Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, chiều 29/10, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Doanh nghiệp siêu nhỏ có tỷ lệ 'chết' yểu cao nhất
Tham gia ý kiến, đại biểu Nguyễn Hải Long (đoàn Đà Nẵng) nêu các ví dụ về sự thành lập Microsoft, Apple, Dell, nhấn mạnh rằng, những tập đoàn này khi ra đời đều là doanh nghiệp siêu nhỏ. “Tại Việt Nam, Nguyễn Hà Đông năm 2013 sáng tạo trò chơi trên điện thoại có ngày thu nhập 50.000 USD nhưng dừng lại, không thành lập doanh nghiệp, không phát triển”, ông Long nói thêm.
Theo đại biểu, kinh nghiệm quốc tế cho thấy chính sách cho doanh nghiệp siêu nhỏ cần đi theo cả vòng đời doanh nghiệp. Việc hỗ trợ không chỉ tập trung vào tiền vốn và ưu đãi thuế, mà còn cần tiếp cận công nghệ, phần mềm quản trị, dịch vụ kế toán, tư vấn không gian làm việc chung, mạng lưới kết nối khách hàng, đơn giản hóa thủ tục…
Ông Long phân tích, bức tranh vòng đời doanh nghiệp siêu nhỏ cho thấy “tỷ lệ chết yểu” cao nhất. “Ở nước ta, doanh nghiệp siêu nhỏ là nhóm đông nhất nhưng cũng dễ đóng cửa nhất. Năm 2025 tỷ lệ đóng cửa của nhóm này là 22,7%, gần gấp đôi tỷ lệ chung của doanh nghiệp nhỏ và vừa”, ông Long dẫn thông tin.
Một số đặc điểm nữa, theo ông Long, là: Ba năm đầu là giai đoạn quyết định; rất ít doanh nghiệp lớn lên được, và việc rút lui bị ách tắc, số doanh nghiệp treo lớn hơn nhiều so với số được giải thể.
Nêu một số kinh nghiệm của các nước trên thế giới, ông Long đề xuất nguyên tắc chủ đạo: Dễ bắt đầu, thuận lợi khi phát triển và có lối ra hợp pháp khi thất bại.
Về chính sách khởi đầu cho doanh nghiệp siêu nhỏ thành lập mới, ông Long bày tỏ đánh giá cao gói chính sách dự thảo luật dành cho doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh. Tuy nhiên gói chính sách này chỉ dành cho hộ kinh doanh chuyển lên, vô tình khuyến khích người khởi nghiệp đi đường vòng.
“Tại cuộc tiếp xúc cử tri, doanh nghiệp tại Đà Nẵng cho biết nhiều bạn trẻ Việt Nam mở doanh nghiệp tại nước ngoài vì thuận lợi hơn, vì ưu đãi hơn”, ông Long nêu.
Ông đề nghị luật xác định rõ tiêu chí doanh nghiệp siêu nhỏ, mở rộng các ưu đãi khởi đầu sang mọi doanh nghiệp siêu nhỏ thành lập lần đầu. Như vậy, người trẻ lập doanh nghiệp từ đầu cũng được hỗ trợ như hộ kinh doanh chuyển lên, không ai phải đi đường vòng.
Ông Long đặt vấn đề, việc hỗ trợ doanh nghiệp có nhất thiết phải bắt đầu bằng ưu đãi lớn về ngân sách, đề nghị gom các hỗ trợ thành một gói cho doanh nghiệp siêu nhỏ gồm khu làm việc chung, hỗ trợ dịch vụ kế toán, pháp lý, dễ tiếp cận nguồn vốn và công nghệ.
Theo ông Long, hiện cả nước còn hàng nghìn cơ sở nhà đất công dôi dư chưa được đưa vào khai thác, có thể thí điểm trước ở một số đô thị lớn, để người khởi nghiệp có ngay chỗ làm việc, địa chỉ hợp pháp và các dịch vụ cần thiết với chi phí thấp.
Một vấn đề nữa, ông Long cho biết, rút khỏi thị trường khó hơn nhiều so với gia nhập. Người trẻ thất bại một lần thì nghĩa vụ kê khai, tiền phạt đeo theo nhiều năm; còn doanh nghiệp treo lại bị lợi dụng để mua bán hóa đơn. Trong khi đó dự thảo luật chưa có quy định về rút khỏi thị trường.
“Toss - một trong những ứng dụng tài chính lớn nhất của Hàn Quốc do một nha sĩ lập ra sau 8 lần khởi nghiệp thất bại. Nếu một lần đóng cửa doanh nghiệp mất hàng năm trời thì khó có ai có thể bước tiếp đến lần thứ hai”, ông Long nói, đề xuất cơ chế chấm dứt tự động với doanh nghiệp không còn hoạt động.
Doanh nghiệp 'sợ lớn'?
Chung mối quan tâm, đại biểu Phạm Anh Tuấn (đoàn Ninh Bình) bày tỏ, khi nhìn vào chu kỳ sinh trưởng một doanh nghiệp, có hai điểm nghẽn lớn.
Một là, doanh nghiệp sợ lớn ngay khi vượt qua ngưỡng tiêu chí của doanh nghiệp nhỏ và vừa. Toàn bộ các chính sách ưu đãi, hỗ trợ bị cắt đứt đột ngột tạo ra hiện tượng "vách đá chính sách" khiến nhiều doanh nghiệp chủ động giữ quy mô nhỏ, hoặc chia tách pháp nhân để tiếp tục được ưu đãi.
Điểm nghẽn thứ hai, là "chết" trên ngưỡng cửa thị trường. Doanh nghiệp dày công tạo ra sản phẩm tốt, có triển vọng mở rộng nhưng lại thiếu công cụ pháp lý và nguồn lực để nhân rộng sản xuất hàng loạt, dẫn đến việc sản phẩm đình trệ vì sao chép hoặc bán lại cho đối tác ngoại.
Để thực sự thúc đẩy doanh nghiệp bứt phá về quy mô và làm chủ công nghệ, đại biểu đề xuất bổ sung vào dự thảo hai nhóm chính sách.
Đầu tiên là thiết lập vùng đệm chuyển tiếp ưu đãi thuế khi doanh nghiệp vượt quy mô. Cụ thể, khi một doanh nghiệp vượt qua tiêu chuẩn doanh nghiệp vừa để lên doanh nghiệp lớn, luật cần cho phép áp dụng thời gian chuyển tiếp tối đa 3 năm liên tiếp kể từ năm tài chính đầu tiên vượt ngưỡng.
Cùng với đó, cần cơ chế giảm thuế theo bậc thang. Năm thứ nhất sau khi vượt ngưỡng, giữ 75% các ưu đãi về thuế thu nhập doanh nghiệp và các hỗ trợ về xúc tiến thương mại mà doanh nghiệp đang được hưởng theo diện vừa và nhỏ. Năm thứ hai giảm còn 50% và năm thứ ba giảm còn 25% trước khi chính thức áp dụng đầy đủ nghĩa vụ thuế như doanh nghiệp lớn bình thường từ năm thứ tư.
Ông Tuấn cũng đề xuất chính sách hỗ trợ phổ biến và thương mại hóa các sản phẩm tiềm năng - sản phẩm đã hoàn thiện nghiên cứu thử nghiệm, có tính mới, hàm lượng giá trị gia tăng cao và có khả năng sản xuất đại trà.
Theo đó, để hỗ trợ doanh nghiệp, cần cơ chế tài chính mồi và thế chấp bằng tài sản vô hình; hợp pháp hóa việc thế chấp quyền sở hữu công nghiệp; quy định rõ giá trị định giá của bằng sáng chế, giải pháp, kiểu dáng công nghiệp...
Cùng với đó, cần thẩm định nhanh quyền sở hữu trí tuệ để chiếm lĩnh thị trường. Tạo lập thị trường thông qua mua sắm công và kiểm chuẩn dùng chung. Dành một tỷ lệ mua sắm công cho sản phẩm đổi mới sáng tạo….
