Mấy ngày nay, nhiều cha mẹ nháo nhào, giật mình trước sự lớn mạnh từng ngày của một hội nhóm trên Facebook có cái tên Con ghét bố mẹ. Một group từ vài nghìn thành viên bỗng tăng lên hàng chục nghìn, rồi hàng trăm nghìn thành viên chỉ trong một thời gian rất ngắn.
Người ta bắt đầu hỏi nhau: Chuyện gì đang xảy ra với những đứa trẻ của chúng ta vậy? Tại sao chúng lại có thể công khai nói rằng chúng ghét chính bố mẹ mình? Có phải trẻ con bây giờ ích kỷ hơn, vô ơn hơn, dễ tổn thương hơn? Có phải chúng ta đã nuôi một thế hệ chỉ biết đòi hỏi quyền được tự do mà quên mất trách nhiệm với gia đình?
Nghe chữ 'ghét' bằng tất cả lòng tự ái của người lớn
Tôi đọc những câu hỏi ấy nhưng đầu lại cứ nghĩ về một câu hỏi khác: Nếu con chúng ta cũng đang có mặt trong group ấy?
Nói thật lòng đi, chúng ta ngày xưa đôi khi cũng… ghét bố mẹ mình đấy chứ, phải không? Nhưng sự "ghét" của một đứa trẻ chưa chắc đã thực sự là không còn yêu cha mẹ nữa. Ta ngày xưa cũng vậy.
Ghét vì mẹ cứ bắt làm cái này, bố cứ ép làm cái kia. Ghét vì mẹ luôn so sánh mình với bạn của mình. Ghét vì những lời nói khó nghe của mẹ, những cơn nổi giận vô cớ của bố, nhiều nhất vẫn là những câu nói đau lòng thể hiện việc bố mẹ không tin ở mình.
Cha mẹ từng là đứa trẻ nhưng khi làm cha mẹ, chúng ta lại quên mất mình từng là trẻ con. Chúng ta chỉ nhớ mình đã nuôi con vất vả thế nào, đã thức bao đêm, đã kiếm bao nhiêu tiền, đã hy sinh bao nhiêu thứ, nhưng lại quên mất cái cảm giác của một đứa trẻ khi bị mẹ mắng oan, khi bị bố so sánh, khi muốn giải thích mà người lớn không chịu nghe thêm một câu nào.
Vì quên nên chúng ta mới dễ bị tổn thương chỉ bởi một cái tên Con ghét bố mẹ. Chưa cần đọc những gì bên trong, nhiều cha mẹ đã thấy mình… trọng thương rồi.
Nhưng nếu một ngày chúng ta phát hiện con mình thật sự có mặt trong group ấy thì sao? Tôi nghĩ phản ứng đầu tiên của rất nhiều cha mẹ sẽ là mở điện thoại của con, tìm xem con đã viết gì, nói gì về bố mẹ, kể chuyện gia đình cho ai, ai đã xúi con, ai đang nói xấu mình.
Chúng ta sẽ muốn biết bằng chứng. Chúng ta sẽ muốn biết con đã phản bội niềm tin của mình đến đâu. Và rất có thể chúng ta sẽ lập tức nổi giận: Tại sao con ghét bố mẹ?.
Nhưng từ từ đã tôi lại muốn chúng ta dừng lại một chút trước câu hỏi ấy. Con ở trong group Con ghét bố mẹ chưa chắc đã có nghĩa là con ghét bố mẹ. Một đứa trẻ có thể vào đó chỉ vì tò mò, vì muốn đọc những câu chuyện giống mình, vì muốn tìm một nơi có những người hiểu cảm xúc của mình, thậm chí chỉ vì một người bạn rủ vào.
Ngay cả khi con có đăng một bài rất giận dữ, đó cũng chỉ là một lát cắt của cảm xúc tại một thời điểm, không phải toàn bộ con người và cũng không phải toàn bộ sự thật của một gia đình.
Điều đáng quan tâm hơn câu hỏi "Con đã viết gì về bố mẹ?" có lẽ là câu hỏi: Có điều gì con muốn nói với bố mẹ mà lại phải tìm đến những người xa lạ mới dám nói?
Chúng ta, các bậc làm cha mẹ, khi nghe: Con ghét bố mẹ thì lập tức chỉ thấy rõ nhất chữ “ghét”. Mà quên mất rằng đằng sau chữ ghét ấy đôi khi là một câu rất khác. Con giận mẹ, hoặc "con thấy mẹ không hiểu con...".
Và đôi khi, là một câu mà trẻ không biết cách nói: Con muốn bố mẹ nhìn thấy những gì con đã nỗ lực. Chúng ta hay quên rằng trẻ con không có vốn từ cảm xúc phong phú như người lớn.
Một người trưởng thành có thể nói: Tôi cảm thấy bị kiểm soát. Tôi cảm thấy bị phủ nhận. Tôi cảm thấy mình không được tôn trọng. Tôi cảm thấy thất vọng vì kỳ vọng của cha mẹ”. Một đứa trẻ 13, 14, 16 tuổi có khi chỉ biết gom tất cả những cảm xúc ấy vào một từ rất mạnh - "ghét”.
Và chúng ta lại nghe chữ “ghét” ấy bằng tất cả lòng tự ái của một người lớn.
Đau lòng thay, nhiều cha mẹ vừa nghe tiếng “ghét” ấy đã phản đòn con cái ngay bằng quyền lực của cha mẹ.
Ta cấm con được ghét ta. Ta không thấy cái đau của con mà chỉ thấy cái đau của ta. Ta không nghe thêm câu giải thích nào nữa vì lòng ta đã có câu trả lời: Con ghét ta!.
Và từ đó, ta có ngay một phiên tòa. Ai đúng? Ai sai? Đứa nào hỗn? Bố mẹ đã hy sinh những gì? Con đã được nuôi lớn ra sao? Rồi chiếc điện thoại trở thành tang vật, group trở thành hiện trường, còn đứa trẻ trở thành bị cáo.
Nhưng tôi nghĩ nếu thật sự phát hiện con mình ở trong group ấy, điều đầu tiên cha mẹ cần làm không phải là săn bằng chứng.
Đáng sợ là một ngày con chẳng cãi nữa
Đừng vội tìm xem con đã nói gì về mình. Hãy tự hỏi vì sao con lại cần một nơi để nói những điều ấy. Đừng biến chiếc điện thoại của con thành một cuộc khám xét. Đừng biến sự tổn thương của mình thành một lý do để làm con sợ hãi hơn. Bởi nếu phản ứng đầu tiên của chúng ta là trừng phạt vì con đã nói thật, rất có thể bài học mà con nhận được sẽ là: Lần sau mình phải giấu kỹ hơn.
Tôi làm cha cũng đã đủ lâu, 22 năm, và đủ nhiều, 3 đứa trẻ, để hiểu rằng làm cha mẹ nói yêu con thì dễ nhưng làm cho con cảm thấy con được yêu thì rất khó. Thậm chí nhiều cha mẹ còn phó mặc cho thời gian: Sau này nó lớn nó có con, nó sẽ hiểu.
Nhưng những thương tổn của con thì cứ thế mà nó phải chịu cho đến tận lúc nó… có con. Ta yêu con, đúng, nhưng con có hiểu và cảm được tình yêu đó không lại là hai chuyện hoàn toàn khác nhau.
Ta có thể bắt con học thêm bởi vì sợ con thua bạn bè. Ta có thể kiểm tra điện thoại bởi vì sợ con bị lừa. Ta có thể quyết định ngành học bởi vì sợ con chọn sai.
Ta có thể liên tục hỏi con đã làm bài chưa, thi được bao nhiêu điểm, bao giờ kiếm được việc, bao giờ lấy chồng, bao giờ mua được nhà. Và trong đầu chúng ta, tất cả đều là tình yêu.
Nhưng trong đầu đứa trẻ, những điều ấy đôi khi được dịch thành một thứ ngôn ngữ khác: Bố mẹ không tin con. Bố mẹ nghĩ con chưa đủ tốt. Bố mẹ chỉ yêu con khi con đạt được điều bố mẹ muốn. Cuộc đời này là của con mà tại sao con lại không được quyết định?.
Đau nhất là cả hai phía đều có thể đang nói về tình yêu, chỉ có điều họ không còn nói cùng một ngôn ngữ.
Nhiều khi tôi nghĩ, ta không sợ con đối đầu với ta. Thứ ta nên sợ hơn là con bắt đầu học cách… đối phó với ta. Bởi khi con còn cãi, nghĩa là con còn muốn ta hiểu. Khi con còn khóc, còn giận, còn đóng sầm cửa, còn nói ghét bố mẹ, nghĩa là con vẫn còn kỳ vọng bố mẹ sẽ nghe thấy mình.
Đáng sợ là một ngày con chẳng cãi nữa. Đứa trẻ ấy có thể vẫn sống trong nhà, vẫn ăn cơm cùng bố mẹ, vẫn đi học, vẫn cười nói, nhưng nó đã học được cách không đưa phần thật nhất của mình về nhà nữa.
Khi ấy, ta có thể vẫn còn một đứa con rất ngoan. Chỉ là ta đã mất quyền được biết nó đang sống như thế nào. Là khi ta vẫn ở trong một mái nhà nhưng ta đã mất con.
Vì thế, nếu con bạn có trong group Con ghét bố mẹ, tôi mong bạn đừng nổi giận và cũng đừng đau lòng. Tất nhiên, ta cũng có quyền đau khi nghe con nói ghét mình. Một người mẹ đọc thấy con viết ghét mẹ có thể khóc.
Một người bố đọc thấy con nói không bao giờ muốn giống bố có thể tổn thương. Chỉ xin đừng lấy nỗi đau của mình để phủ nhận nỗi đau của con. Hãy tự vấn mình xem, liệu ngôi nhà của chúng ta có còn là nơi an toàn để con có thể tha hồ nói ra điều nó nghĩ không? Tại sao con đã không nói với ta?
Tôi đau lòng khi nghĩ về những đứa trẻ ở trong group đó. Nó có quyền giận bố mẹ. Nó có quyền thất vọng. Nó có quyền không đồng ý. Nó có quyền nói rằng bố mẹ đã làm nó tổn thương. Và ngược lại, bố mẹ cũng vậy mà. Cha mẹ cũng có quyền nói rằng mình buồn, mình tổn thương, mình không đồng ý với cách con đối xử với mình.
Nhưng giữa hai phía phải có một thứ lớn hơn tất cả những cuộc đúng sai. Đó là quyền được nói thật với nhau mà không sợ mất đi tình yêu của người kia dành cho mình.
Bởi sau cùng, điều một đứa trẻ cần nhất trên đời này có lẽ không phải là một ông bố luôn đúng, một bà mẹ luôn hiểu hết mọi chuyện. Nó chỉ cần biết rằng dù hôm nay nó có giận bố mẹ đến đâu, ngày mai khi nó quay đầu lại, bố mẹ vẫn còn ở đó.
