“Con ghét bố mẹ” dễ khiến người lớn giật mình, thậm chí nổi giận. Nhiều năm chăm sóc, lo lắng cho con, chữ “ghét” có thể được nghe như sự phủ nhận. Nhưng sau lời trách móc còn là những đứa trẻ muốn được giải thích, được tự lựa chọn, được buồn mà không lập tức bị "luận tội".
Quá đau lòng
Sáng 1/10, hội nhóm đạt khoảng 270.000 thành viên. Ngày 28/9, con số mới hơn 40.000. Trong khoảng ba ngày, nhóm tăng thêm 230.000 người, quy mô gấp bảy lần.
Khoảng 270.000 thành viên có người tò mò, có phụ huynh muốn hiểu con. Theo PV Tiền Phong ghi nhận khoảng năm phút lại xuất hiện một bài đăng tranh luận mới.
Nội dung đã vượt khỏi những lời con cái trách bố mẹ. Có phụ huynh kể nỗi buồn của mình, có người trách thế hệ trẻ, có những cuộc đôi co giữa các thành viên vốn không biết nhau ngoài đời.
Lời tâm sự về áp lực học tập có thể nhận được sự an ủi, nhưng cũng có thể kéo theo lời phán xét vô ơn, bất hiếu. Những người tự giới thiệu đã làm cha mẹ bước vào tranh luận với trải nghiệm nuôi con của mình.
Người trẻ đáp lại bằng những tổn thương họ cho rằng người lớn chưa chịu nhìn nhận. Càng nhiều người tham gia, câu chuyện ban đầu càng dễ bị khuất sau cuộc phân xử ai đúng, ai sai.
Điều khiến người đọc đau lòng vì thế không chỉ là cái tên nhóm. Đó còn là khả năng đứa trẻ vừa thử nói ra điều khó nói đã gặp lại phản ứng khiến mình im lặng ở nhà. Người lớn vào để tìm hiểu con, nhưng nếu vội trách mắng, khoảng cách ấy có thể tiếp tục được kéo dài trên mạng.
Phụ huynh cũng có nỗi buồn cần được nghe. Việc chăm sóc, nuôi dạy con đi cùng nhiều lo toan, có những hy sinh con chưa hiểu hết. Vì vậy, bắt gặp lời trách móc, người lớn dễ muốn kể ngay mình đã vất vả thế nào.
Nhưng khi hai bên cùng chờ người kia thừa nhận nỗi đau của mình, cuộc trò chuyện rất dễ trở thành cuộc tính xem ai đã chịu đựng nhiều hơn.
Không phải tâm sự nào cũng đủ bối cảnh để người ngoài đánh giá. Nhưng phía sau bài đăng có thể là chuyện người viết đã không biết kể với ai. Đọc bằng sự thương cảm không buộc cha mẹ phải đồng ý với mọi lời trách móc. Nó cho người lớn thêm khoảng dừng trước khi đáp trả, để nghĩ xem con đang giận điều gì, và mình đã từng nghe con nói hết câu hay chưa.
Người làm cha mẹ cũng từng đi qua tuổi trẻ, từng buồn vì bị hiểu sai, từng muốn nói mà không biết bắt đầu từ đâu. Nhớ lại những năm tháng có thể giúp họ đến gần hơn với cảm xúc của con.
Sau sự bàng hoàng trước tên nhóm, điều đáng ở lại lâu hơn có lẽ là câu hỏi: vì sao có những chuyện con nói được với hàng nghìn người lạ, nhưng chưa nói được với người sống cùng mình?
Có thể yêu cha mẹ mà vẫn buồn, giận
Nhà nghiên cứu văn hóa Ngô Hương Giang cho biết ông theo dõi hội nhóm từ những ngày đầu, một phần vì hai con đều ở tuổi vị thành niên và sử dụng điện thoại thông minh. Ông quan tâm đến những gì trẻ tiếp xúc trong khi cha mẹ khó kiểm soát mọi việc, đặc biệt trên không gian mạng.
Ít nhất bốn luồng nội dung xuất hiện, từ người trẻ kể sự bức xúc, cảm giác cha mẹ thiếu quan tâm hoặc không dành đủ thời gian cho con, phụ huynh khuyên bảo, thậm chí phê phán cách ứng xử của người trẻ, thành viên tranh luận về sự áp đặt, khác biệt trong tiêu chuẩn sống và khoảng cách thế hệ cùng những bài chia sẻ cách ứng xử với cha mẹ.
Câu chuyện riêng tư nhanh chóng trở thành cuộc tranh luận tập thể. Có những bình luận cực đoan, kích động hoặc hướng người trẻ tới cách giải quyết xung đột thiếu an toàn.
TS. tâm lý Đào Lê Hòa An - Chủ nhiệm chương trình Tâm lý học, Đại học Victoria Thái Bình Dương - cho rằng sức hút của cộng đồng trước hết phản ánh nhu cầu được thừa nhận cảm xúc.
Cha mẹ thường thể hiện tình yêu bằng chăm sóc, kỳ vọng và định hướng, con cái muốn được lắng nghe, tôn trọng và có quyền tự quyết. Khi hai nhu cầu không gặp nhau, những bất đồng nhỏ có thể tích tụ thành cảm giác tổn thương và xa cách.
Cha mẹ nghĩ mình đang lo cho tương lai của con, trong khi con cảm thấy lựa chọn của mình chưa được xem xét.
Việc người trẻ tìm đến mạng xã hội để nói về gia đình không đồng nghĩa tất cả thành viên đều có mâu thuẫn nghiêm trọng với cha mẹ.
Tuy nhiên, việc một đứa trẻ lựa chọn tâm sự với người xa lạ thay vì người thân vẫn là tín hiệu đáng để cha mẹ suy nghĩ.
TS. Đào Lê Hòa An cho rằng điều cần thay đổi không phải giá trị hiếu thảo, mà là cách hiểu về giá trị này. Một đứa trẻ có thể yêu thương, kính trọng cha mẹ nhưng vẫn có quyền buồn, giận và bất đồng. Ranh giới nằm ở hành vi.
Trẻ có quyền tức giận, nhưng không có nghĩa mọi hành vi xuất phát từ cơn giận đều được chấp nhận.
“Cha mẹ không cần lựa chọn giữa yêu thương và kỷ luật, bởi giáo dục hiệu quả cần cả hai. Yêu thương giúp con cảm thấy an toàn, còn nguyên tắc giúp con học cách tự chủ và chịu trách nhiệm. Và quan trọng hơn, mục tiêu của giáo dục không phải là tạo ra một đứa trẻ luôn biết nghe lời, mà là nuôi dưỡng một con người biết suy nghĩ độc lập, tôn trọng người khác và có trách nhiệm với lựa chọn của mình”, TS. Đào Lê Hòa An chia sẻ.
Cha mẹ cần trở về với con
Cha mẹ vào nhóm có thể biết thêm những điều người trẻ khó nói. Tuy nhiên, nơi đem lại cảm giác được đồng cảm cũng có thể chứa những lời khuyên thiếu cân nhắc. Một bình luận tán thành chưa chắc giúp người đang tổn thương tìm được cách giải quyết phù hợp.
Từ góc độ nghiên cứu văn hóa, ông Ngô Hương Giang nhìn nhận những nhóm đông người trên mạng thường thu hút thành viên vì tò mò. Nhưng nếu xuất hiện cá nhân có chủ đích kích động, lôi kéo hoặc hướng thành viên sang những nhóm khác, câu chuyện sẽ phức tạp hơn.
Ông đặc biệt lưu ý nguy cơ người trẻ đang bức xúc trở thành đối tượng dễ bị tác động tâm lý. Từ chia sẻ, sự cộng hưởng cảm xúc có thể dẫn đến tâm lý đối đầu, trong những trường hợp xấu hơn, cá nhân có thể bị một nhóm người thao túng.
Sự bùng nổ của hội nhóm cũng cho thấy mạng xã hội đang trở thành nơi người trẻ tìm kiếm lời giải cho những vấn đề trước đây chủ yếu được giải quyết trong gia đình. Nếu cha mẹ chỉ phản ứng bằng cách tìm tài khoản của con, yêu cầu con rời nhóm hoặc cấm sử dụng mạng xã hội, vấn đề có thể không biến mất.
Việc ngăn chặn các nội dung có dấu hiệu vi phạm là cần thiết, nhưng không nên chỉ dựa vào tư duy “không kiểm soát được thì cấm”.
Giải pháp cần đi cùng tuyên truyền, phát hiện sớm và giáo dục. Gia đình vẫn là tuyến đầu, nhà trường cần trang bị kỹ năng nhận diện thông tin và tác động tâm lý trên mạng, cơ quan chức năng cần có phương án phát hiện, ngăn chặn cộng đồng thực sự có dấu hiệu kích động hoặc tổ chức hành vi nguy hiểm.
Với cha mẹ, điều khó nhất sau khi đọc có lẽ là trở về với câu chuyện của chính mình. Có thể con không ở trong nhóm, không viết một dòng nào, nhưng những lời kể của người khác vẫn gợi ra điều lâu nay hai bên chưa nói được với nhau.
Khi người lớn sẵn lòng nghe cả những điều khiến mình buồn, con mới có thêm cơ hội nói thật.
