Theo các chuyên gia, béo phì là bệnh mạn tính, ảnh hưởng đến nhiều cơ quan và có xu hướng tái phát. Tình trạng này không chỉ làm xuất hiện hoặc trầm trọng thêm các yếu tố nguy cơ tim mạch mà còn có thể trực tiếp tham gia vào quá trình hình thành bệnh.
Mô mỡ dư thừa không đơn thuần là nơi tích trữ năng lượng. Nó còn có hoạt tính nội tiết và miễn dịch, tác động đến chuyển hóa, huyết áp, phản ứng viêm, chức năng nội mô và cấu trúc tim.
Người thừa cân, béo phì có nguy cơ cao mắc tăng huyết áp, đái tháo đường type 2, rối loạn lipid máu, bệnh thận mạn, gan nhiễm mỡ chuyển hóa và ngưng thở khi ngủ. Đây là những yếu tố có thể làm gia tăng gánh nặng lên hệ tim mạch.
Béo phì cũng liên quan trực tiếp đến bệnh động mạch vành, xơ vữa động mạch, suy tim, rung nhĩ, huyết khối tĩnh mạch và một số bệnh van tim.
Thông tin được GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội Tim mạch học Việt Nam, đưa ra tại Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 20. Dịp này, Hội Tim mạch học Việt Nam công bố những nội dung chính của “Đồng thuận năm 2026 về béo phì và bệnh tim mạch”.
Đặc biệt, mối liên hệ giữa béo phì và suy tim được các chuyên gia lưu ý. Lượng mỡ dư thừa làm tăng nhu cầu chuyển hóa và gánh nặng hoạt động của hệ tuần hoàn, đồng thời làm tăng nguy cơ bệnh động mạch vành - một trong những nguyên nhân quan trọng dẫn đến suy tim.
Với người đã mắc suy tim, béo phì có thể khiến khả năng gắng sức giảm, triệu chứng nặng hơn, chất lượng cuộc sống kém hơn và nguy cơ nhập viện tăng. Suy tim phân suất tống máu bảo tồn cũng có mối liên hệ đáng kể với béo phì.
Một trong những điểm đáng chú ý trong đồng thuận mới là cách đánh giá béo phì.
Theo GS.TS.BS Phạm Mạnh Hùng, bác sĩ không nên chỉ căn cứ vào chỉ số khối cơ thể (BMI) hoặc số kilogram người bệnh cần giảm. Vòng eo, phân bố mỡ, thành phần cơ thể, bệnh lý đi kèm và tổn thương cơ quan đích đều cần được xem xét.
Trong thực hành đối với người trưởng thành tại Việt Nam, BMI từ 23-24,9 kg/m² được xếp vào nhóm thừa cân, từ 25 kg/m² trở lên là béo phì. Tuy nhiên, cùng một chỉ số BMI, mức độ nguy cơ sức khỏe giữa các cá nhân có thể khác nhau.
Đặc biệt, mỡ nội tạng có ý nghĩa quan trọng bởi đây là loại mỡ liên quan đến nhiều rối loạn chuyển hóa và nguy cơ tim mạch.
Vì vậy, đánh giá toàn diện sẽ giúp bác sĩ xác định không chỉ người bệnh “thừa bao nhiêu cân” mà quan trọng hơn là tình trạng béo phì đã tác động đến sức khỏe như thế nào.
Thay đổi mục tiêu điều trị béo phì
Cùng với thay đổi cách đánh giá, mục tiêu điều trị béo phì cũng đang được chuyển hướng. Thay vì chỉ đặt câu hỏi người bệnh giảm được bao nhiêu cân, các chuyên gia nhấn mạnh cần quan tâm đến việc giảm nguy cơ tim mạch, cải thiện khả năng vận động, triệu chứng, chất lượng cuộc sống và các bệnh đồng mắc.
Giảm ít nhất 5% trọng lượng cơ thể có thể giúp cải thiện một số yếu tố nguy cơ tim mạch. Với mức giảm từ 10% trở lên, người bệnh có thể kiểm soát tốt hơn các biến chứng và cải thiện kết cục tim mạch. Một số trường hợp cần mức giảm từ 15% trở lên.
Điều trị vì thế cần được duy trì lâu dài, cá thể hóa và kết hợp nhiều phương pháp.
Thay đổi lối sống vẫn là nền tảng, gồm điều chỉnh chế độ ăn, tăng hoạt động thể lực và duy trì các hành vi có lợi cho sức khỏe. Thuốc điều trị béo phì có thể được sử dụng ở những trường hợp phù hợp, đặc biệt khi người bệnh cần giảm cân đáng kể hoặc có bệnh tim mạch đi kèm.
Với người béo phì mức độ nặng hoặc có bệnh đồng mắc phù hợp, phẫu thuật chuyển hóa - giảm cân có thể được cân nhắc.
Các chuyên gia khuyến cáo thuốc điều trị béo phì phải được sử dụng theo chỉ định và có sự theo dõi của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc giảm cân.
Gần 5 triệu trẻ em, thanh thiếu niên Việt Nam thừa cân, béo phì
Béo phì đang trở thành vấn đề sức khỏe đáng lo ngại trên toàn cầu. Theo Liên đoàn Béo phì thế giới, gần 48% người trưởng thành trên thế giới ở tình trạng thừa cân hoặc béo phì vào năm 2022. Con số này được dự báo tăng lên khoảng 50% vào năm 2030.
Tại Việt Nam, tỷ lệ béo phì ở người trưởng thành từ 18-69 tuổi năm 2021 được ghi nhận ở mức 19,5%. Dự báo đến năm 2030, cả nước có thể có khoảng 18,92 triệu người trưởng thành thừa cân, béo phì.
Đáng chú ý, tốc độ gia tăng ở trẻ em và thanh thiếu niên cũng rất nhanh.
Trong giai đoạn 2010-2025, tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm 5-19 tuổi tăng trung bình 7,9% mỗi năm. Năm 2025, tỷ lệ thừa cân ở nhóm tuổi này là 20,68%, béo phì 11,36%, tương đương khoảng 4,8 triệu trẻ em và thanh thiếu niên.
Các chuyên gia cảnh báo, nếu xu hướng này tiếp tục, Việt Nam sẽ phải đối mặt với gánh nặng ngày càng lớn của bệnh tim mạch, đái tháo đường và các rối loạn chuyển hóa trong tương lai.
Bởi vậy, kiểm soát béo phì cần được bắt đầu sớm và tiếp cận toàn diện. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là một cơ thể nhẹ hơn mà là một trái tim khỏe hơn, ít biến chứng hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn.
