Hơn 1,5 triệu người cao tuổi, TPHCM xoay xở ra sao?

Mắc nhiều bệnh, ngại đi khám...

TPHCM đang bước vào giai đoạn già hóa dân số với hơn 1,5 triệu người cao tuổi. Sau con số ấy là những người đã đi qua gần trọn một đời, nay cần nhiều hơn những viên thuốc và những lần khám bệnh. Các cụ cần được chăm sóc, sẻ chia và tiếp tục cảm thấy mình có một vị trí trong gia đình.

Tại Bệnh viện Thống Nhất, BS.CKII Trương Quang Anh Vũ, Trưởng khoa Khám bệnh, cho biết mỗi ngày khoa tiếp nhận gần 5.000 lượt khám, trong đó người cao tuổi (trên 60 tuổi) chiếm khoảng 60-70%.

So với những người trẻ, người cao tuổi khi đến khám thường có nhiều bệnh cùng lúc. Tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, suy tim, đái tháo đường, bệnh lý tuyến giáp, bệnh mạch máu não và di chứng sau đột quỵ là những bệnh lý thường gặp.

Điều đáng lo là nhiều người cao tuổi vẫn có tâm lý ngại đi khám. Có người sợ phát hiện bệnh, có người không muốn làm phiền con cháu, có người muốn tiết kiệm nên cố chịu đựng khi cơ thể đã xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Hệ quả là người già thường chỉ đến bệnh viện khi bệnh đã tiến triển hoặc xuất hiện biến chứng. Có trường hợp đã được bác sĩ chỉ định nhập viện nhưng vẫn muốn về nhà bàn bạc với con cháu.

"Chăm sóc người cao tuổi không thể chỉ trông chờ vào bệnh viện. Các gia đình cần quan tâm sớm hơn, còn cộng đồng phải có thêm những mô hình giúp họ tiếp cận dịch vụ y tế và sinh hoạt phù hợp ngay từ khi chưa trở thành bệnh nặng", bác sĩ Vũ nói.

Từ năm 2026, TPHCM triển khai khám sức khỏe định kỳ miễn phí ít nhất mỗi năm một lần cho người dân. Kết quả khám được cập nhật vào hồ sơ sức khỏe điện tử, giúp theo dõi bệnh tật và sức khỏe lâu dài, thay vì chỉ đến bệnh viện khi có triệu chứng.

Bác sĩ Vũ đánh giá, với người cao tuổi, việc kiểm tra định kỳ càng cần thiết bởi đây là nhóm dễ mắc nhiều bệnh lý cùng lúc. Phát hiện sớm giúp kiểm soát bệnh mạn tính, hạn chế biến chứng và duy trì khả năng vận động, tự chăm sóc.

Tuy nhiên, sức khỏe người cao tuổi không chỉ thể hiện ở những chỉ số huyết áp, đường huyết hay kết quả xét nghiệm.

BS.CKII Huỳnh Thị Yến Vi, Trưởng Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Đa khoa An Sinh, cho rằng một khoảng trống thường bị bỏ quên trong chăm sóc người cao tuổi là sức khỏe tinh thần, đặc biệt là sự cô đơn và mất kết nối xã hội.

Ở người cao tuổi, cô đơn đôi khi bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ. Khi sức khỏe giảm sút, đi lại khó khăn, họ ít ra ngoài và ít gặp gỡ bạn bè hơn. Dần dần, sự thu mình khiến họ ít vận động, ăn ngủ kém, tinh thần đi xuống và mất động lực chăm sóc bản thân. Bệnh mạn tính vì thế cũng khó kiểm soát hơn, tạo thành một vòng luẩn quẩn giữa sức khỏe thể chất và tinh thần.

"Một người từng thích gặp gỡ bạn bè nhưng đột nhiên thu mình, bỏ những hoạt động yêu thích, thường xuyên nói mình vô dụng, là gánh nặng hoặc không còn ai quan tâm thì không nên xem đó đơn giản là già rồi nên vậy”, bác sĩ Vi lưu ý.

Theo bác sĩ Vi, tuổi già thường đi cùng với nhiều mất mát: sức khỏe giảm sút, nghỉ hưu, bạn bè qua đời, con cái lập gia đình hoặc đi xa. Đặc biệt, khi mất người bạn đời, người cao tuổi không chỉ mất một người sống cùng mà còn mất người trò chuyện, sẻ chia những năm tháng của cuộc đời.

Một nỗi mất mát khác ít được nhìn thấy là cảm giác mình không còn cần thiết. Người từng là trụ cột, chăm lo cho gia đình có thể dần hụt hẫng khi mọi việc đều được con cháu làm thay.

Thí điểm chăm sóc người cao tuổi ban ngày

Từ góc độ này, TPHCM đang từng bước đưa việc chăm sóc người cao tuổi ra khỏi phạm vi bệnh viện và gia đình.

Một trong những hướng đi đáng chú ý là thí điểm mô hình chăm sóc người cao tuổi ban ngày tại cộng đồng. Mỗi nơi dự kiến đón người cao tuổi đến sinh hoạt, vận động, giao lưu, kết hợp chăm sóc sức khỏe.

Các điểm thí điểm đặt tại đường Âu Dương Lân, phường Chánh Hưng; đường Trần Hưng Đạo, phường Vũng Tàu và trụ sở HĐND, UBND huyện Bắc Tân Uyên trước đây. Lực lượng Thanh niên xung phong TPHCM triển khai mô hình, còn Bệnh viện Phục hồi chức năng - Điều trị bệnh nghề nghiệp hỗ trợ chuyên môn về y tế và phục hồi chức năng.

Mô hình này không đơn thuần là nơi trông giữ người cao tuổi khi con cháu đi làm. Người lớn tuổi sẽ có không gian để vận động, giao lưu, tham gia các hoạt động phù hợp, đồng thời được theo dõi sức khỏe và hỗ trợ phục hồi chức năng khi cần. Sau 6 tháng, thành phố sẽ đánh giá hiệu quả để tính toán việc mở rộng mô hình.

Thí điểm này phù hợp với định hướng đưa dịch vụ đến gần người dân hơn. Chi cục Dân số TPHCM khuyến khích các phường, xã, đặc khu xây dựng điểm sinh hoạt, chăm sóc người cao tuổi ban ngày gắn với trạm y tế và điều kiện từng địa phương. Một số nơi đã bắt đầu triển khai, kết hợp theo dõi sức khỏe với các hoạt động giao lưu, chăm sóc đời sống tinh thần.

Tại Cần Giờ, một mô hình hỗ trợ sức khỏe miễn phí cũng đã được triển khai cho những người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, neo đơn hoặc hạn chế đi lại, với sự phối hợp của cơ sở khám chữa bệnh và y tế địa phương.

Những mô hình này chưa thể đáp ứng ngay nhu cầu của hơn 1,5 triệu người cao tuổi, nhưng cho thấy cách TPHCM đang từng bước thay đổi.