Cuộc gặp ba bên Mỹ - Nga - Trung: Những vấn đề nóng trên bàn nghị sự

Nhà Trắng và Điện Kremlin xác nhận Tổng thống Mỹ Donald Trump, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình và Tổng thống Nga Vladimir Putin sẽ có cuộc gặp ba bên đầu tiên vào ngày 19/11, bên lề hội nghị cấp cao Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) tại Thâm Quyến (Trung Quốc).

Theo Nhà Trắng, các cuộc thảo luận sẽ tập trung vào vấn đề kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Sự kiện này diễn ra trong bối cảnh thế giới đang trải qua nhiều biến động lớn: Cuộc xung đột Nga - Ukraine, xung đột Mỹ - Israel với Iran, cùng những căng thẳng thương mại dai dẳng giữa Washington và Bắc Kinh.

Simon Mabon - Giáo sư chính trị quốc tế tại Đại học Lancaster (Anh) - chia sẻ với Al Jazeera: “Tôi cho rằng chúng ta sẽ thấy những hình ảnh mang tính biểu tượng, đi kèm với những tuyên bố mạnh mẽ, khoa trương từ ông Trump”. Tuy nhiên, ông Mabon nói thêm rằng cả ba nhà lãnh đạo này - dù hành động chung hay đơn phương - đều “chưa thể chấm dứt các cuộc xung đột tại Iran hay Ukraine”.

Chương trình nghị sự

Mỗi nhà lãnh đạo đều có những ưu tiên riêng, nhưng có một số vấn đề mà tất cả đều muốn thảo luận.

Hiệp ước hạt nhân mới

Một vấn đề hàng đầu đối với Nga và Mỹ là Hiệp ước Cắt giảm Vũ khí Chiến lược Mới (New START), vốn đã hết hiệu lực vào tháng 2. Hiệp ước này được ký kết lần đầu vào năm 2010, đặt ra giới hạn cho kho vũ khí hạt nhân chiến lược của Mỹ và Nga.

Hiện tại, Nga sở hữu số lượng đầu đạn hạt nhân lớn nhất, theo sau là Mỹ và Trung Quốc.

Trước đó, ông Trump đã bác bỏ đề xuất của Nga về việc gia hạn hiệp ước sau khi hết hiệu lực. Thay vào đó, ông yêu cầu một thỏa thuận “mới, cải tiến và hiện đại hơn” với sự tham gia của cả Bắc Kinh.

Tuy nhiên, Trung Quốc được cho là không mấy mặn mà với việc tham gia vào một thỏa thuận mà nước này không góp phần xây dựng ngay từ đầu.

Một quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Trump chia sẻ với Reuters rằng chủ đề này sẽ là điểm khởi đầu cho cuộc đối thoại, nhưng “chúng tôi không kỳ vọng sẽ đạt được bất kỳ thỏa thuận nào”.

Xung đột Mỹ - Israel và Iran

Giới chức các bên cho biết các nhà lãnh đạo thế giới sẽ thảo luận về cuộc xung đột với Iran do Mỹ và Israel phát động vào ngày 28/2. Mặc dù các cuộc tấn công quy mô lớn hiện đã tạm dừng, nhưng xung đột vẫn rơi vào thế bế tắc.

Sau hơn 8 tháng, eo biển Hormuz - một tuyến đường huyết mạch - vẫn bị đóng cửa. Giá dầu và khí đốt tiếp tục biến động khi các tàu thuyền đi qua eo biển này vẫn phải đối mặt với các cuộc tấn công và thủy lôi. Trước khi xung đột nổ ra, 1/3 nguồn cung dầu thô của Trung Quốc được vận chuyển qua eo biển này.

Cùng lúc đó, Mỹ đã quyết định nới lỏng các lệnh trừng phạt năng lượng với Nga trong bối cảnh nguồn cung bị thắt chặt, đặc biệt là đối với dầu diesel.

Cạnh tranh thương mại Mỹ - Trung

Các cuộc cạnh tranh thương mại và cuộc đua giành ưu thế về vi mạch (microchip) - thành phần thiết yếu cho trí tuệ nhân tạo - đang gây căng thẳng cho mối quan hệ giữa Bắc Kinh và Washington.

Năm ngoái, ông Trump đã áp mức thuế lên tới 145% đối với hàng hóa từ Trung Quốc, trong khi Bắc Kinh đáp trả bằng cách áp thuế 125% đối với hàng hóa nhập khẩu từ Mỹ. Căng thẳng càng leo thang khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu các loại khoáng sản đất hiếm - nguyên liệu cần thiết để sản xuất các loại chip tiên tiến và các công nghệ khác.

Kể từ sau các cuộc gặp giữa ông Trump và ông Tập Cận Bình tại Hàn Quốc và Washington, hai nước đã cắt giảm thuế quan và đạt được một số thỏa thuận. Tuy nhiên, bê bối gần đây tại tập đoàn Nvidia liên quan đến mối quan hệ giữa cựu CEO Jensen Huang và một phụ nữ Trung Quốc đã khiến nhiều nghị sĩ Mỹ thúc giục chính quyền siết việc xuất khẩu chip sang Trung Quốc.

Xung đột Nga - Ukraine có được thảo luận?

Khả năng này rất thấp. Một quan chức trong chính quyền Tổng thống Trump cho biết ông sẽ không đề cập đến cuộc xung đột Nga - Ukraine, mặc dù trước đó các quan chức Điện Kremlin từng gợi ý rằng vấn đề này có thể được thảo luận.

Các quan chức Mỹ cũng lưu ý rằng Washington đang thúc đẩy các cuộc đàm phán hòa bình, với việc các đặc phái viên Mỹ là Steve Witkoff và Jared Kushner sẽ đến thăm cả Ukraine và Nga trong tuần này. Một quan chức chia sẻ với báo giới: "Trung Quốc không thực sự tham gia vào tiến trình đó, vì vậy việc thảo luận về vấn đề Ukraine tại đây có vẻ không phù hợp".

Các bên mong đợi gì từ cuộc gặp?

Alexander Bratersky - một nhà báo kiêm nhà phân tích chính trị tại Mátxcơva - chia sẻ với Al Jazeera rằng sự kiện này là cơ hội để Nga chứng minh tầm ảnh hưởng sau cuộc xung đột kéo dài gần 5 năm với Ukraine.

Trong khi đó, Bắc Kinh từ lâu đã thúc đẩy tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột giữa Mỹ, Israel và Iran, vốn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung năng lượng của Trung Quốc.

Trung Quốc cũng muốn tránh việc bị lôi kéo vào một hiệp ước hạt nhân mà nước này không tham gia thiết lập ngay từ đầu. Tháng trước, Bộ Ngoại giao Trung Quốc tuyên bố việc yêu cầu nước này tham gia “các cuộc đàm phán giải trừ vũ khí hạt nhân ba bên” ở giai đoạn hiện nay là “không công bằng, không hợp lý và cũng không thực tế”.

Về phía Mỹ, ưu tiên của Tổng thống Trump là đưa cả Trung Quốc và Nga vào một hiệp ước mới về cắt giảm vũ khí hạt nhân. Olivia Wales - phát ngôn viên Nhà Trắng - nói với các phóng viên: “Tổng thống đã khẳng định rõ ràng rằng, bên cạnh các vấn đề khác, ông sẽ thảo luận về việc cắt giảm vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Tổng thống Trump tin rằng sự phổ biến loại vũ khí này là vô cùng nguy hiểm”.

Ông cũng có thể tận dụng cuộc gặp để thể hiện tầm ảnh hưởng ngoại giao của chính quyền Mỹ, trong bối cảnh Iran từ chối nhượng bộ các yêu cầu của Mỹ về việc chấm dứt xung đột.

Giáo sư Simon Mabon nhận định: “Cuộc gặp có lẽ sẽ mang tính trình diễn nhiều hơn. Ông Donald Trump đang đóng vai một chính khách tầm cỡ toàn cầu thay vì một người kiến ​​tạo hòa bình”.

Các chuyên gia lưu ý rằng thất bại nặng nề của đảng Cộng hòa trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tuần trước có thể làm suy yếu vị thế của ông Trump, trong bối cảnh Quốc hội mới do đảng Dân chủ kiểm soát nhiều khả năng sẽ ủng hộ Ukraine mạnh mẽ hơn.