Thực phẩm ‘bật công tắc’ minh bạch

Nỗi lo thực phẩm bẩn

Những thông tin về thịt heo giả thịt bò, giá đỗ, rau củ ngâm tẩm hóa chất hay các sản phẩm chế biến từ nguyên liệu không đảm bảo chất lượng… làm không ít người tiêu dùng tại TPHCM trở nên dè dặt khi mua thực phẩm.

Chị Kim Thoa (35 tuổi, ngụ phường Gò Vấp) cho biết, bản thân ngày càng thận trọng hơn mỗi khi lựa chọn thực phẩm cho gia đình. Theo chị, điều khiến người tiêu dùng lo lắng không chỉ nằm ở các chợ truyền thống. Ngay cả hệ thống phân phối hiện đại cũng từng bị cơ quan chức năng phát hiện nhập hàng từ các cơ sở không đảm bảo điều kiện.

“Bây giờ nhìn đâu cũng thấy nguy cơ. Đi chợ thì lo thực phẩm không rõ nguồn gốc, vào siêu thị cũng không hoàn toàn yên tâm vì vẫn có trường hợp vi phạm bị phát hiện”, chị Thoa chia sẻ.

Cùng tâm trạng đó, anh Vũ Văn Hoàng (ngụ phường Bình Trị Đông) từng tận dụng khoảng sân thượng nhỏ của gia đình để trồng rau mầm, cà chua, ổi và nuôi gà lấy trứng nhằm chủ động nguồn thực phẩm sạch. Tuy nhiên, việc “làm nông giữa phố” không kéo dài được lâu do thiếu thời gian chăm sóc, trong khi việc nuôi gia cầm gây ảnh hưởng đến hàng xóm.

“Tự trồng thì không đủ điều kiện duy trì lâu dài, còn đi mua ngoài chợ lại lo lắng về chất lượng. Những sản phẩm hữu cơ, organic có giá khá cao nên không phải gia đình nào cũng dễ tiếp cận”, anh Hoàng nói.

Thực tế tại nhiều chợ truyền thống cho thấy, phần lớn người tiêu dùng vẫn lựa chọn thực phẩm dựa trên sự quen biết hoặc lời giới thiệu của người bán. Rất ít khách hàng yêu cầu kiểm tra giấy tờ hay thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm trước khi quyết định mua hàng. Trong bối cảnh đó, nhu cầu được tiếp cận những sản phẩm có nguồn gốc minh bạch, có thể kiểm chứng thông tin đang ngày càng trở nên cấp thiết.

Thịt heo có “căn cước” ra chợ

Mới đây, tại chợ Tân Mỹ, mô hình quầy bán thịt heo thuộc chương trình “Tick xanh trách nhiệm” đã được đưa vào hoạt động thí điểm. Sản phẩm đều được gắn mã QR, người tiêu dùng có thể truy xuất toàn bộ thông tin liên quan chỉ bằng điện thoại thông minh.

Bà Lê Thị Hồng (63 tuổi, ngụ đường Nguyễn Thị Thập) cho biết, đây là lần đầu tiên được tiếp cận hình thức mua thịt có thể biết rõ nguồn gốc ngay tại chợ.

“Chỉ cần quét mã là biết heo được nuôi ở đâu, giết mổ khi nào, thời gian lưu hành ra sao. Cảm giác yên tâm hơn rất nhiều khi lựa chọn thực phẩm này cho gia đình”, bà Hồng nói.

Đáng chú ý, toàn bộ thịt heo tại các điểm bán có “tick xanh” tại chợ Tân Mỹ đều được giao dịch qua sàn giao dịch hàng hóa, có nguồn gốc rõ ràng và được kiểm soát chất lượng trước khi đến tay người tiêu dùng. Việc kết nối trực tiếp từ trang trại đến điểm bán góp phần tăng tính minh bạch của thị trường, giảm khâu trung gian và tối ưu giá bán, củng cố niềm tin của người mua.

Theo bà Nguyễn Thị Bé Ngoan, Chủ tịch UBND phường Tân Mỹ, địa phương sẽ tiếp tục đánh giá hiệu quả của mô hình để xem xét nhân rộng ra nhiều điểm bán khác trong thời gian tới, tạo điều kiện để người dân tiếp cận rộng rãi hơn với các sản phẩm thuộc chương trình “Tick xanh trách nhiệm”.

Ông Đào Hà Trung, Chủ tịch Hội Công nghệ cao TPHCM - đơn vị vận hành hệ thống quản lý chuỗi cung ứng thịt của thành phố cho biết, từ năm 2016 đến nay, hệ thống quản lý chuỗi cung ứng thịt heo từ trang trại đến bàn ăn của TPHCM đã được triển khai xuyên suốt dưới sự chủ trì của Sở An toàn thực phẩm TPHCM.

Ngay từ khi heo xuất chuồng, lực lượng thú y đã kiểm tra sức khỏe, đánh giá nguy cơ dịch bệnh và giám sát công tác tiêm phòng. Tại cơ sở giết mổ, quy trình kiểm tra tiếp tục được duy trì trước khi sản phẩm được phép lưu thông trên thị trường.

Theo ông Trung, thịt heo được giao dịch trên sàn hiện đáp ứng đồng thời ba yêu cầu quan trọng gồm bảo đảm an toàn dịch bệnh, bảo đảm an toàn thực phẩm và tăng tính công khai, minh bạch trong lưu thông hàng hóa. Mỗi phần thịt đều được gắn tem truy xuất.

Ông Nguyễn Minh Hùng, Phó trưởng Phòng Quản lý thương mại Sở Công Thương TPHCM cho biết, chương trình “Tick xanh trách nhiệm” hiện được triển khai chủ yếu tại 12 hệ thống bán lẻ, siêu thị và cửa hàng tiện lợi. Tuy nhiên, ngành chức năng đã nhận được nhiều đề xuất mở rộng mô hình ra các chợ truyền thống nhằm tiếp cận đông đảo người dân hơn.

Mở rộng truy xuất nhiều mặt hàng

Không chỉ dừng lại ở thịt heo, TPHCM đang hướng tới việc mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với nhiều nhóm thực phẩm thiết yếu khác.

Theo kế hoạch triển khai, áp dụng và quản lý hệ thống truy xuất nguồn gốc đối với thịt heo, thịt gia cầm và trứng gia cầm giai đoạn 2026-2030 vừa được UBND TPHCM ban hành, thành phố sẽ đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động truy xuất nguồn gốc, bảo đảm kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia.

Mục tiêu nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu truy xuất nguồn gốc mang tính hệ thống, công khai và minh bạch, qua đó tăng cường hiệu quả giám sát, hỗ trợ công tác quản lý chất lượng hàng hóa và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

UBND TPHCM cũng yêu cầu Sở Công Thương khẩn trương hoàn thiện việc triển khai thí điểm sàn giao dịch thịt heo, đồng thời nghiên cứu bổ sung các sản phẩm thịt gia cầm và trứng gia cầm tham gia giao dịch qua sàn.

Bên cạnh đó, thành phố giao các đơn vị liên quan nghiên cứu giải pháp đưa các sản phẩm đáp ứng tiêu chí truy xuất nguồn gốc và chương trình “Tick xanh trách nhiệm” vào hệ thống bếp ăn tập thể tại bệnh viện, trường học, khu công nghiệp và khu chế xuất.

Công tác kiểm tra đột xuất tại các kho bãi, điểm tập kết thịt và trứng cũng sẽ được tăng cường. Thành phố yêu cầu xử lý nghiêm các hành vi gian lận thương mại, làm giả tem truy xuất, giả mã QR hoặc kinh doanh sản phẩm không có thông tin truy xuất nguồn gốc theo quy định.

Đồng thời, các hệ thống siêu thị, cửa hàng tiện lợi và chợ đầu mối được yêu cầu chỉ tiếp nhận các sản phẩm thịt, trứng có đầy đủ thông tin về nguồn gốc và có thể truy xuất bằng công nghệ.