Nơi cung cấp giống lúa chiếm 65-70% lượng gạo xuất khẩu
Chiều 1/11, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cùng đoàn công tác đến thăm và làm việc với Viện Lúa ĐBSCL (xã Trường Thành, TP Cần Thơ).
Báo cáo với đoàn công tác, TS Trần Ngọc Thạch - Viện trưởng Viện Lúa ĐBSCL cho biết: Viện Lúa ĐBSCL được thành lập năm 1977, có chức năng nghiên cứu khoa học, chuyển giao công nghệ, dịch vụ, sản xuất kinh doanh về cây lúa và hệ thống nông nghiệp phục vụ phát triển kinh tế xã hội vùng ĐBSCL...
Hằng năm, Viện tổ chức sản xuất tại chỗ 220 ha và liên kết sản xuất trên 1.000 ha với các đơn vị trong vùng để cung ứng 50-60 tấn giống siêu nguyên chủng, 800-900 tấn giống nguyên chủng và 4.000-7.000 tấn xác nhận cho các địa phương, góp phần đưa tổng diện tích sản xuất lúa ở ĐBSCL sử dụng hạt giống đạt tiêu chuẩn các cấp từ dưới 10% năm 1999 lên 80-90% như hiện nay.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cho rằng Viện Lúa ĐBSCL đã có nhiều hoạt động thiết thực, đạt được nhiều kết quả rất đáng tự hào như: Giai đoạn 2021-2025, Viện có 18 giống lúa được công nhận lưu hành và 29 giống được bảo hộ. Đặc biệt, các giống lúa mang thương hiệu OM do Viện lai tạo đang được sử dụng trên 65% diện tích trồng lúa ở ĐBSCL. Tiêu biểu như giống OM18 trên 1 triệu ha, OM5451 trên 600.000 ha hằng năm, đóng góp 65-70% lượng gạo xuất khẩu của Việt Nam.
Viện đã xây dựng thành công các quy trình canh tác cho 4 tiểu vùng sinh thái, quy trình canh tác hữu cơ trong hệ thống tôm - lúa; các mô hình ứng dụng máy cấy tích hợp bón phân, máy bay không người lái, và chế phẩm sinh học phòng trừ sâu bệnh đã giúp nông dân tiết kiệm giống, phân bón, giảm chi phí vật tư và nhân công…
Sớm tháo gỡ những khó khăn
Tuy nhiên, theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, bên cạnh những thành tích đạt được, trước yêu cầu phát triển mới, Viện Lúa ĐBSCL cần sớm khắc phục những tồn tại, hạn chế trong nghiên cứu cơ bản và công nghệ lõi, chuyển đổi số và ứng dụng dữ liệu lớn trong nghiên cứu, việc bảo hộ và khai thác thương mại bản quyền giống lúa ở thị trường quốc tế…
Phó Thủ tướng đề nghị Viện tập trung ứng dụng và từng bước phát triển các công nghệ lõi trong công tác chọn tạo giống lúa thế hệ mới chống chịu tốt với sâu bệnh, thích ứng biến đổi khí hậu, có năng suất và chất lượng cao.
Đồng thời, hoàn thiện các quy trình kỹ thuật canh tác hiện đại, phát thải thấp, phát triển các công nghệ chế biến để nâng cao giá trị của gạo và các phụ phẩm trong sản xuất lúa. Tham gia sâu hơn và có hiệu quả vào quá trình triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp vùng ĐBSCL, đặc biệt là quy trình sản xuất lúa chất lượng cao.
Phó Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ NN&MT rà soát, ưu tiên bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để nâng cấp cơ sở vật chất cho Viện Lúa ĐBSCL; bảo đảm đáp ứng đủ điều kiện của một cơ sở nghiên cứu và sản xuất giống lúa cấp quốc gia.
Khẩn trương thẩm định báo cáo khả thi, trình Thủ tướng phê duyệt và hỗ trợ sớm triển khai dự án xây dựng Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng ĐBSCL. Khẩn trương rà soát, hoàn thiện các vấn đề để báo cáo Thủ tướng điều chỉnh Đề án 1 triệu ha cho phù hợp với các yêu cầu thực tiễn.
Bộ NN&MT cũng được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xây dựng chiến lược nghiên cứu dài hạn về ngành hàng lúa gạo; rà soát, đầu tư kinh phí để kiện toàn cơ sở hạ tầng, trang thiết bị cần thiết phục vụ cho nghiên cứu và chế biến hạt giống cho Viện Lúa ĐBSCL.
Bộ KH&CN được yêu cầu ưu tiên phân bổ các nhiệm vụ khoa học công nghệ cấp quốc gia, đặt hàng trực tiếp cho Viện. Hỗ trợ Viện trong việc chuẩn hóa hệ thống sở hữu trí tuệ, đăng ký bảo hộ giống cây trồng quốc tế và kết nối mạng lưới đổi mới sáng tạo công nghệ sinh học toàn cầu.
Bộ Tài chính có trách nhiệm phối hợp với Bộ NN&MT rà soát, bố trí nguồn vốn đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để tiếp tục nâng cấp, hoàn thiện cơ sở hạ tầng trọng yếu của Viện.
Phó Thủ tướng cũng đề nghị TP Cần Thơ tiếp tục đồng hành, tạo điều kiện thuận lợi trong quy hoạch sử dụng đất, nâng cấp tuyến đường vào Viện, xây dựng cơ chế phối hợp để Viện triển khai các hoạt động nghiên cứu, các mô hình trình diễn công nghệ, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật trực tiếp cho nông dân trên địa bàn.
Bên cạnh đó, lồng ghép các chương trình, hoạt động phát triển nông nghiệp của thành phố với các kết quả nghiên cứu của Viện nhằm xây dựng Cần Thơ trở thành trung tâm dịch vụ nông nghiệp công nghệ cao của cả vùng ĐBSCL...
Theo đại diện Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam, Viện Lúa ĐBSCL có nguồn lực cán bộ được đào tạo ở nước ngoài rất cơ bản, cơ sở hạ tầng cũng từng bước cải thiện, đội ngũ cán bộ rất tâm huyết, yêu nghề, bám sát đồng ruộng... Đó là những lý do tạo ra sự thành công của Viện thời gian qua.
Tuy nhiên, hoạt động của Viện cũng gặp những khó khăn liên quan về cơ chế tự chủ. Nguồn thu rất thấp so với nhu cầu do hoạt động sản xuất kinh doanh, giá bán giống không cao, lợi nhuận rất mỏng. Việc thu tác quyền giống lúa gặp khó, chưa có cơ chế thu tác quyền gián tiếp từ hoạt động xuất khẩu nông sản để tạo nguồn kinh phí hỗ trợ lại cho công tác nghiên cứu.
Ngoài ra, cơ sở hạ tầng và thiết bị phòng thí nghiệm còn hạn chế. Viện đề nghị cho phép sớm triển khai dự án Trung tâm xuất sắc về chọn tạo giống lúa vùng ĐBSCL để rút ngắn thời gian, nâng cao hiệu quả và ứng dụng công nghệ chiến lược chọn tạo giống mới, tạo sự đột phá trong công tác giống phục vụ sản xuất ở ĐBSCL và cả nước…
