Ở Trường Giáo dưỡng số 3 (Cục Cảnh sát quản lý Trại giam, Cơ sở giáo dục bắt buộc, Trường giáo dưỡng, thuộc Bộ Công an) mỗi học sinh đều mang theo một câu chuyện, một hoàn cảnh và những sai lầm riêng.
Có em từng gián đoạn việc học, hổng kiến thức căn bản; có em bướng bỉnh, nóng nảy, thường xuyên chống đối. Đằng sau những hành vi lệch chuẩn ấy đôi khi là sự thiếu thốn tình cảm, thiếu sự quan tâm, giáo dục từ gia đình hoặc những tổn thương mà các em chưa biết cách chia sẻ.
Kiên trì với những học trò lầm lỗi
Những ngày này, khi nhiều trường học rộn ràng chuẩn bị các hoạt động chào mừng Ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, công việc của những người thầy ở Trường Giáo dưỡng số 3 vẫn diễn ra theo nhịp điệu riêng. Học trò nơi đây không chỉ cần được dạy chữ, trang bị kiến thức mà còn cần được uốn nắn hành vi, điều chỉnh nhận thức và học cách sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình, xã hội.
Thiếu tá Đỗ Công Khương, giáo viên chủ nhiệm Đội học sinh số 7, cho biết thời gian đầu, công tác giáo dục học sinh gặp không ít khó khăn. Mỗi em có một tính cách, hoàn cảnh và mức độ nhận thức khác nhau. Thay vì trách mắng hay áp đặt, anh chọn cách kiên trì gần gũi, trò chuyện, lắng nghe để từng bước tạo dựng niềm tin nơi học trò.
Anh vẫn nhớ trường hợp Nguyễn Phan Uy Văn, học sinh khiến mình mất nhiều thời gian tiếp cận, giáo dục. Những ngày đầu vào trường, Văn khá ngang bướng, thường có thái độ chống đối, sống khép kín và ít chia sẻ. Mỗi khi được thầy cô nhắc nhở, em tỏ ra khó chịu, chưa thực sự nhận thức được những sai lầm của bản thân.
Không nóng vội trước thái độ của học trò, Thiếu tá Khương từng bước tìm hiểu nguyên nhân, lựa chọn cách trò chuyện phù hợp. Những lần gặp gỡ, hỏi han tưởng chừng bình thường lại trở thành cơ hội để người thầy đến gần hơn với học sinh. Thay vì chỉ nhắc đến lỗi lầm, anh lắng nghe những suy nghĩ, tâm tư và cả những điều em còn ngần ngại giãi bày.
“Các em còn trẻ, nhận thức có lúc chưa đầy đủ, mỗi em lại có một hoàn cảnh khác nhau. Nếu chỉ trách mắng hay áp đặt thì rất khó để các em mở lòng”, Thiếu tá Khương chia sẻ.
Qua thời gian, Văn dần cởi mở, chủ động chia sẻ về gia đình và những điều khiến em ân hận. Từ một học sinh thường xuyên bị nhắc nhở, em biết chấp hành nội quy, lễ phép với thầy cô, hòa đồng hơn với bạn bè, có ý thức trong học tập, lao động và các hoạt động tập thể. Quan trọng hơn, em đã biết nhìn nhận lỗi sai, có ý thức sửa đổi bản thân.
Từ một học sinh thường xuyên bị nhắc nhở, hiện em đã trở thành Phó đội trưởng Đội học sinh số 7, nhiều tháng, quý liên tiếp đạt kết quả tốt và được xét giảm thời hạn. Với Thiếu tá Khương, đó không chỉ là sự tiến bộ trong rèn luyện mà còn là dấu hiệu cho thấy học trò đã dần biết nhìn nhận sai lầm, có trách nhiệm hơn với bản thân.
Trong hành trình cảm hóa học trò, Thiếu tá Lê Anh Bảo Quốc, giáo viên chủ nhiệm Đội học sinh số 2A, cũng có nhiều kỷ niệm khó quên. Trong số những học trò từng gắn bó, Nguyễn Quốc Bảo là trường hợp khiến thầy nhớ mãi. Dù em đã ra trường, trở về địa phương tái hòa nhập cộng đồng, thầy trò vẫn giữ liên lạc, thỉnh thoảng gọi điện tâm sự, chia sẻ với nhau.
Ngày 20/11, món quà ý nghĩa nhất đối với những người thầy ở ngôi trường đặc biệt này không phải những bó hoa hay lời chúc, mà là sự trưởng thành của học trò. Đó là khi những em từng sống khép kín biết mở lòng, từng ngang bướng biết nhận lỗi, hay những học sinh đã rời trường vẫn nhớ gọi điện, kể cho thầy nghe về cuộc sống mới. Bởi với những người thầy nơi đây, chỉ cần một học trò biết sửa sai, sống tốt hơn, những tháng ngày tận tâm dìu dắt đã không hề vô nghĩa.
Trầm ngâm bên ghế đá, thầy kể, Bảo sinh ra không có bố, mẹ đi lấy chồng xa, em lớn lên trong sự chăm sóc của ông bà ngoại đã già yếu. Thiếu vắng sự quan tâm, quản lý của gia đình, Bảo thường xuyên bỏ nhà đi bụi, tụ tập bạn bè, rồi sa vào con đường vi phạm pháp luật, có cả hành vi trộm cắp tài sản, để rồi phải vào trường giáo dưỡng.
Những ngày đầu, Bảo khó thích nghi với môi trường kỷ luật nghiêm ngặt. Mặc cảm về hoàn cảnh gia đình khiến em khép kín, ít giao tiếp và miễn cưỡng tiếp nhận sự giáo dục của thầy cô.
Hiểu rằng phía sau sự lầm lì ấy là những khoảng trống tình cảm và những tổn thương riêng, Thiếu tá Quốc không nóng vội mà kiên trì gặp gỡ, trò chuyện, lắng nghe. Từng chút một, người thầy giúp em xóa bỏ mặc cảm, cởi mở hơn với mọi người.
Khi đã dần hòa nhập, Bảo tích cực hơn trong học tập, lao động và các hoạt động tập thể. Những thay đổi ấy có thể không đến trong ngày một ngày hai, nhưng với người giáo viên chủ nhiệm, mỗi chuyển biến nhỏ đều là tín hiệu đáng mừng.
Sau thời gian học tập tại trường, Bảo trở về sống cùng ông bà ngoại, tuy cuộc sống phía trước vẫn còn nhiều khó khăn, nhưng em đã biết nỗ lực vượt lên hoàn cảnh, tránh xa sự lôi kéo của bạn xấu, hướng đến cuộc sống lương thiện.
Điều khiến người thầy vui hơn cả là sau khi ra trường, Bảo vẫn thỉnh thoảng gọi điện hỏi thăm, kể về những việc mình làm được và cuộc sống nơi quê nhà. Những cuộc gọi giản dị ấy không chỉ là sự kết nối giữa thầy và trò, mà còn cho thấy những điều được vun đắp trong thời gian ở trường vẫn tiếp tục theo em trên chặng đường tái hòa nhập cộng đồng.
Không từ bỏ niềm tin
Công việc giáo dục ở trường giáo dưỡng không phải lúc nào cũng nhận lại những chuyển biến tích cực ngay lập tức. Có những học sinh thờ ơ, chống đối, không tiếp thu, thậm chí có những lời nói, hành động khiến người giáo viên chạnh lòng.
Thiếu tá Lê Anh Bảo Quốc chia sẻ, đôi lúc anh cũng cảm thấy buồn lòng, bất lực, tự hỏi liệu những điều mình kiên trì làm có thực sự ý nghĩa. Nhưng rồi anh nghĩ, nếu các em đã biết phân biệt đúng sai, biết sống có trách nhiệm thì có lẽ đã không có mặt ở nơi này. Mỗi học sinh đều mang theo những sai lầm, tổn thương và hoàn cảnh riêng. Điều người thầy cần làm là kiên trì, bao dung, giúp các em nhận ra lỗi lầm và tin vào khả năng thay đổi của chính mình.
Với anh, niềm vui đôi khi đến từ một lời xin lỗi, lời cảm ơn giản dị. Có em không trực tiếp nói lời xin lỗi mà viết thư gửi lại thầy vào ngày hết thời hạn ở trường. Những dòng chữ ngắn ngủi ấy là sự ghi nhận quý giá, tiếp thêm động lực để người thầy tiếp tục gắn bó với công việc đặc biệt này.
Không chỉ dạy chữ, những người thầy ở Trường Giáo dưỡng số 3 (TP Đà Nẵng) còn kiên trì uốn nắn, cảm hóa những học trò từng lầm lỗi. Có em ngang bướng, chống đối, có em khép mình vì thiếu thốn tình cảm gia đình. Bằng sự nghiêm khắc nhưng bao dung, các thầy từng bước giúp học trò nhận ra sai lầm, thay đổi bản thân và tìm lại niềm tin vào tương lai.
Theo Thượng tá Dương Đức Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường Giáo dưỡng số 3, trong quá trình quản lý, giáo dục, các thầy cô luôn tìm hiểu kỹ hồ sơ, hoàn cảnh của từng học sinh để lựa chọn phương pháp phù hợp; kiên trì động viên, uốn nắn và ghi nhận từng tiến bộ.
Không chỉ nghiêm khắc trong dạy bảo, các thầy cô còn quan tâm, chia sẻ với học trò khi ốm đau, nhớ nhà, đồng thời định hướng cuộc sống sau khi các em rời trường.
“Quan điểm xuyên suốt trong công tác giáo dục của nhà trường là kết hợp giữa nghiêm khắc và bao dung, giữa quản lý bằng kỷ luật với giáo dục bằng tình thương và trách nhiệm. Mỗi học sinh được tìm hiểu về hoàn cảnh, tâm lý, mức độ nhận thức để có phương pháp giáo dục phù hợp.
Nhà trường không chỉ hướng đến việc giúp các em thay đổi trong thời gian học tập tại trường, mà còn chuẩn bị hành trang để các em có thể tự tin trở về, hòa nhập với gia đình và xã hội”, Thượng tá Thanh nói.