Đơn vị xuất bản mất đến 30% doanh thu vì sách lậu
Cùng sự phát triển của môi trường số, tình trạng vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản đang có xu hướng chuyển dịch mạnh từ sách in truyền thống sang môi trường mạng với mức độ ngày càng tinh vi và phức tạp hơn.
Theo báo cáo của Cục Xuất bản, in và phát hành, các số liệu khảo sát năm 2023 cho thấy vi phạm bản quyền trong lĩnh vực xuất bản trên không gian mạng không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn là vấn đề về chứng cứ, phối hợp xử lý và trách nhiệm của nền tảng trung gian.
Tại Hội nghị quán triệt, triển khai các giải pháp thực hiện theo chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Công điện số 38/CĐ-TTg trong hoạt động xuất bản/phát hành xuất bản phẩm điện tử, ông Nguyễn Ngọc Bảo - Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành - cho biết các đối tượng tận dụng mạng xã hội, fanpage, ứng dụng di động, nền tảng xuyên biên giới và sàn thương mại điện tử để phát tán hoặc kinh doanh sách lậu.
Về thủ đoạn, các tài khoản ẩn danh trên mạng xã hội không chỉ đăng tải, chia sẻ tệp điện tử trái phép mà còn tổ chức phát sóng trực tiếp để đọc toàn bộ nội dung sách, hoặc thực hiện hình thức “review” nhưng thực chất là công bố toàn bộ nội dung xuất bản phẩm.
Báo cáo tham khảo từ Hội Xuất bản Việt Nam và các cơ quan quản lý cho thấy, tính đến đầu năm 2026, tỷ lệ xuất bản phẩm bị xâm phạm bản quyền dưới nhiều hình thức khác nhau ở mức rất cao. Ước tính, ngành nội dung số tại Việt Nam, trong đó có lĩnh vực xuất bản số, thiệt hại khoảng 7.000 tỷ đồng mỗi năm do tình trạng vi phạm bản quyền trên môi trường số.
Một số đơn vị cho biết doanh thu có thể giảm từ 20-30% do tình trạng phát tán trái phép xuất bản phẩm điện tử trên môi trường mạng.
'Vết thương' của doanh nghiệp
Tại hội nghị, đại diện Công ty Cổ phần Sách điện tử Waka chia sẻ một số trường hợp đấu tranh với hành vi vi phạm bản quyền trên môi trường số, từ đó nêu ra bài học kinh nghiệm.
Trường hợp thứ nhất, một số bộ truyện được phát hành độc quyền trên nền tảng Waka.vn đã bị sao chép toàn bộ và đăng tải trái phép trên YouTube. Sau khi phát hiện hành vi vi phạm, công ty chủ động thông báo tới chủ sở hữu kênh vi phạm, đồng thời thực hiện báo cáo vi phạm bản quyền theo cơ chế xử lý của YouTube. Nội dung vi phạm sau đó đã được gỡ bỏ trong thời gian ngắn.
Trường hợp khác, một website đọc truyện miễn phí đã sử dụng trái phép tên tác phẩm, ảnh bìa và phần tóm tắt nội dung được đăng tải trên Waka.vn để tạo lưu lượng truy cập thông qua công cụ tìm kiếm (SEO), sau đó điều hướng người dùng sang nội dung vi phạm bản quyền.
Waka đã thực hiện gửi yêu cầu xử lý vi phạm, nhưng do website đặt máy chủ ở nước ngoài nên quá trình xử lý kéo dài, hiệu quả ngăn chặn chưa triệt để.
Qua các vụ việc thực tiễn, đơn vị này nhấn mạnh việc xử lý hành vi xâm phạm bản quyền trên môi trường số, đặc biệt là các vi phạm xuyên biên giới, đòi hỏi cơ chế phối hợp nhanh chóng và hiệu quả giữa doanh nghiệp, cơ quan quản lý nhà nước và các nền tảng trung gian.
Ông Đỗ Như Quách - CEO Vietec Corp - nhắc lại ''vết thương'' của doanh nghiệp khi thực hiện chương trình giúp trẻ từ 3-6 tuổi làm quen với tiếng Anh chuẩn quốc tế, nhưng các nội dung đã bị sao chép hoặc đánh cắp ý tưởng, sau đó bị lan truyền phi pháp, làm giảm nhu cầu sử dụng nội dung có bản quyền của nhiều người.
Từ thực trạng đó, đại diện các doanh nghiệp đề xuất Hội Xuất bản Việt Nam nghiên cứu thành lập Trung tâm Bản quyền trong lĩnh vực xuất bản nhằm hỗ trợ xác minh quyền, truy xuất nguồn gốc và phối hợp hỗ trợ xử lý vi phạm. Đồng thời, xây dựng cơ chế phối hợp giữa Hội Xuất bản Việt Nam, nhà xuất bản, nhà in, đơn vị phát hành, nền tảng số và tác giả trong việc xác lập dữ liệu quyền, truy xuất nguồn gốc và xử lý vi phạm.
Bà Ngô Thị Ly - đại diện Công ty Cổ phần sách Alpha - đề xuất xây dựng cơ chế “thông báo và gỡ bỏ” đối với nội dung vi phạm bản quyền trên môi trường số theo hướng rút ngắn thời gian xử lý, tăng trách nhiệm phối hợp của nền tảng số.
Theo ông Nguyễn Ngọc Bảo - Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, in và phát hành - để triển khai hiệu quả Công điện số 38/CĐ-TTg, ngành xuất bản cần tiếp tục đầu tư, phát triển nền tảng công nghệ bảo vệ bản quyền số; Thúc đẩy các giải pháp “make in Vietnam” phục vụ quản trị dữ liệu và truy vết vi phạm.
Đồng thời, tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành giữa cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan an ninh mạng, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp viễn thông và các nền tảng trung gian nhằm phát hiện nhanh, xử lý nhanh vi phạm trên môi trường số.
