Kinh tế tầm thấp - động lực tăng trưởng mới
Kinh tế tầm thấp mở ra dư địa phát triển mới cho logistics, nông nghiệp, giám sát hạ tầng và các dịch vụ công. Tuy nhiên, tại Việt Nam, vận tải hàng hóa bằng thiết bị bay không người lái (UAV) vẫn ở giai đoạn đầu. Bài toán đặt ra là tìm được những khâu có lợi thế thực sự, chứng minh hiệu quả kinh tế và xây dựng hệ sinh thái đủ đồng bộ để đưa các chuyến bay thử nghiệm tiến tới khai thác thương mại.
Đây là nhận định của ông Nguyễn Kim Thuần - Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post trong Diễn đàn Phát triển kinh tế tầm thấp và thúc đẩy ứng dụng công nghệ vũ trụ tại Việt Nam, do Báo Tiền Phong tổ chức đầu tháng 10 tại Hà Nội.
Phó Giám đốc Trung tâm Công nghệ Viettel Post nhận định, kinh tế tầm thấp là lĩnh vực còn mới nhưng có tiềm năng trở thành động lực tăng trưởng mới, trong bối cảnh các quốc gia đẩy mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
"Cần nhìn kinh tế tầm thấp như một phần của không gian kinh tế mới. Nếu trước đây các hoạt động kinh tế chủ yếu diễn ra trên mặt đất, trên biển, dưới lòng đất hoặc trong không gian vũ trụ thì hiện nay, với sự phát triển của drone, mạng 4G, 5G và các hệ thống dữ liệu bay, không gian tầm thấp đang trở thành một không gian kinh tế mới, có thể khai thác cho các hoạt động thương mại", ông Nguyễn Kim Thuần cho biết.
Lãnh đạo Trung tâm Công nghệ Viettel Post nêu dẫn chứng từ Grand View Research, Maximize Market Research và KBVresearch ước tính thị trường logistics tầm thấp có thể đạt từ 1,61 tỷ USD lên 16,15 tỷ USD vào năm 2030, tương ứng tốc độ tăng trưởng là khoảng 48,1%.
Tại Việt Nam, kinh tế tầm thấp phù hợp với định hướng thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nhu cầu ứng dụng cũng xuất hiện ở nhiều lĩnh vực, từ sản xuất nông nghiệp, quản lý đô thị đến vận chuyển hàng hóa và cung ứng dịch vụ công.
Trong nông nghiệp, UAV có thể phun thuốc, bón phân, theo dõi cây trồng và phát hiện sâu bệnh. Với giám sát hạ tầng, thiết bị có thể hỗ trợ kiểm tra công trình, đường điện, cầu đường, khảo sát địa hình và quản lý tài nguyên. Đây là những lĩnh vực có nhu cầu thực tế, giúp doanh nghiệp từng bước phát triển năng lực công nghệ và quy trình vận hành.
Khoảng trống logistics từ UAV
Theo nhận định của ông Nguyễn Kim Thuần, logistics mới là một trong những hướng ứng dụng được kỳ vọng mở ra thị trường dịch vụ mới. Thực tế, Việt Nam đã bắt đầu triển khai các hoạt động thử nghiệm.
Tại Khu Công nghệ cao TPHCM, chương trình thử nghiệm giao hàng bằng UAV được khởi động ngày 5/1/2026, với các kịch bản vận chuyển hàng hóa trong khu vực được kiểm soát. Các chuyến bay tập trung đánh giá khả năng tự động hóa, độ chính xác, giám sát từ xa và tính ổn định khi giao hàng.
Ở Điện Biên, địa phương đã phê duyệt chương trình thử nghiệm có kiểm soát kinh tế tầm thấp sử dụng UAV, dự kiến thực hiện khoảng 6.000 chuyến bay đến hết tháng 5/2027. Chương trình tập trung vào nông nghiệp, logistics, y tế và đo đạc bản đồ số, hướng tới kiểm chứng khả năng ứng dụng trong điều kiện địa hình miền núi.
Theo đó, Viettel Post đã nghiên cứu UAV từ khá sớm cùng các đơn vị trong Tập đoàn Viettel. Đến nay, doanh nghiệp đã thử nghiệm nhiều chuyến bay, chủ yếu phục vụ giám sát và giao hàng trong những điều kiện địa hình đặc thù, chẳng hạn khu vực chịu ảnh hưởng thiên tai hoặc vận chuyển nông sản tại địa hình đồi núi phức tạp.
"Một số hoạt động cứu hộ bằng drone tại Thái Nguyên, Bắc Ninh, Đà Nẵng và Khánh Hòa; tổng cộng 900 chuyến bay với gần 14 tấn hàng cứu trợ, thuốc và nhu yếu phẩm. Ngoài ra là thử nghiệm vận chuyển nông sản và hỗ trợ trạm BTS 5G tại Lạng Sơn; hợp tác vận chuyển thuốc, vật tư y tế với Bệnh viện Đức Giang cuối năm 2025; thử nghiệm tuyến Cần Giờ - Vũng Tàu trong tháng 2/2026; khảo sát ứng dụng ở Điện Biên; và thử nghiệm giao hàng trong Khu công nghệ cao TPHCM", ông Nguyễn Kim Thuần nêu.
Tuy nhiên, việc sử dụng drone thay thế các phương thức vận tải truyền thống như xe tải, xe máy hiện vẫn chưa hoàn toàn hợp lý. Nhận định này cũng cho thấy khoảng trống của thị trường không đơn thuần là thiếu thiết bị bay, mà nằm ở việc tìm ra những khâu logistics mà UAV có lợi thế rõ rệt về thời gian, chi phí hoặc khả năng tiếp cận.
Với các tuyến đường bộ thuận lợi, phương tiện truyền thống có lợi thế về khả năng chở hàng, tính linh hoạt và năng lực phục vụ nhiều đơn hàng cùng lúc. Trong khi đó, UAV còn phải đáp ứng các yêu cầu về tải trọng, tầm bay, thời tiết, pin, điểm cất hạ cánh, điều phối không phận và an toàn vận hành. Nếu cộng thêm chi phí nhân lực, giám sát, bảo trì và giao nhận tại hai đầu tuyến, việc rút ngắn thời gian bay chưa chắc giúp giảm tổng chi phí logistics.
Ngược lại, ở khu vực miền núi, vùng bị chia cắt do thiên tai hoặc địa bàn khó tiếp cận, UAV có thể tạo ra giá trị khác biệt. Thay vì thay thế toàn bộ mạng lưới vận tải hiện hữu, thiết bị bay có thể đảm nhận một số chặng vận chuyển đặc thù, kết nối với phương tiện mặt đất để hình thành mô hình logistics kết hợp.
Những mặt hàng phù hợp để thử nghiệm có thể gồm thuốc, vật tư y tế, mẫu xét nghiệm, hàng hóa thiết yếu hoặc nông sản có nhu cầu vận chuyển nhanh. Với các loại hàng này, giá trị của dịch vụ không chỉ nằm ở giá cước mà còn ở thời gian giao nhận, khả năng duy trì cung ứng và giảm chi phí tiếp cận những khu vực khó khăn.
Bài toán đặt ra cho doanh nghiệp là phải xác định được tuyến bay, loại hàng và tần suất khai thác phù hợp. Một mô hình có thể vận hành trong điều kiện trình diễn chưa chắc đáp ứng yêu cầu giao hàng thường xuyên. Muốn thương mại hóa, doanh nghiệp cần đo lường đầy đủ chi phí trên mỗi chuyến, tỷ lệ giao hàng đúng thời gian, mức độ can thiệp của con người và khả năng vận hành trong các điều kiện thời tiết khác nhau.
