nửa trên hạng Nhất trở nên mang tính sống còn nếu một đội muốn góp mặt ở VCK Cúp thế giới vì chỉ các đội ở nhóm này mới được tranh vé.
Tác động thế nào tới đội tuyển Việt Nam?
Những điều chỉnh từ AFC đặt bóng đá Việt Nam trước bước ngoặt quan trọng, vì đội phải nằm trong nhóm 18 đội tuyển có thứ hạng cao nhất châu Á. Hiện, HLV Kim Sang-sik và các học trò đứng thứ 99 thế giới và thứ 17 châu Á. Đây là vị trí khá chông chênh. Đội sẽ phải cải thiện thêm thành tích trong giai đoạn 2028-2029 để có vị trí trong nhóm 18 đội tham dự hạng Nhất.
Nếu góp mặt ở hạng Nhất, Việt Nam có cơ hội cọ xát với những nền bóng đá hàng đầu và tiếp cận trực tiếp cánh cửa World Cup, nhưng sẽ phải gánh lịch thi đấu vô cùng khốc liệt vì đội phải đọ sức với các thế lực hàng đầu như Nhật Bản, Hàn Quốc, Saudi Arabia, Iran, Australia, Uzbekistan…. Nếu không thể duy trì phong độ ổn định trong suốt một chặng đường dài, khả năng đội rơi xuống hạng Nhì là rất lớn.
Mô hình mới biến mỗi trận đấu thành một cuộc chiến có giá trị tích lũy dài hạn. Kết quả không đơn thuần quyết định cơ hội đi tiếp trong một chiến dịch cụ thể mà còn định hình vị thế và con đường vươn ra quốc tế của đội tuyển trong nhiều năm tiếp theo. Do vậy mà đội sẽ phải duy trì sự ổn định xuyên suốt, bên cạnh đó là lực lượng dồi dào để sẵn sàng cho một hành trình dài và khốc liệt.
Lộ trình thử nghiệm AFC Nations League
Trước khi vận hành chính thức vào năm 2030, AFC dự kiến thử nghiệm trong mùa giải 2028/29. Giai đoạn này, vòng loại World Cup 2030 ở hạng cao nhất vẫn giữ thể thức 3 bảng (mỗi bảng 6 đội), trao 6 vé trực tiếp cho hai đội đầu bảng nhưng AFC sẽ thay đổi thể thức ở vòng play-off.
