Làng Sáng mang cái tên nghe thật đẹp, nhưng theo cách lý giải của đồng bào Mông nơi đây, lại có nghĩa là “khó nghĩ”. Ở bản xa nhất của xã Tà Xùa, tỉnh Sơn La, cái khó không chỉ nằm trên những cung đường cách trở mà còn hiện hữu trong cuộc sống thiếu thốn của người dân, trong hành trình đến lớp của trẻ thơ. Giữa miền đất ấy, thầy giáo Lò Văn Huấn đã dành nhiều năm bám bản, lặng lẽ gieo những hạt mầm tri thức, thắp lên ánh sáng hy vọng cho học trò vùng cao.
Năm 2010, sau khi tốt nghiệp Trường Cao đẳng Sư phạm Hà Nội, thầy giáo Lò Văn Huấn nhận công tác tại điểm trường Làng Sáng, Trường Tiểu học Háng Đồng (nay là Trường PTDTBT Tiểu học và THCS Háng Đồng, xã Tà Xùa).
Với một giáo viên trẻ vừa rời giảng đường, hành trình đến với những điểm trường vùng cao khi ấy là thử thách không nhỏ. Đường đi cách trở, điều kiện sinh hoạt thiếu thốn nên việc dạy và học của thầy, trò nơi đây cũng chẳng dễ dàng. Đặc biệt nhất là thời gian bám bản, gieo chữ tại điểm trường Làng Sáng.
Trước đây, để đến được điểm trường Làng Sáng là một ngày đi bộ băng rừng, vượt núi. Nay, dù đã có thể di chuyển bằng xe máy, thầy cô vẫn phải mất khoảng 2 giờ đồng hồ vượt những cung đường đèo dốc từ trung tâm xã Tà Xùa mới đến được lớp học.
Đi bộ lên điểm trường Làng Sáng để dạy học
Nằm giữa vùng lõi Khu bảo tồn thiên nhiên Tà Xùa, Làng Sáng từng được ví như một "ốc đảo" giữa những trùng điệp núi cao. Năm đầu mới chuyển đến, bản Làng Sáng chưa có điện lưới quốc gia, không một vạch sóng điện thoại. Lớp học là những gian nhà tạm bợ dựng bằng gỗ tạp. Không chỉ khắc nghiệt về địa hình, Làng Sáng trước kia còn là một điểm nóng phức tạp về tệ nạn cây thuốc phiện.
"Mỗi lần lên điểm trường, tôi phải chuẩn bị sẵn thực phẩm đủ dùng cho cả tuần, cùng đồ ăn mang theo trong hành trình đi bộ băng rừng mất trọn một ngày. Lớp học bằng gỗ đơn sơ, lọt thỏm giữa rừng già. Đến lớp, gặp các em với ánh mắt ngơ ngác, quần áo lấm lem bùn đất. Đêm xuống, căn phòng trống trải chỉ có tiếng gió rừng luồn qua khe cửa, tôi không khỏi hụt hẫng”, thầy Huấn nhớ lại.
Thế nhưng, thử thách lớn nhất không chỉ là sự thiếu thốn vật chất hay cái lạnh cắt da cắt thịt của đỉnh núi cao, mà là hành trình vượt qua định kiến để đưa con trẻ đến lớp.
Để duy trì sĩ số, thầy phải tìm đến từng nhà, có khi phải băng qua những con dốc, men theo đường rừng để gặp phụ huynh. Những lúc không thấy học sinh đến trường, thầy lại tìm đến nương rẫy, kiên nhẫn giải thích để cha mẹ hiểu việc học có ý nghĩa thế nào với tương lai của con em mình.
Dần dần, từ những buổi vận động, những lần đến từng nhà, thầy nhận được sự tin tưởng của phụ huynh. Với người dân trong bản, thầy giáo Huấn còn là người gần gũi, sẻ chia những khó khăn trong cuộc sống với bà con.
Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn, người dân Làng Sáng vẫn thường xuyên tìm cách sẻ chia với thầy, cô bằng những việc làm giản dị. Có gia đình mang ngô, sắn, chuối rừng, mớ rau đến tặng, giúp giáo viên vơi bớt khó khăn trong sinh hoạt nơi bản xa.
Những món quà đơn giản là tình cảm, sự trân trọng của phụ huynh dành cho những người thầy đã kiên trì bám bản, đưa con em họ đến trường. Đặc biệt, mỗi khi lớp học xuống cấp, mái dột, vách hỏng, bà con cũng chung tay sửa chữa, góp công, góp sức để thầy và trò có nơi học tập ổn định hơn.
“Chính tình cảm nồng ấm, sự sẻ chia của phụ huynh học sinh và tinh thần ham học của các em đã tiếp thêm động lực để tôi vượt qua những khó khăn, vất vả nơi bản xa. Đó cũng là điều khiến tôi gắn bó với Làng Sáng, giữ trọn tình yêu nghề và tiếp tục hành trình gieo chữ nơi núi rừng”, thầy Huấn chia sẻ.
Ngày đứng lớp dạy trẻ, tối miệt mài xóa mù chữ
Không chỉ vận động trẻ em đến trường, trong thời gian công tác tại Làng Sáng, thầy Huấn cùng các giáo viên điểm trường tổ chức những lớp học buổi tối, giúp phụ nữ Mông biết đọc, biết viết. Ban ngày bận làm nương, tối đến, những người phụ nữ lại tranh thủ thời gian đến lớp, mang theo mong muốn được tiếp cận với con chữ.
Với phụ nữ ở các bản vùng cao, biết đọc, biết viết không chỉ giúp họ tự tin hơn trong giao tiếp mà còn mở ra cơ hội tiếp cận thông tin, chủ động tìm hiểu kiến thức về sản xuất, chăm sóc sức khỏe và nuôi dạy con cái. Vì thế, những lớp học xóa mù chữ không đơn thuần là nơi dạy chữ, mà còn giúp phụ nữ nâng cao hiểu biết, từng bước thay đổi nhận thức và chủ động hơn trong cuộc sống.
“Với tôi, các em nhỏ cần con chữ để có hành trang học tập, còn những người phụ nữ lớn tuổi cần biết chữ để tự tin hơn trong cuộc sống, chăm sóc gia đình và tiếp cận những kiến thức mới. Dù công việc có vất vả, chỉ cần bà con còn muốn học, các em còn muốn đến trường thì chúng tôi vẫn cố gắng duy trì lớp học”, thầy Huấn chia sẻ.
Bản Làng Sáng giờ đã có nhiều đổi thay tích cực. Dù con đường độc đạo dẫn vào bản vẫn còn những đoạn dốc trơn trượt, lầy lội mỗi khi mùa mưa lớn ập về, nhưng những lớp học ở nơi đây đã không còn là những căn phòng tre nứa tạm bợ như thuở ban đầu.
Với thầy Lò Văn Huấn, gieo chữ chưa bao giờ chỉ dừng lại ở những bài học trên trang sách. Đó còn là sự quan tâm đến từng bữa ăn, giấc ngủ, là những trăn trở trước hoàn cảnh của học trò và mong muốn các em có một tương lai tốt đẹp hơn.
Ở Làng Sáng, giữa núi rừng quanh năm mây phủ, những lớp học vẫn miệt mài, những người thầy, người cô vẫn ngày ngày bám bản, lặng lẽ vượt qua nhọc nhằn để gieo mầm tri thức, thắp lên hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn cho trẻ em vùng cao Sơn La.