Chiều 1/10, trao đổi với Tiền Phong, ông Phạm Phú Ngọc, Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa Thế giới Hội An, cho biết phương án khai quật con tàu cổ phát lộ tại biển Hội An đã được trình UBND thành phố Đà Nẵng.
“Phương án khai quật hiện đã được trình UBND thành phố và đang chờ thẩm định, quyết định. Phương án bao gồm các bước trục vớt, di chuyển và đưa con tàu về bảo quản. Do vị trí con tàu nằm gần khu vực đang triển khai dự án kè biển, hiện con tàu đã bị lấp nên thời gian dự kiến khai quật phải chờ sang năm 2027.”
Trước đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT&DL) thống nhất hình thức khai quật khẩn cấp tàu cổ phát lộ tại khu vực ven biển Hội An, đoạn qua phường Hội An Tây.
Theo Bộ VH-TT&DL, vị trí con tàu nằm tại khu vực bãi biển công cộng, phía sau phạm vi hoạt động của một khu nghỉ dưỡng. Do điều kiện thực tế, phương án bảo tồn và phát huy giá trị di vật ngay tại nơi phát hiện được đánh giá không khả thi.
Đáng chú ý, khu vực phát hiện tàu cổ cũng đang triển khai dự án kè chống xói lở bảo vệ bờ biển Hội An. Nếu không được khai quật khảo cổ kịp thời, di vật có nguy cơ bị xâm hại và chịu tác động tiêu cực trong quá trình thi công công trình.
Do đó, Bộ đề nghị Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng báo cáo UBND thành phố xem xét cho phép phối hợp với các cơ quan chuyên môn thực hiện khai quật khẩn cấp tại khu vực phát hiện di vật tàu ở ven biển phường Hội An Tây theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa và các quy định liên quan.
Bộ cũng đề nghị nghiên cứu phương án sau khai quật, trong đó tính đến việc di chuyển và bảo quản để bảo đảm tính khả thi.
Gần 3 năm 'trồi lên, chìm xuống' của con tàu cổ ở biển Hội An
Con tàu gỗ cổ được người dân phát hiện vào sáng 26/12/2023, khi phần khung tàu lộ ra dưới lớp cát sát mép nước trên bãi biển Hội An.
Thời điểm đó, phần thân tàu lộ thiên dài khoảng 15 m, rộng khoảng 3 m, hệ thống khung gỗ còn tương đối nguyên vẹn.
Từ lần phát hiện đầu tiên, con tàu nhiều lần thay đổi trạng thái "trồi lên, chìm xuống". Sau khi lộ ra cuối tháng 12/2023, tàu bị sóng và cát vùi lấp, rồi tiếp tục phát lộ trở lại vào khoảng tháng 2/2024 trước khi biến mất dưới lớp cát.
Đầu tháng 11/2025, sau bão số 13, con tàu lại trồi lên, lần này hiện rõ gần như toàn bộ hình hài. Những hình ảnh tại thời điểm đó cho thấy nhiều cấu kiện của con tàu lộ rõ trên bãi biển.
Cuối tháng 7/2026, phần khung tàu tiếp tục phát lộ sau những đợt sóng lớn. Con tàu vẫn nằm tại vị trí được phát hiện gần 3 năm trước. Phần gỗ lộ thiên thời điểm này có dấu hiệu xuống cấp do tác động của thời tiết và môi trường biển, nhiều cấu kiện gỗ phủ kín rêu xanh.
Trong năm 2024, Trung tâm Quản lý bảo tồn di sản văn hóa Hội An phối hợp với Bảo tàng Quảng Nam (nay là Bảo tàng Đà Nẵng) cùng các đơn vị liên quan tiến hành khảo sát chuyên sâu nhằm xác định đặc điểm, cấu trúc và niên đại con tàu.
Kết quả nghiên cứu ban đầu cho thấy đây là con tàu có kích thước lớn, mang nhiều đặc trưng của tàu thuyền truyền thống Đông Nam Á, với kết cấu có sống mũi và nhiều lớp ván be.
Các nhà nghiên cứu xác định phần giang tàu được làm từ gỗ bằng lăng (săng lẻ), trong khi ván be sử dụng gỗ kiền kiền.
Dựa trên cấu trúc, kỹ thuật đóng tàu và vật liệu sử dụng, các chuyên gia nhận định con tàu cổ phát hiện tại bờ biển Hội An nhiều khả năng có niên đại khoảng thế kỷ XIV-XVI.
Con tàu được kỳ vọng cung cấp thêm những tư liệu quý về lịch sử hàng hải và hoạt động giao thương trên tuyến biển quốc tế qua Hội An trong quá khứ.
