Theo Liên đoàn Đái tháo đường Quốc tế (IDF), năm 2025, thế giới ước tính có khoảng 589 triệu người trưởng thành từ 20-79 tuổi mắc đái tháo đường (ĐTĐ), chiếm 11,1% dân số trong nhóm tuổi này. Đáng chú ý, khoảng 252 triệu người, tương đương 43%, chưa được chẩn đoán. Dự báo đến năm 2050, số người mắc bệnh có thể tăng lên 852 triệu người.
ĐTĐ không chỉ ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe mà còn tạo gánh nặng kinh tế lớn. Năm 2024, căn bệnh này liên quan đến khoảng 3,4 triệu ca tử vong trên toàn cầu, với chi phí y tế ước tính khoảng 1.000 tỷ USD.
Tại Việt Nam, tỷ lệ mắc ĐTĐ tăng từ 5,4% năm 2012 lên 7,3% năm 2020. Tỷ lệ tiền ĐTĐ cũng tăng từ 13,7% lên 17,8%. Đáng lo ngại, khoảng 60% người mắc bệnh chưa được chẩn đoán và hơn một nửa người trưởng thành chưa từng xét nghiệm đường huyết.
Theo số liệu Bộ Y tế, hơn 55% bệnh nhân ĐTĐ tại Việt Nam đã có biến chứng, trong đó 34% có biến chứng tim mạch; 39,5% gặp biến chứng về mắt và thần kinh; 24% có biến chứng thận.
Tại Bệnh viện Nội tiết Trung ương, trung bình mỗi ngày tiếp nhận hơn 2.000 lượt bệnh nhân, phần lớn là người mắc ĐTĐ. Nhiều trường hợp chuyển tuyến khi bệnh đã có biến chứng nặng như tim mạch, tổn thương thận, mắt và loét bàn chân, khiến quá trình điều trị kéo dài, chi phí tăng cao.
Đáng chú ý, điều tra năm 2023 tại ba miền Bắc, Trung, Nam cho thấy tỷ lệ ĐTĐ thai kỳ ở phụ nữ mang thai là 23,7%; trong đó khu vực thành thị là 29%, nông thôn là 19,6%. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ mà còn tiềm ẩn nguy cơ đối với sự phát triển của thai nhi và trẻ sơ sinh.
Hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống ĐTĐ 14/11/2026, IDF lựa chọn chủ đề “Hãy hành động sớm vì bệnh đái tháo đường” (Early Action on Diabetes), nhấn mạnh tầm quan trọng của dự phòng, sàng lọc và điều trị kịp thời.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần duy trì chế độ ăn uống hợp lý, tăng cường vận động, kiểm soát cân nặng và chủ động xét nghiệm đường huyết, đặc biệt ở những người có yếu tố nguy cơ. Người đã mắc bệnh cần tuân thủ điều trị, kiểm soát đường huyết, huyết áp và khám định kỳ để hạn chế biến chứng.
Bệnh viện Nội tiết Trung ương kêu gọi cộng đồng chủ động nhận biết nguy cơ, khám sàng lọc định kỳ và điều trị sớm khi phát hiện bệnh, góp phần giảm gánh nặng ĐTĐ đối với sức khỏe và kinh tế xã hội.
Nguy cơ thiếu i-ốt tái diễn, cần duy trì sử dụng muối i-ốt
Bên cạnh ĐTĐ, các rối loạn do thiếu i-ốt cũng là vấn đề sức khỏe cần được quan tâm. I-ốt là vi chất thiết yếu để tuyến giáp tổng hợp hormone, có vai trò quan trọng đối với sự phát triển thể chất và trí tuệ. Cơ thể không tự tổng hợp được i-ốt mà phải bổ sung chủ yếu qua thực phẩm và nước uống.
Thiếu i-ốt có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi. Biểu hiện thường gặp ở người trưởng thành là bướu cổ. Đặc biệt, thiếu i-ốt trong thời kỳ mang thai có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ của thai nhi, gây ra những tổn thương lâu dài về trí tuệ và thể chất.
Theo Mạng lưới I-ốt toàn cầu (IGN), trong số 135 quốc gia có dữ liệu về tình trạng i-ốt niệu ở trẻ em trong độ tuổi đi học đến năm 2023, vẫn còn 23 quốc gia ghi nhận thiếu i-ốt, trong đó có Việt Nam.
Kết quả Tổng điều tra dinh dưỡng năm 2020 tại Việt Nam cho thấy trung vị i-ốt niệu ở trẻ em miền núi là 90 mcg/l, phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ là 98,9 mcg/l và phụ nữ mang thai là 85,3 mcg/l. Các chỉ số này đều thấp hơn mức khuyến nghị tương ứng của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
Đáng chú ý, thói quen ăn uống của thanh thiếu niên đang có xu hướng gia tăng tiêu thụ thực phẩm chế biến sẵn, trong khi chưa rõ hàm lượng i-ốt được bổ sung. Đây là yếu tố cần được quan tâm trước nguy cơ các rối loạn do thiếu i-ốt tái diễn.
Theo các chuyên gia, biện pháp phòng ngừa đơn giản và hiệu quả là duy trì sử dụng muối i-ốt hoặc các loại gia vị mặn có bổ sung i-ốt trong bữa ăn hằng ngày, đồng thời bảo đảm sử dụng muối ở mức hợp lý.
Các cơ sở sản xuất cần thực hiện đúng quy định về bổ sung i-ốt trong muối và gia vị mặn theo Nghị định 09/2016/NĐ-CP ngày 28/1/2016 của Chính phủ. Cùng với đó, cần đẩy mạnh truyền thông để người dân hiểu rõ lợi ích và hình thành thói quen sử dụng sản phẩm có bổ sung i-ốt.
Thông qua các hoạt động hưởng ứng Ngày Thế giới phòng, chống ĐTĐ và Ngày toàn dân sử dụng muối i-ốt, Bệnh viện Nội tiết Trung ương mong muốn nâng cao nhận thức cộng đồng, thúc đẩy người dân chủ động phòng bệnh, phát hiện sớm và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
