Hội nhóm 200.000 thành viên và khoảng trống của mỗi đứa trẻ

Nếu con cái không còn yêu cha mẹ... thì sao?

Những câu chuyện xoay quanh hội nhóm này trên mạng xã hội cho thấy phía sau câu nói “ghét bố mẹ” không chỉ là sự chống đối hay lời than phiền nhất thời, mà có thể là những tổn thương, ấm ức trẻ chưa biết chia sẻ cùng ai. Với nhiều phụ huynh, đây cũng là thời điểm để nhìn lại cách con đang cảm nhận về mối quan hệ trong gia đình.

Là thành viên của nhóm Con ghét bố mẹ từ khi nhóm mới có vài chục nghìn thành viên, chị Nguyệt Nga (Hà Đông, Hà Nội), có con học lớp 11 cho biết chị tham gia vì tò mò và muốn hiểu thêm tâm lý trẻ ở tuổi dậy thì, đặc biệt là con gái.

“Thời gian đầu, nhóm có nhiều chia sẻ chân thật về những tổn thương, ấm ức trong gia đình. Có em viết về hoàn cảnh khó khăn, mất mát; cũng có em tìm nơi trút giận khi cảm thấy không được cha mẹ lắng nghe. Với tôi, nhóm giống như một cánh cửa để phụ huynh nhìn vào và hiểu hơn con mình đang nghĩ gì”, chị Nguyệt Nga nói.

Tuy nhiên, khi nhóm đông thành viên, những chia sẻ này ngày càng nhận nhiều phản hồi tiêu cực. Trẻ bị gọi là “vô ơn”, “bất hiếu”, thậm chí phải tiếp nhận những lời lẽ nặng nề khi đang tổn thương.

“Các bạn trẻ đang bơ vơ trên mạng mà lại gặp thêm những comment như vậy thì rất nguy hiểm. Các bạn xem nhiều, đọc nhiều, rồi dễ vận mình vào những thứ tiêu cực. Suy nghĩ chưa tới mà tiếp tục nhận những lời tiêu cực thì rất dễ bị ảnh hưởng”, chị Nguyệt Nga chia sẻ.

Chị cho rằng cha mẹ không nên vội nổi giận khi phát hiện con tìm đến những hội nhóm như vậy. Theo chị, để con trưởng thành lành mạnh, cha mẹ cần giảm bớt kỳ vọng, đồng thời dành thời gian quan tâm, lắng nghe và đồng hành cùng con.

Khác với chị Nguyệt Nga, chị Minh Ngọc (Vĩnh Hưng, Hà Nội) có con trai học lớp 10 lại trực tiếp nghe câu nói “con ghét bố mẹ” từ con trai. Sự việc xảy ra khi con trai chị đang học lớp 9, sau một lần không ngoan và bị bố đánh, cậu bé mang theo sự ấm ức lên phòng, nhìn bố với ánh mắt tức giận, thậm chí có phần thù hằn. Khi mẹ hỏi chuyện, con nói “con ghét ba”, rồi hỏi nếu bố đánh thì mình có thể đánh lại hay không.

“Lúc đó tôi khá choáng khi nghe con nói như vậy. Tôi phải ngồi phân tích rất kỹ để con hiểu rằng dù tức giận hay tổn thương thì cũng không thể dùng bạo lực đáp trả bố. Sau đó con khóc”, chị Minh Ngọc kể.

Theo chị, những thay đổi về tâm sinh lý ở tuổi dậy thì có thể khiến cảm xúc của trẻ trở nên mạnh mẽ hơn. Vì vậy, thay vì chỉ chú ý đến câu nói “ghét bố mẹ”, người lớn cần tìm hiểu điều gì đang nằm phía sau sự tức giận ấy.

Từ trải nghiệm bản thân, vợ chồng chị cũng từng phải nhìn lại cách đồng hành khi con gái học lớp 6 cảm thấy bố chỉ quan tâm đến anh trai. “Chúng tôi nhận ra cả ba và mẹ đều phải đồng hành với con. Nhiều khi sự quan tâm rất đơn giản, như cùng con xem một món đồ con thích, hỏi vì sao con thích. Những việc nhỏ như vậy giúp bố và con có thêm thời gian trò chuyện, để con không cảm thấy lạc lõng giữa cha mẹ”, chị Minh Ngọc chia sẻ.

Khi nhà không còn là nơi "an toàn"

Phía sau câu nói “ghét bố mẹ” ở trẻ có thể là một khoảng trống trong mối quan hệ gia đình, mà trước hết là sự mất kết nối, thiếu lắng nghe và thấu hiểu.

Chuyên gia tư vấn tâm lý Cao Quốc Tuấn - đại diện Văn phòng Mặt trời - Long Biên, cho rằng khi con mắc lỗi hoặc làm sai một việc gì đó, thay vì đánh giá câu chuyện, bố mẹ hay tập trung vào việc đánh giá, thậm chí đánh giá cả con người của con.

"Khi con điểm kém, phụ huynh chỉ nên tập trung vào chuyện điểm kém; con đi về muộn cần tìm hiểu vì sao con về muộn, để con có cơ hội giải thích. Không nên mặc định đi về muộn là hư rồi mắng con. Khi cha mẹ liên tục gán nhãn, phán xét thay vì tìm hiểu hành vi và cảm xúc phía sau, trẻ sẽ dần thu hẹp nhu cầu chia sẻ", ông Cao Quốc Tuấn nêu.

Khi trẻ chia sẻ với cha mẹ nhưng nhận lại phản ứng tiêu cực, theo thời gian nhu cầu tâm sự dần thu hẹp lại, kéo theo khoảng cách giữa cha mẹ và con cái ngày càng lớn. Việc trẻ tìm đến các hội nhóm trên mạng để giải tỏa cảm xúc có thể xuất phát từ sự thiếu hụt một môi trường an toàn về tâm lý trong gia đình. Khi gặp những người có hoàn cảnh hoặc cảm xúc tương đồng, trẻ dễ cảm thấy được đồng cảm và tìm thấy nơi để nói ra những điều khó chia sẻ trực tiếp với cha mẹ.

Tuy nhiên, nếu không gian này trở thành nơi công kích, phán xét, thậm chí cổ xúy cho sự thù ghét hoặc bạo lực, trẻ có thể tiếp tục bị tổn thương. Đặc biệt, khi một đứa trẻ liên tục thể hiện cảm xúc hoặc ý kiến nhưng bị công kích, trẻ có xu hướng khép mình và tìm kiếm một không gian khác.

Điều đáng lo là không gian mới chưa chắc an toàn hơn. “Nếu một nhóm trên Facebook không còn an toàn, con có thể chuyển sang một môi trường khác mà con cho rằng an toàn hơn. Nhưng vô tình, điều đó có thể đưa con đến những nơi còn thiếu an toàn hơn”, ông Cao Quốc Tuấn cảnh báo.

Từ góc độ gia đình, ông cho rằng dấu hiệu mất kết nối cần được nhận diện sớm. Một đứa trẻ về nhà không nói chuyện, hết giờ học chỉ lên phòng đóng cửa có thể cho thấy mối quan hệ giữa cha mẹ và con đang có vấn đề. Khi đó, việc tiếp tục trách mắng như “con hư”, “về không chào bố mẹ” chỉ khiến khoảng cách lớn hơn.

“Điều đầu tiên cha mẹ cần xây dựng là một môi trường an toàn, dựa trên sự lắng nghe, thấu hiểu và dành thời gian chất lượng cho con. Đó không chỉ là nghe bằng tai mà phải là lắng nghe tích cực, phản hồi tích cực, thay vì liên tục sử dụng ngôn từ tiêu cực rồi gán nhãn cho con”, ông Tuấn nói.

Theo ông, cha mẹ cần chuyển từ vị trí áp đặt sang đồng hành, thậm chí làm bạn với con. Những cuộc trò chuyện đơn giản về chuyện ở trường, sở thích hay các hoạt động con quan tâm có thể trở thành điểm bắt đầu để khôi phục kết nối.

“Muốn tiếp cận con thì trước hết phải đồng cảm với con. Gia đình phải là nơi an toàn nhất, nơi con biết rằng mình có thể nói ra mọi tâm sự và cha mẹ sẵn sàng lắng nghe”, chuyên gia tâm lý nhấn mạnh.

Các gia đình cần duy trì những khoảng thời gian chất lượng như cùng ăn uống, trò chuyện, sinh hoạt cuối tuần; xây dựng cách giao tiếp dân chủ, tôn trọng ý kiến của con trước khi phản biện. Cha mẹ cũng cần nhìn lại mối quan hệ giữa các thành viên trong gia đình, bởi vấn đề đôi khi không chỉ nằm ở trẻ.

Theo chuyên gia, bên cạnh gia đình, nhà trường cũng cần tham gia phòng ngừa từ sớm thông qua giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng an toàn số, cách tìm kiếm sự giúp đỡ và nhận diện những môi trường không an toàn.