Một số phân tử, như axit amin, tồn tại dưới hai dạng là hình ảnh phản chiếu của nhau. Tuy nhiên, các sinh vật sống chỉ chứa một trong hai dạng này. Sự bất đối xứng hóa học như vậy hình thành như thế nào từng là một bí ẩn lớn đối với giới hóa học. Hai nhà khoa học Henri B. Kagan và Kenso Soai được trao Giải Nobel Hóa học 2026 vì đã tìm ra lời giải cho câu hỏi này.
Hóa học của sự sống được các nhà hóa học gọi là tính đồng thủ tính (đối xứng gương/tính thuận – nghịch tay). Giống như hai bàn tay của con người, mọi axit amin đều tồn tại dưới hai dạng phản chiếu, nhưng chỉ một dạng được tìm thấy trong các protein của tế bào. Dạng còn lại rất hiếm gặp trong tự nhiên.
Trong thời gian dài, các nhà hóa học vẫn tự hỏi làm thế nào tính đồng thủ tính có thể hình thành. Khi bắt đầu thử nghiệm những phản ứng hóa học có khả năng tạo ra hai phân tử phản chiếu nhau, họ luôn thu được hai dạng với tỷ lệ ngang nhau trong ống nghiệm. Tuy nhiên, các nhà hóa học luôn tìm cách tạo ra chỉ một trong hai dạng này, bởi trong quá trình phát triển các phân tử có khả năng tương tác với sinh vật sống, chẳng hạn như dược phẩm, chỉ một dạng tính đồng thủ tính mới mang lại tác dụng mong muốn.
“Henri Kagan và Kenso Soai đưa ra lời giải cho bí ẩn hóa học kéo dài hơn 1 thế kỷ: làm thế nào tính đồng thủ tính có thể tự phát hình thành. Những phản ứng hóa học mà họ phát triển thực sự rất đặc biệt”, Chủ tịch Ủy ban Nobel Hóa học Heiner Linke cho biết.
Nhà khoa học Henri Kagan đạt được bước đột phá đầu tiên vào năm 1986, khi phát hiện phương pháp mới để điều khiển các phản ứng hóa học. Phương pháp này cho phép ông tạo ra lượng dư của một dạng phản chiếu lớn hơn nhiều so với mức mà trước đó người ta nghĩ là có thể đạt được.
Kenso Soai tiếp tục thực hiện bước tiến quan trọng tiếp theo. Năm 1995, công trình nghiên cứu quan trọng của ông mô tả cách ông thiết kế phản ứng hóa học đầu tiên có tiềm năng tạo ra sản phẩm đồng thủ tính. Năm 2003, ông cuối cùng đã thành công. Ông trình bày phản ứng trong đó chỉ 1 trong 2 dạng phản chiếu có thể được tạo thành. Ngoài chính sự sống, trước đó chưa ai đạt được thành tựu này.
Nhờ những đóng góp của Henri Kagan và Kenso Soai, ngày nay con người đã hiểu được cách tính đồng thủ tính có thể hình thành. Những phát hiện của họ có vai trò quyết định đối với các nhà hóa học trong việc thiết kế những phản ứng phục vụ sản xuất dược phẩm.
Ông Henri B. Kagan sinh năm 1930 tại Boulogne-Billancourt, Pháp. Ông hiện là Giáo sư Danh dự tại Đại học Paris-Sud.
Ông Kenso Soai sinh năm 1950 tại Hiroshima, Nhật Bản. Ông hiện là Giáo sư Danh dự tại Đại học Khoa học Tokyo.
Hai nhà khoa học được chia đều giải thưởng trị giá 12 triệu krona Thụy Điển.
