Buổi sáng trước ngày Nhà giáo Việt Nam, ở Trường tiểu học Bình Minh (Hà Nội), không khí dạy học như bao ngày thường khác. Sau tiếng trống trường, học sinh ùa ra tập thể dục, đi lại trong khuôn viên khiêm tốn trên phố Thợ Nhuộm.
Ngôi trường hiện có 317 học sinh khuyết tật trí tuệ theo học, gồm những học sinh mắc chứng tự kỷ, tăng động, rối loạn phát triển đang theo học chương trình giáo dục đặc biệt.
Một giờ học tại lớp 3 do cô Hà Thị Thúy Hường chủ nhiệm cũng nhọc nhằn, khác biệt so với hàng nghìn ngôi trường khác. Dù đã có thêm một trợ giảng nhưng khi cô cầm tay em này hướng dẫn tập viết, ở góc khác, có em đứng bật dậy.
Lớp cô Hường có 24 học sinh, mỗi em lại có năng lực, độ tuổi khác nhau. Em lớn nhất hiện 12 tuổi, em bé nhất 8 tuổi. Vì thế, trong một giờ học Tiếng Việt, cô giáo vừa dạy bài tập đọc lớp 1 xong lại mở bài lớp 2, lớp 3 nhằm phù hợp cho từng nhóm học sinh.
Mỗi lần học sinh đọc hay viết được một dòng chữ, cô giáo lại khen và đề nghị cả lớp vỗ tay. Cô đi từ bàn này sang bàn khác, kiên nhẫn chỉ từng chữ, hướng dẫn từng nét viết.
"Có ngày học sinh hợp tác, chăm chú nghe giảng. Nhưng cũng lúc trái nắng trở trời, học sinh bất ổn tâm lý sẽ la hét, xô đổ bàn ghế, đẩy bạn bè. Đã có lần cô phải cố gắng giữ tay học sinh để em không làm ảnh hưởng đến những người xung quanh. Trong những tình huống ấy, giáo viên cũng có thể bị đánh, bị đau”, cô kể.
Cũng có học sinh lớn tuổi nhưng chưa tự chủ được việc vệ sinh cá nhân. Thầy cô phải thay quần áo cho các em sạch sẽ.
Mỗi ngày của thầy cô giáo ở trường bắt đầu từ 7 giờ sáng. Do học sinh đặc biệt nên khi các em được phụ huynh đưa đến, đón về, thầy cô đều đón, trả tận tay mới có thể yên tâm.
30 năm làm nghề giáo, cô Hường có gần 20 năm dạy trẻ khuyết tật. Cô nói, ở trường bình thường, học sinh ngoan, nói một hiểu 10 nhưng ở đây, một kiến thức phải nhắc đi nhắc lại nhiều lần, rèn luyện liên tục trong nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng học sinh mới ghi nhớ.
Yêu thương học trò, các cô học cách kiên nhẫn, tận tụy, coi các em như con của mình mới dạy được. Với cô Hường, 20/11 niềm vui rất giản dị. Đó là một học sinh viết được tấm thiệp gửi cô với dòng chữ “Con yêu cô”. Có em viết được lời chúc dài hơn: “Con chúc cô luôn mạnh khỏe, xinh đẹp, hạnh phúc".
Cô Hường từng đạt nhiều thành tích, trong đó có bằng khen của thành phố, danh hiệu giáo viên dạy giỏi, nhiều năm là chiến sĩ thi đua.
Món quà là những cái ôm
Thầy Phạm Văn Hoan, Hiệu trưởng Trường Tiểu học Bình Minh nói, điều khiến thầy nhớ nhất sau một năm làm hiệu trưởng ở trường không chỉ là những khó khăn, vất vả mà còn là sự hồn nhiên của học trò.
"Đi đến góc nào trong trường, thầy cũng nghe tiếng “Con chào thầy hiệu trưởng”, “Con chào thầy Phạm Văn Hoan”. Có em nhìn thấy thầy là chạy lao từ xa đến ôm thầy. Những cái ôm đôi khi mạnh đến mức nếu không đứng vững, cả thầy và trò có thể cùng ngã", thầy kể.
Thầy Hoan cho biết, bản thân thầy từng dạy học ở trường THPT chuyên, quản lý ở trường phổ thông sau đó về trường giáo dục đặc biệt. Qua nhiều môi trường giáo dục, thầy nhận ra rằng niềm vui của người làm nghề giáo có thể thay đổi theo từng ngôi trường, từng đối tượng học sinh.
Ở những trường phổ thông khác, niềm vui của nhà giáo thường gắn với thành tích khi học sinh đoạt giải kỳ thi học sinh giỏi cấp thành phố, cấp quốc gia.
Về Trường tiểu học Bình Minh, niềm vui lớn của thầy cô đôi khi là có học sinh đi thi piano đạt giải cấp phường Cửa Nam, một bức tranh của học sinh được trao giải, hay một tờ báo tường do các em cùng háo hức thực hiện.
“Ngày xưa, học sinh đạt học sinh giỏi, niềm vui của mình lớn như thế nào thì bây giờ niềm vui này cũng lớn như vậy, thậm chí niềm tự hào còn lớn hơn. Bởi những cố gắng dành cho các học sinh khó khăn mang lại cảm giác hạnh phúc vì thấy mình có ích đối với xã hội”, thầy Hoan bộc bạch.
Thầy cô cũng có thể bị cào cấu
Thầy Hoan chia sẻ, khi mới đến trường, nhiều học sinh có những biểu hiện hành vi phức tạp. Có em la hét, có em cào cấu bạn bè, thầy cô, có em khó kiểm soát cảm xúc, có những hành vi gây tổn thương cho bản thân hoặc người xung quanh. Do đó, giáo viên phải vận dụng những phương pháp riêng để trấn an từng học sinh.
“Qua nhiều năm dạy học trẻ đặc biệt, thầy cô đã trở thành chuyên gia rất giỏi. Bằng tình yêu thương, kỹ năng sư phạm, thầy cô có phương pháp trấn an, giữ bình tĩnh, đưa các con trở lại trạng thái bình thường”, thầy Hoan chia sẻ.
Ở trường, có một nguyên tắc rất cơ bản đó là tuyệt đối không được quát học sinh. Bởi một tiếng quát có thể khiến em đang mất bình tĩnh càng kích động, đồng thời ảnh hưởng đến tâm lý những học sinh khác trong lớp. Thay vào đó, giáo viên có thể dùng một ánh nhìn, một lời động viên, một cử chỉ vỗ về để các em dịu cơn nóng giận.
Điều đáng nói, dù công việc vất vả, các giáo viên vẫn luôn say mê, tận tụy với nghề. Họ không chỉ dành nhiều thời gian chăm sóc, hỗ trợ học sinh mà còn miệt mài soạn bài, chấm bài một cách tỉ mỉ, cẩn thận; chủ động thiết kế các mô hình, giáo cụ trực quan, ứng dụng công nghệ và trí tuệ nhân tạo để tạo hứng thú học tập, phù hợp với khả năng của từng học sinh.
Thầy Hiệu trưởng nói rằng, điều khiến ông vừa khâm phục vừa xúc động là sự tận tâm ấy dường như đã trở thành điều tự nhiên trong công việc hằng ngày của các giáo viên.
“Ở những môi trường khác, đôi khi giáo viên có thể chia sẻ rằng công việc rất vất vả. Nhưng ở đây, tôi chưa từng nghe thầy cô nói về sự vất vả. Có lẽ sự vất vả diễn ra thường xuyên đến mức mọi người đã quen với nó. Bản thân tôi nhìn vào cũng đủ cảm nhận được những nhọc nhằn mà các thầy cô phải trải qua, không cần họ phải nói ra”, thầy Phạm Văn Hoan.
Điều níu giữ các giáo viên ở lại với ngôi trường đặc biệt này, theo thầy hiệu trưởng, chính là tình cảm yêu thương của học trò và niềm vui trước mỗi bước tiến bộ của các em. Có những giáo viên từng dự định chuyển sang môi trường khác, nhưng rồi sự quấn quýt, kính yêu của học sinh, hay chỉ một thay đổi nhỏ trong quá trình học tập, rèn luyện của các con cũng khiến họ xúc động và không nỡ rời đi.
Hiện nay, giáo viên công tác tại các trường giáo dục đặc biệt được hưởng phụ cấp ưu đãi đứng lớp 80%, tăng so với mức 70% trước đây và cao hơn mức 40% áp dụng đối với giáo viên đứng lớp tại các cơ sở giáo dục khác. Theo thầy Hoan, đây là sự động viên có ý nghĩa đối với những người làm công việc đặc thù này.
Ở Trường tiểu học Bình Minh, học sinh học theo chương trình của Bộ GD&ĐT có giảm tải. Mỗi lớp có một giáo viên và một nhân viên hỗ trợ chăm sóc học sinh. Sĩ số dao động khoảng 5 đến hơn 20 em mỗi lớp. Giáo viên phải theo sát từng em, bởi mỗi học sinh có biểu hiện, khả năng tiếp nhận và nhu cầu khác nhau. Có những học sinh học một lớp trong 2 - 3 năm.
Thành phố Hà Nội đã có phương án xây dựng trường mới cho Trường tiểu học Bình Minh và Trường Phổ thông cơ sở Xã Đàn tại Long Biên, trên diện tích 2,6 ha. Công trình đang được thi công, dự kiến đưa vào hoạt động từ năm học 2027-2028.
Trường tiểu học Bình Minh là trường công lập nên học sinh được miễn học phí, Thành phố hỗ trợ 40.000 đồng ăn bán trú/ ngày/học sinh.