Có những người dành cả đời để theo đuổi một lĩnh vực. Nguyễn Lộc thì dường như đi theo một cách khác. Ông bắt đầu học accordion khi 40 tuổi, học piano ở tuổi 50 và đến ngoài 70 tuổi mới thực sự bước vào hội họa.
Với ông, tuổi tác không phải chiếc đồng hồ đếm ngược những điều có thể làm, mà chỉ là một dấu mốc trên hành trình khám phá.
“Việc học của tôi như là một sở thích, nên không có gì là muộn”, Nguyễn Lộc chia sẻ.
Không qua một trường lớp mỹ thuật chính quy, ông tự học vẽ bằng sách, phim ảnh và những bài hướng dẫn trên mạng. Cứ thế, từng ngày, ông thực hành và tìm cách đưa những hình ảnh về biển, những sinh vật dưới nước và thế giới mà ông tưởng tượng lên mặt toan.
Hành trình ấy dẫn tới triển lãm cá nhân “Từ Biển Sâu - Into the Ocean”, diễn ra từ ngày 17 đến 25/10 tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM.
Nếu đứng dưới đáy biển, ta sẽ nhìn thấy gì?
Đây là câu hỏi làm nên điểm nhìn riêng trong tranh của Nguyễn Lộc.
Biển trong đời sống thường được nhìn từ bờ. Người ta nhìn thấy mặt nước, những con sóng, đường chân trời và ánh sáng. Còn trong tranh Nguyễn Lộc, người xem được đặt vào một vị trí khác: ở dưới đáy biển và nhìn ngược lên.
Từ điểm nhìn ấy, đại dương không còn là một mặt phẳng xanh bất tận.
Nó trở thành một thế giới nhiều tầng. Ở tầng nước cạn, ánh sáng còn rực rỡ. Càng xuống sâu, màu sắc thay đổi, không gian trở nên tĩnh lặng và những sinh vật biển hiện ra với những hình dáng kỳ thú.
Người họa sĩ không chỉ quan sát chúng như những đối tượng của tự nhiên. Ông tưởng tượng mình đang sống trong thế giới ấy.
Ở đó có lãnh thổ, có cạnh tranh, có ngụy trang, có cộng sinh và nương tựa. Mỗi sinh vật tìm cho mình một cách tồn tại, giống như cách con người tìm vị trí của mình giữa một thế giới rộng lớn.
Vì thế, câu hỏi “Bạn là con cá nào trong này?” trở thành một cách kéo người xem bước vào tranh.
Từ một người đứng ngoài quan sát, người xem trở thành một phần của thế giới dưới nước. Và khi ấy, câu chuyện về đại dương cũng có thể trở thành câu chuyện về chính con người.
Từ Cần Giờ đến những tầng biển sâu
Cảm hứng của Nguyễn Lộc không đến từ một đại dương xa xôi nào. Đó là Cần Giờ, vùng đất cách trung tâm TPHCM hơn 50 km, nơi ông dành phần lớn thời gian để sống và vẽ.
Rời khỏi nhịp sống náo nhiệt của đô thị, ông tìm thấy ở Cần Giờ một không gian khác: sông nước, rừng đước, những dòng chảy và vùng cửa biển. Cây đước đặc biệt thu hút ông. Những bộ rễ lớn đan vào nhau, bám sâu trong bùn, nửa chìm nửa nổi giữa vùng nước ngập mặn trở thành một hình ảnh quen thuộc trong tranh.
Có tác phẩm ông tưởng tượng Cần Giờ vào lúc 3 giờ sáng, nhưng không nhìn từ trên cao hay từ bờ biển. Ông đặt mình dưới đáy nước, nhìn lên những tầng không gian phía trên. Đó cũng là cách ông tìm kiếm chiều sâu cho hội họa của mình.
Tác phẩm “Khởi nguồn” được ông dành tặng Cần Giờ như một lời tri ân vùng đất đã đem lại cho ông không chỉ chất liệu sáng tác mà còn sự bình yên.
Phía sau vẻ đẹp của đại dương
Nếu chỉ nhìn vào màu sắc và những sinh vật kỳ thú, tranh của Nguyễn Lộc có thể đưa người xem vào một thế giới đầy mê hoặc. Nhưng phía sau vẻ đẹp ấy còn có một lớp nghĩa khác.
Triển lãm “Từ Biển Sâu - Into the Ocean” diễn ra từ ngày 17 đến 25/10/2026, từ 8h đến 17h, tại Bảo tàng Mỹ thuật TPHCM, số 97 Phó Đức Chính, phường Bến Thành, TPHCM.
Trong các tầng nước xuất hiện dấu vết của những tác động từ con người: rác thải, băng tan… Những chi tiết ấy không được đẩy lên thành một lời cảnh báo gay gắt. Chúng tồn tại giữa ánh sáng, cây cối và các sinh vật biển, như một phần của thế giới hiện tại.
Cách kể chuyện ấy khiến thông điệp môi trường không trở thành một bài diễn thuyết. Người xem tự đặt câu hỏi: Con người đang nhận được bao nhiêu từ biển và đã trả lại cho biển những gì?
Đại dương cung cấp nguồn thực phẩm, nước, không khí và nhiều điều kiện thiết yếu cho sự sống. Nhưng vẻ đẹp ấy không phải là thứ bất biến. Nó có thể bị tổn thương bởi chính những hoạt động của con người.
Nguyễn Lộc không đưa ra câu trả lời. Ông để những khoảng sáng, khoảng tối và những hình hài dưới biển làm công việc đó.
Không có thời điểm “đúng chuẩn” cho một khởi đầu
Có lẽ điều đáng chú ý nhất ở “Từ Biển Sâu” không chỉ nằm ở đại dương được tái hiện trên những mặt toan. Đó còn là câu chuyện về một người đàn ông luôn tìm thấy những điều mới mẻ để khám phá ở mỗi chặng đường đời. Với ông, học một điều mới không nhất thiết phải bắt đầu ở một độ tuổi “đúng chuẩn”.
Chuyến đi xuống đáy biển trong tranh vì thế cũng là một chuyến đi vào bên trong chính mình: càng đi sâu, thế giới càng trở nên tĩnh lặng; càng ở trong bóng tối, con người càng nhận ra giá trị của ánh sáng.
Và ánh sáng ấy, trong câu chuyện của Nguyễn Lộc, không chỉ là ánh sáng của mặt trời xuyên qua nước biển.
Đó còn là ánh sáng của sự tò mò, của niềm ham học và của một khởi đầu không chịu khuất phục trước tuổi tác.
