Tăng giá phải có căn cứ
Tại cuộc họp báo thường kỳ Bộ Công Thương chiều 7/10, báo chí đặt câu hỏi với lãnh đạo bộ: "Cơ chế giám sát sẽ ra sao khi giá xăng dầu thế giới giảm nhưng giá bán lẻ trong nước vẫn chưa giảm tương xứng trong khi doanh nghiệp được trao quyền tự quyết định giá?".
Bà Nguyễn Thúy Hiền - Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước - cho biết, mục tiêu xuyên suốt của dự thảo nghị định mới về kinh doanh xăng dầu là đưa giá mặt hàng này vận hành sát cơ chế thị trường, có sự quản lý của Nhà nước.
Theo dự thảo, doanh nghiệp được trao quyền quyết định giá bán, thay vì Nhà nước trực tiếp điều hành theo chu kỳ hằng tuần. Cơ quan quản lý sẽ chuyển trọng tâm sang giám sát công thức tính giá, các yếu tố cấu thành và căn cứ của mỗi lần điều chỉnh.
Doanh nghiệp phải kê khai công thức giá, giải trình các yếu tố hình thành giá và cập nhật thông tin lên hệ thống dữ liệu do Bộ Công Thương xây dựng, dự kiến áp dụng thống nhất trên phạm vi cả nước.
Hệ thống sẽ theo dõi biến động giá, phát hiện những yếu tố bất thường và kịp thời gửi cảnh báo tới Sở Công Thương các tỉnh, lực lượng quản lý thị trường để kiểm tra, giám sát.
Bà Hiền cho biết, Sở Công Thương các tỉnh sẽ thường xuyên theo dõi, kiểm soát mỗi khi doanh nghiệp thay đổi giá. Việc tăng hay giảm giá đều phải có căn cứ, gắn với biến động chi phí, lợi nhuận và công thức tính giá theo quy định.
“Nhà nước sẽ không điều hành giá xăng dầu hằng tuần. Doanh nghiệp có thể thay đổi giá theo hoạt động kinh doanh, nhưng khi điều chỉnh phải có căn cứ nhất định. Chi phí thay đổi thế nào, lợi nhuận thay đổi ra sao đều phải được thể hiện trong công thức hình thành giá”, bà Hiền nói.
Theo lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước, cơ chế mới nhằm trao quyền chủ động cho doanh nghiệp nhưng không đồng nghĩa với việc doanh nghiệp được tăng, giảm giá tùy ý. Mỗi lần điều chỉnh phải được kê khai, giải trình và chịu sự giám sát của cơ quan quản lý.
Khi phát hiện mức giá hoặc yếu tố cấu thành giá có dấu hiệu bất thường, hệ thống sẽ cảnh báo để cơ quan chức năng kiểm tra. Đây cũng là công cụ nhằm hạn chế tình trạng giá bán trong nước phản ứng chậm hoặc không tương xứng với biến động của thị trường thế giới.
Trong trường hợp thị trường có biến động lớn, ảnh hưởng tới ổn định kinh tế - xã hội, Nhà nước vẫn sử dụng các công cụ bình ổn giá theo quy định.
Trước lo ngại các doanh nghiệp có thể bắt tay, thỏa thuận cùng nâng giá, bà Hiền cho biết cơ quan soạn thảo đã bổ sung quy định xử lý hành vi thỏa thuận hạn chế cạnh tranh trong lĩnh vực xăng dầu.
Hơn 10.500 cây xăng có thể phải chuyển đổi
Cùng với thay đổi cơ chế điều hành giá, dự thảo nghị định cũng hướng tới tái cơ cấu hệ thống kinh doanh xăng dầu, giảm tầng nấc trung gian và nâng cao năng lực của các thương nhân đầu mối.
Bộ Công Thương dự kiến nâng yêu cầu về tổng nguồn xăng dầu tối thiểu lên 300.000 m³. Theo bà Hiền, đề xuất này nhằm thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tái cơ cấu hệ thống thương nhân đầu mối, đồng thời nâng cao năng lực bảo đảm nguồn cung của doanh nghiệp.
Quy định mới sẽ chú trọng hơn tới năng lực thực tế của thương nhân đầu mối, thay vì chỉ căn cứ vào mức sản lượng tối thiểu được phân giao. Doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện về tạo nguồn, hệ thống kho chứa, phân phối và khả năng duy trì nguồn cung cho thị trường.
Việc giảm tầng nấc trung gian được dự báo sẽ tạo ra thay đổi lớn trong hệ thống kinh doanh xăng dầu. Theo tính toán của cơ quan quản lý, hơn 10.500 đơn vị trong khâu phân phối có thể phải chuyển đổi mô hình hoạt động khi nghị định mới có hiệu lực.
Sau khi chuyển đổi, các đơn vị được chủ động quyết định giá bán. Điều này sẽ tạo ra sự cạnh tranh trực tiếp giữa thương nhân đầu mối và các doanh nghiệp trong hệ thống phân phối, bán lẻ.
Bà Hiền nhìn nhận, mức độ cạnh tranh trên thị trường xăng dầu sẽ trở nên quyết liệt hơn. Doanh nghiệp có năng lực tạo nguồn, kiểm soát tốt chi phí và tổ chức hệ thống phân phối hiệu quả sẽ có lợi thế. Ngược lại, những đơn vị phụ thuộc vào nhiều tầng trung gian sẽ chịu sức ép lớn.
Lãnh đạo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết dự thảo nghị định dự kiến được Bộ Công Thương trình Chính phủ trong ngày 7/10.
