Phim 'giang hồ mạng': Làm thế nào phân biệt sáng tạo nghệ thuật hay hành vi phạm tội

TPO - Việc tham gia các bộ phim giang hồ mạng, có cảnh bạo lực không mặc nhiên là phạm tội nhưng nghệ sĩ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu cố ý tiếp tay cho hành vi vi phạm pháp luật.

Thời gian gần đây, cơ quan công an tại nhiều địa phương tăng cường đấu tranh với các nhóm đối tượng lợi dụng không gian mạng để sản xuất, phát tán phim ngắn mang màu sắc “giang hồ mạng”, có nội dung cổ súy bạo lực, phô trương thanh thế.

"Hiệp đen" bị Công an TPHCM bắt giữ.
"Hiệp đen" bị Công an TPHCM bắt giữ.

Đáng chú ý, trong vụ án liên quan đến bị can Nguyễn Tuấn Hiệp (tức “Hiệp đen”) cùng đồng phạm, cơ quan điều tra đã khởi tố thêm một số diễn viên như Hoàng Mèo, Tấn Bo để điều tra về hành vi liên quan đến tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”, quy định tại Điều 288 Bộ luật Hình sự (BLHS).

Vụ việc này đặt ra vấn đề: Đâu là giới hạn quyền sáng tạo nghệ thuật và trách nhiệm pháp lý của diễn viên khi tham gia những dự án phim mang màu sắc bạo lực, giang hồ.

Không phải cứ đóng phim bạo lực là phạm tội

Luật sư Lê Kiên Lương, Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương (Đoàn Luật sư TPHCM) cho rằng, cần phân biệt giữa hoạt động sáng tạo nghệ thuật hợp pháp với hành vi lợi dụng phim ảnh để thực hiện hoặc tiếp tay cho các hành vi vi phạm pháp luật.

1793763521609-4167785114686505954-4167785114686505954-9daefa6295551e3dc9543ffa196664b9.jpg
Luật sư Lê Kiên Lương, Giám đốc Công ty Luật Thiên Hương (Đoàn Luật sư TPHCM)

Theo luật sư, pháp luật không cấm diễn viên hóa thân thành nhân vật phản diện, tội phạm hay thực hiện các cảnh hành động, đánh nhau, đâm chém trong phim. Những tình tiết này có thể được sử dụng để phản ánh hiện thực xã hội, xây dựng xung đột và truyền tải thông điệp nghệ thuật.

Tuy nhiên, Điều 9 Luật Điện ảnh năm 2022 nghiêm cấm sản xuất, phổ biến phim có nội dung kích động bạo lực, hành vi tội ác; thể hiện chi tiết những hành vi đánh đập, tra tấn, giết người dã man, tàn bạo. Việc thể hiện những nội dung này được xem xét trong trường hợp nhằm phê phán, tố cáo, lên án tội ác, đề cao chính nghĩa và các giá trị văn hóa, đạo đức.

Do đó, ranh giới pháp lý không nằm ở việc bộ phim có cảnh bạo lực hay nhân vật giang hồ, mà phải xem xét nội dung, mục đích sản xuất và thông điệp tác phẩm.

"Một bộ phim phản ánh mặt trái xã hội, lên án tội phạm khác với sản phẩm được dàn dựng nhằm tôn vinh lối sống giang hồ, cổ súy bạo lực hoặc quảng bá, phô trương thanh thế cho những nhóm đối tượng ngoài đời thực". Luật sư Lương phân tích.

Khi nào diễn viên có thể bị xử lý hình sự?

Theo luật sư Lê Kiên Lương, Điều 11 Luật Điện ảnh năm 2022 quy định người hoạt động trong lĩnh vực điện ảnh được quyền sáng tạo nghệ thuật nhưng phải tuân thủ pháp luật và các quy tắc đạo đức nghề nghiệp.

Các bị can là nghệ sĩ bị khởi tố trong vụ "Hiệp đen": Hoàng Mèo, Tấn Bo, Chấn Huy (thứ hai, thứ ba và bìa phải) tại cơ quan công an.
Các bị can là nghệ sĩ bị khởi tố trong vụ "Hiệp đen": Hoàng Mèo, Tấn Bo, Chấn Huy (thứ hai, thứ ba và bìa phải) tại cơ quan công an.

Đáng chú ý, Điều 17 BLHS quy định đồng phạm là trường hợp có từ hai người trở lên cố ý cùng thực hiện một tội phạm, gồm người tổ chức, người thực hành, người xúi giục và người giúp sức.

Đối chiếu quy định này, nếu diễn viên biết rõ dự án phim được sử dụng làm công cụ quảng bá, phô trương thanh thế cho nhóm đối tượng vi phạm pháp luật hoặc phục vụ hoạt động phát tán thông tin trái phép nhưng vẫn cố ý tham gia, giúp sức thì có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu đủ căn cứ.

"Đối với tội “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông” theo Điều 288 BLHS, việc truy cứu trách nhiệm hình sự phải căn cứ vào hành vi cụ thể và các điều kiện luật định, trong đó có dấu hiệu về thu lợi bất chính, thiệt hại hoặc gây dư luận xấu làm giảm uy tín của cơ quan, tổ chức, cá nhân", luật sư Lương nói.

Theo luật sư, khoản 2 Điều 288 BLHS quy định mức phạt tù từ 2-7 năm đối với các trường hợp có tình tiết định khung tăng nặng như phạm tội có tổ chức, thu lợi bất chính từ 200 triệu đồng trở lên hoặc gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội.

Tuy nhiên, luật sư Lê Kiên Lương lưu ý, việc diễn viên xuất hiện trong bộ phim chưa được cấp phép, nhận thù lao hoặc đóng vai giang hồ không đồng nghĩa đương nhiên là đồng phạm. Cơ quan tiến hành tố tụng phải chứng minh được yếu tố cố ý, hành vi tham gia và vai trò cụ thể của từng người. Đây là cơ sở để phân định trách nhiệm pháp lý, tránh hình sự hóa hoạt động sáng tạo nghệ thuật hợp pháp.

Nghệ sĩ cần thận trọng khi nhận lời đóng phim

Ngoài trách nhiệm hình sự, hoạt động sản xuất và phổ biến phim còn phải tuân thủ các quy định chuyên ngành. Theo Điều 21 Luật Điện ảnh năm 2022, việc phổ biến phim trên không gian mạng phải đáp ứng yêu cầu về phân loại phim, hiển thị kết quả phân loại và các nghĩa vụ liên quan.

Hình ảnh quảng cáo bộ phim "Huy bến xe".
Hình ảnh quảng cáo bộ phim "Huy bến xe".

Luật sư Lê Kiên Lương khuyến cáo nghệ sĩ cần tìm hiểu tư cách pháp lý của đơn vị sản xuất, đọc kỹ kịch bản và xác định mục đích phát hành trước khi nhận lời tham gia dự án.

Đặc biệt, cần cảnh giác với những dự án có dấu hiệu lợi dụng phim ảnh để đánh bóng tên tuổi, quảng bá hình ảnh hoặc phô trương thanh thế cho các nhóm đối tượng ngoài đời thực.

Bên cạnh đó, hợp đồng cần quy định rõ thù lao, phạm vi sử dụng hình ảnh và trách nhiệm của nhà sản xuất đối với nội dung, việc phát hành tác phẩm. Đây cũng là cơ sở bảo vệ quyền lợi diễn viên khi hình ảnh cá nhân bị sử dụng ngoài thỏa thuận.

Quyền tự do sáng tạo nghệ thuật luôn được pháp luật tôn trọng và bảo hộ. Tuy nhiên, quyền này không phải là tấm lá chắn cho hành vi lợi dụng phim ảnh để phát tán thông tin trái pháp luật, cổ súy bạo lực hoặc tiếp tay cho tội phạm.

Trách nhiệm của nghệ sĩ không chỉ dừng lại ở việc hoàn thành vai diễn mà còn gắn với ý thức nghề nghiệp, trách nhiệm xã hội và nghĩa vụ tuân thủ pháp luật.

Cùng chuyên mục

Shark Bình lĩnh 10 năm tù vì rửa tiền cho Mr Pips

Shark Bình lĩnh 10 năm tù vì rửa tiền cho Mr Pips

TPO - Tòa tuyên bị cáo Nguyễn Hòa Bình (Shark Bình) mức án 10 năm tù với cáo buộc "rửa tiền" hơn 319 tỷ đồng cho đường dây lừa đảo chiếm đoạt tài sản của Mr Pips. Hai cấp dưới của Shark Bình là Nguyễn Thị Nam và Trần Thị Thanh Tâm bị phạt mỗi người 36 tháng tù nhưng cho hưởng án treo.

Dùng chiêu cho vay đáo hạn ngân hàng, lừa người yêu hơn 1,4 tỷ đồng

Dùng chiêu cho vay đáo hạn ngân hàng, lừa người yêu hơn 1,4 tỷ đồng

TPO - Một nhân viên ngân hàng trên địa bàn lợi dụng tình cảm và lòng tin của người yêu, đưa thông tin gian dối rằng có khách cần vay tiền đáo hạn ngân hàng để thuyết phục chị chuyển tiền, hứa trả lãi cao. Sau khi nhận tổng cộng 1,475 tỷ đồng, đối tượng này không cho khách vay như cam kết mà dùng tiền cho mục đích cá nhân.